Հերման Շտաուդինգեր

Հերման Շտաուդինգեր (գերմ.՝ Hermann Staudinger, մարտի 23, 1881(1881-03-23)[1][2][3][…], Վորմս, Հեսսենի մեծ դքսություն, Գերմանական միություն - սեպտեմբերի 8, 1965(1965-09-08)[4], Ֆրայբուրգ իմ Բրայսգաու, Բադեն-Վյուրթեմբերգ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի քիմիկոս (ԳՖՀ), բարձր մոլեկուլային միացությունների քիմիայի հիմնադիրներից։

Հերման Շտաուդինգեր
գերմ.՝ Hermann Staudinger
Hermann Staudinger.jpg
Ծնվել էմարտի 23, 1881(1881-03-23)[1][2][3][…]
Վորմս, Հեսսենի մեծ դքսություն, Գերմանական միություն
Մահացել էսեպտեմբերի 8, 1965(1965-09-08)[4] (84 տարեկան)
Ֆրայբուրգ իմ Բրայսգաու, Բադեն-Վյուրթեմբերգ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն
ՔաղաքացիությունFlag of Germany.svg Գերմանիա
Մասնագիտությունքիմիկոս, ճարտարագետ և համալսարանի դասախոս
Հաստատություն(ներ)Ֆրայբուրգի համալսարան, Կարլսրուեի տեխնոլոգիական ինստիտուտ, Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց և Ստրասբուրգի համալսարան
Գործունեության ոլորտֆիզիկական քիմիա
ԱնդամակցությունԼեոպոլդինա, Հայդելբերգի գիտությունների ակադեմիա և Բավարիական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերՀալլե-Վիտենբերգի համալսարան և Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն[1]
Գիտական ղեկավարԴանիել Վորլանդեր
Եղել է գիտական ղեկավարԼեոպոլդ Ռուժիչկա
Հայտնի աշակերտներԼեոպոլդ Ռուժիչկա
Պարգևներ«Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի հրամանատարական խաչ Ռուդոլֆ Դիզելի մեդալ Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ[5][6] Emil-Fischer Medal? Fresenius Prize? և Մեծ Խաչ աստղով և ուսի ժապավենով
Ամուսին(ներ)Մագդա Ստաուդինգեր
Hermann Staudinger Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Սովորել է Հալլեի և Մյունխենի համալսարաններում, Դարմշտադի բարձրագույն տեխնոլոգիական դպրոցում։ Եղել է Կարլսրուեի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի (1908-1912 թթ.), Ցյուրիխի ֆեդերալ դպրոցի (1912-1926 թթ.) և Ֆրայբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր (1926-1951 թթ.

1940—1956 թվականներին՝ Բարձրամոլեկուլային միացությունների քիմիայի պետական ինստիտուտի տնօրեն։

ԱշխատություններԽմբագրել

Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են բարձրամոլեկուլային միացությունների քիմիային։ Սինթեզել է առաջին կետենը՝ երկֆենիլկետենը (1905 թ.), ուսումնասիրել իզոպրենի, բուտադիենի, ալիֆատիկ երկազոմիացությունների ստացման եղանակները։ Առաջարկել է (1919 թ.) եռֆենիլֆոսֆինիմինի առկայությամբ կարբոնիլ խմբի թթվածնի ատոմը իմին խմբով փոխարինելու մեթոդ (Շտաուդինգերի ռեակցիա)։ Ապացուցել է, որ պոլիմերները բաղկացած են մեծ մոլեկուլներից՝ մակրոմոլեկուլներից (տերմինն առաջարկել է Շտաուդինգերը), որոնց ատոմներն իրար միացած են կովալենտ կապերով։ Առաջ է քաշել մակրոմոլեկուլների շղթայական կառուցվածքի տեսությունը, որը հետագայում լրացրեց ճյուղավորված մակրոմոլեկուլներ և եռաչափ պոլիմերային ցանց հասկացություններով։ Բացահայտել է պոլիմերի մոլեկուլային զանգվածի և նրա լուծույթի մածուցիկության կապը, մշակել մոլեկուլային զանգվածի որոշման, այժմ տարածված, մածուցիկաչափական մեթոդը։

1953 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր է։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 577