Հովհաննես Կոզեռն Տարոնացի (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), 11-րդ դարի առաջին կեսի հայ գիտնական, տոմարագետ։ Կրել է «հայոց վարդապետ» պատվանունը։

Հովհաննես Կոզեռն
Hovhannes Kozern tomb.jpg
Ծնվել է10-րդ դար
Տարոն, Տուրուբերան, Մեծ Հայք
Մահացել է11-րդ դար
Երևան
Մասնագիտությունպատմաբան

ԳործունեությունըԽմբագրել

1022 թվականին հայոց կաթողիկոսի հետ այցելել է Տրապիզոն, որտեղ Հայոց թագավորի անունից բանակցություններ են վարել Բարսեղ Բ կայսեր հետ՝ Հովհաննես-Սմբատ Բագրատունու մահից հետո նրա թագավորության հողերը Բյուզանդիային հանձնելու շուրջ[1]։

Կաթողիկոսները, ինչպես նաև հայ ու բյուզանդացի թագավորները նրան դիմել են արևի խավարումների ու երկրաշարժերի պատճառները հասկանալու համար։[2] Այսպես Մաթեոս Ուռհայեցին գրում է, որ բյուզանդական Վասիլ կայսրը դիմում է հայոց Հովհաննես թագավորին (1020-1042), որպեսզի Հովսեփ Ընծայեցում ու Հովհաննես Կոզեռնին ուղարկի Կոնստանդնուպոլիս՝ զատկի տոնի խաթարման պատճառները հասկանալու համար[3]։

Կյանքի վերջին տարիներին ապրել ու ստեղծագործել է Երևանում՝ Սբ․ Անանիայի դամբարանին կից վանքում, որտեղ այսօր կանգուն է Երևանի Զորավոր Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին։ Իր վերջին կանխատեսումը նա արել է 1036 թվականին[1]։

ՍտեղծագործություններըԽմբագրել

Մաթևոս Ուռհայեցու հավաստմամբ Հովհաննես Կոզեռնը հեղինակել է հետևյալ երկերը, որոնք չեն պահպանվել.

  • «Գիր հավատոց»
  • «Պատմութիւն Բաքրատունեաց»

Գրել է տոմարագիտական աշխատություններ, դրանց թվում.

  • «Մեկնութիւն տոմարի»

Նրան է վերագրվել «Տեսիլ» վերտառությամբ անվավեր գրվածքը, որը սակայն ստեղծվել է Կոզեռնի մահից հետո, թուրք-սելջուկների տիրապետության շրջանում և արտահայտում է քրիստոնյա տերությունների օգնությամբ Հայաստանը թուրք - սելջուկների լծից ազատագրելու ակնկալություններ, ուստի դրա իսկական հեղինակը հավանաբար շահարկել է Հովհաննես Կոզեռնի անունը։

ՀիշատակԽմբագրել

Երևանի ամենահին գերեզմանատունը (այժմ՝ թաղամաս), որտեղ թաղված է եղել Կոզեռնը[4], կրում էր նրա անունը, իսկ Կոնդում նրա անվամբ կա փողոց։

Տես նաևԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Казинян Арис (2013)։ Армения - с крестом или на кресте։ Երևան 
  2. Ղաֆադարյան Կարո (1975)։ Երևան․ միջնադարյան հուշարձանները ու վիմական արձանագրությունները։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի հրատարակչություն։ էջ 49 
  3. Ուռհայեցի Մաթևոս (1898)։ Ժամանակագրություն, Բ տպագրություն։ Վաղարշապատ։ էջեր 67–74 
  4. Առաքել Դավրիժեցի, «Պատմություն», Երևան, Սովետական գրող, 1988, էջ 248
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 562  
Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։