Հին թյուրքական ռունական գիր

Հին թյուրքական ռունական գիր (Օրխոնաենիսեյան գիր), VIII-X դարերում Կենտրոնական Ասիայում թյուրքական լեզուների գրման համար օգտագործված գրային համակարգ[1][2]։

Հին թյուրքական ռունական գիր
Orkhon.svg
Տեսակայբուբեն
Լեզուներհին թյուրքերեն
Կազմված է38 նշան (դասական դարաշրջան)
Գրելաձևըձախից աջ
ԺամանակաշրջանVIII-X դդ.
ISO 15924Orkh
ՅունիկոդU+10C00 … U+10C4F
Old Turkic script Վիքիպահեստում

Հայտնաբերվել են Ենիսեյի վերին հոսանքի Օրխոն գետի (Մոնղոլիա) շրջակայքում։ Դրված են հին սողդիերենի միջոցով արամեերենին մոտեցող ոունագրերով։

Օրխոնաենիսեյան գիրը սպասարկում էր այն ժամանակվա միասնական գրական վերբարբառային կոյնեն[3][4][5][6][7], որը սովորաբար «Օրխոնաենիսեյան գրերի լեզու» են կոչում[8]։

Հետազոտողները գրերի 7 խումբ են առանձնացնում, որոնք պատկանում են համապատասխան միավորմանը.

Ունեն պատմակենսագրական, իրավաբանական, կրոնական, կենցաղային և այլ բնույթ։

Անվանումները տրված են գերմանական ռուներին նմանվող նշանագրերի ձևաչափի համար և դրանց գտնելու վայրերով՝ Օրխոն գետի դաշտավայրում (Թյուրքական երկրորդ խաքանություն) և Ենիսեյ գետի վերին հոսանքներում (Ղրղզական խաքանություն

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Орхонские надписи. // Энциклопедический словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона.
  2. Լուսինե Խաչատրյան // Ընտանի կենդանիների անվանումները թյուրքական լեզուներում
  3. Ի.Վ. Կորմուշին // Հին թյուրքական լեզուներ
  4. Кормушин И.В. Тюркские енисейские эпитафии. Тексты и исследования. М., 1997.
  5. Erdal M. Old Turkic. // The Turkic languages. London; New York, 1998.
  6. A. von Gabain. Eski Türkçenin grameri. Ankara, 2003.
  7. Poppe N. Introduction to Altaic linguistics. Wiesbaden, 1965
  8. Малов С. Е., Памятники древнетюркской письменности, М. — Л., 1951
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 598