Հասարակ հերպես (Herpes Simplex), վիրուսային ինֆեկցիա, որն առաջացնում է հասարակ հերպես վիրուսը[1]։ Ինֆեկցիաները խմբավորվում են կախված ինֆեկցված մարմնի հատվածների։ Բերանային հերպեսը ներառում է դեմքը և բերանը։ Առաջանում են փոքր խմբավորված բշտիկներ կամ կարող է առաջացնել կոկորդի ցավ[2][3]։ Սեռական համակարգի հերպեսը , հայտնի որպես ուղղակի հերպես, արտահայտվում է նվազագույն ախտանշաններով, առաջանում են բշտիկներ որոնք բացվելով առաջացնում են փոքր խոցեր[1]։ Սովորաբար բուժումը տևում է երկուսից չորս շաբաթ[1]։ Ծակոցային կամ կրակոցային ցավերը կարող են սրվել մինչև բշտիկների առաջացումը[1]: Հերպեսը ցիկլային հիվանդություն է.ակտիվ շրջանին հաջորդում է առանց ախտանշանների շրջանը[1]: Առաջին շրջանը հաճախ ավելի ծանր է և կարող է զուգորդվել տենդով, մկանային ցավերով,մեծացած լիմֆատիկ հանգույցներով ու գլխացավով[1]։ ժամանակի ընթացքում ակտիվ շրջանի հաճախականությունը եւ ծանրությունը նվազում է[1]: Հասարակ հերպեսը կարող է առաջացնել այլ խանգարումներ.այն կարող է ընդգրկել մատները[4], առաջացնել աչքերի հերպես[5], գլխուղեղի հերպես[6], նեոնատալ հերպես որը ախտահարում է նորածիններին[7]:

Հասարակ հերպես
Herpes(PHIL 1573 lores).jpg
Տեսակվարակիչ հիվանդություն
ՊատճառHuman herpesvirus 1? և Human herpesvirus 2?
Փոխանցման ձևկոնտակտային փոխանցում, օդակաթիլային փոխանցում և placental transmission?
Հիվանդության ախտանշաններՊապուլա, low-grade fever?, Կոշտուկ և ավշային հանգույցների բորբոքում
Բժշկական մասնագիտությունվարակաբանություն և մաշկաբանություն
Herpes simplex Վիքիպահեստում

Հասարակ հերպես վիրուսը ունի երկու տիպ. տիպ 1(ՀՀՎ-1) և տիպ 2 (ՀՀՎ-2)[1]: ՀՀՎ-1 սովորաբար ախտահարում է բերանային շրջանը մինչդեռ ՀՀՎ-2 ախտահարում է սեռական համակարգը[3]: Դրանք փոխանցվում են հիվանդ մարդուց կենսաբանական հեղուկների կամ վնասվածքների ուղղակի շփման հետևանքով[1]:Այն կարող է փոխանցվել նաև ախտանշանների բացակայության դեպքում[1]: Սեռական համակարգի հերպեսը դասվում է սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունների շարքին[1]: Այն կարող է փոխանցվել երեխային ծննդաբերության ընթացքում[1]: Վարակումից հետո վիրուսը տեղափոխվում է նյարդային բջջի մարմին զգայական նյարդաթելերով, որտեղ նրանք ապրում են ողջ կյանքի ընթացքում[3]: Հիվանդությունը կարող է կրկնվել իմունային ֆունկցիայի անկման, սթրեսի և արևի լույսի ազդեցության հետևանքով[3][8]: Բերանի և սեռական համակարգի հերպեսը սովորաբար ախտորոշվում է ներկա ախտանշաններով[3]: Ախտորոշումը հաստատվում է վիրուսային կուլտուրաներով կամ բշտիկներից վերցրած հեղուկում ՀՎ ԴՆԹի հայտնաբերման միջոցով[1]: Նախկին հիվանդացությունը կարող է հաստատվել արյան մեջ հայտնաբերելով ՀՎ նկատմամբ հակամարմիններ սակայն նոր հիվանդացության ժամանակ դրանք բացակայում են[1]:

ՍՀ վարակներից խուսափելու ամենաարդյունավետ միջոցը վագինալ, օռալ և անալ սեքսից խուսափումն է[1]: Պահպանակի օգտագործումը նվազեցնում է ռիսկը[1]:Տարածումը նվազում է նաև վարակված մարդու կողմից հակավիրուսային միջոցների ամենօրյա օգտագործման շնորհիվ[1]: Պատվաստանյութ գոյություն չունի և վարակվելու դեպքում բուժում գոյություն չունի[1]: Ախտանշանների բուժման համար կարող է օգտագործվել պարացետամոլ (ացետամինոֆեն) և տեղային լիդոկային[3]: Հակավիրուսային միջոցներով բուժումը (ացիկլովիր և վալացիկլովիր) կարող է նվազեցնել ախտանշանների ծանրությունը[1][3]:

ՀՀՎ-1 կամ ՀՀՎ-2- ի համաշխարհային չափանիշները չափահասների շրջանում կազմում են 60-95%[9]: ՀՀՎ-1 սովորաբար ձեռք է բերվում մանկական հասակում[1]: Հաճախականությունը մէծանում է տարիքային աճին զուգընթաց[9]: ՀՀՎ-1ի հաճախականությունը ցածր սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի պոպուլյացիաներում 70-80% է և 40% -ից 60% բարձր սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի պոպուլյացիաներում[9]: 2003 թվականին ամբողջ աշխարհում ՀՀՎ-2 վարակված են եղել 536 միլիոն մարդ (բնակչության 16 տոկոսը), որոնց մեջ մեծամասնություն են կազմել կանայք[10]:  ՀՀՎ-2ով վարակվածների մեծ մասը անտեղյակ են իրենց հիվանդությունից[1]: Անվանումը ծագել է հերպես բառից որը նշանակում է «տարածվել» և բնորոշում է բշտիկների տարածումը[11]:

ԱխտանշաններԽմբագրել

 
Հերպես վարակ

ՀՀՎ վարակը առաջացնում է տարբեր խանգարումներ: Մաշկի կամ լորձաթաղանթի հասարակ վարակը կարող է ախտահարել դեմքի և բերանի շրջանը (օռօֆացիալ հերպես),ՍՀ (գենիտալ հերպես) կամ ձեռքերը: Առավել ծանր ախտանշաններ առաջանում են երբ վիրուսը ախտահարում է աչքերը (հերպետիկ կերատիտ) կամ ախտահարում է կենտրոնական նյարդային համակարգը վնասելով գլխուղեղը (հերպետիկ էնցեֆալիտ): Անբավարար կամ ճնշված իմունային համակարգ ունեցող մարդիկ, ինչպիսին են նորածինները, տրանսպլանտացիայի ռեցիպիենտները, ՁԻԱՀ ունեցողները հակված են ծանր բարդությունների: ՀՀՎը կարող է զուգորդվել նաև երկբևեռ խանգարման ճանաչողական դեֆիցիտով[12] և Ալցհեյմերի հիվանդությամբ չնայած դրանք հիմնականում պայմանավորված են հիվանդի գենետիկայով:

Համենայն դեպս ՀՀՎ երբեք չի հեռանում օրգանիզմից իմունային համակարգով: Առաջնային վարակի հետևանքով առաջնային վարակի տեղում վիրուսը մտնում է նյարդաթելերի մեջ,տեղափոխվում է դեպի նեյրոնային բջջի մարմին և դառնում է գաղտնի հանգույցում[13]: Առաջնային վարակի հետևանքով օրգանիզմը արտադրում է հակամարմիններ, որոնք համապատասխանում են ՀՀՎ-ի որոշակի տեսակին և կանխում են այդ տեսակի հետագա վարակումը: ՀՀՎ-1ով վարակված անհատների մոտ բերանային վարակումից հետո առաջացած սերոկոնվերսիան կանխում է հավելյալ ՀՀՎ-1ի վարակումը ինչպիսին են օրինակ ձեռքերի հերպեսը, ՍՀ հերպեսը և աչքի հերպեսը:Նախկին ՀՀՎ-1ի սերոկոնվերսիան կարող է նվազեցնել ՀՀՎ-2ի ախտանշանները, չնայած դրան ՀՀՎ-2ով դեռ հնարավոր է վարակվել: ՀՀՎ-2ով վարակված բազմաթիվ մարդիկ ախտանշաններ չեն ունենում: Ախտանշան չունեցող անհատները նկարագրվում են որպես ասիմպտոմատիկ կամ ենթակլինիկական հերպես կրողներ[14]:

Տեսակ Նկարագրություն Նկար
Հերպետիկ գինգիվոստոմատիտ Հաճախ առաջնային ինֆեկցիայի սկզբնական արդյունք է հերպետիկ գինգիվոստոմատիտը: Այն ավելի ծանր է արտահայտվում քան շրթնային հերպեսը, որը հաճախ ավելի ուշ է առաջանում:
Շրթնային հերպես Վարակը առաջանում է լորղաթաղանթի կամ վնասված մաշկի հետ վիրուսի շփման հետևանքով:
ՍՀ hերպես Ըստ ախտանշանների ՀՀՎ-1 կամ ՀՀՎ-2 ՍՀ առաջնային վարակի տիպիկ դրսևորում են սեռական օրգանների արտաքին մակերեսին գտնվող վարակված բշտիկների և վեզիկուլների խմբերը, որոնք ցավոտ են լինում:
Ձեռքերի հերպես և Հերպես գլադիատորում Ձեռքերի հերպեսը ցավոտ վարակ է, որը սովորաբար ախտահարում է մատները: Երբեմն վարակը արտահայտվում է ոտքերի կամ եղունգների կուտիկուլայի վրա: Անհատները որոնք զբաղվում են կոնտակտային սպորտաձևերով ինչպիսին են ըմբշամարտը, ռեգբին և ֆուտբոլը երբեմն ձեռք են բերում ՀՀՎ-1 հայտնի ինչպես հերպես գլադիատորում, ըմբիշների հերպես, գորգային հերպես, որի դեպքում առաջանում են խոցեր դեմքի, պարանոցի և ականջների մաշկի վրա:Ախտանշանները ներառում են ջերմություն, գլխացավ, ցավոտ կոկորդ և նշիկների մեծացում:Այն երբեմն ախտահարում է աչքերը կամ կոպերը:
Հերպետիկ էնցեֆալիտ և հերպետիկ մենինգիտ Գլխուղեղի ՀՎ առաջանում է երբ վիրուսը փոխանցվում է ծայրամասային հատվածից. դեմքի ՀՀՎ-1 վերակտիվացումից հետո: Այն փոխանցվում է եռորյակ նյարդի նյարդային աքսոնով դեպի ուղեղը: ՀՀՎ-ը վիրուսային էնցեֆալիտի ամենատարածված պատճառն է: Գլխուղեղային վարակի դեպքում վիրուսը հիմնականում տեղադրվում է քունքային բլթում: ՀՀՎ-2ը Մոլեռեթի մենինգիտի ամենատարածված պատճառն է, որը կրկնակի վիրուսային մենինգիտի տեսակ է:
Կերակրափողի հերպես Ախտանիշները կարող են ներառել ցավոտ կլլում (օդինոֆագիա) և դժվար կլլում (դիսֆագիա): Այն հաճախ կապված է իմունային անբավարարվածության հետ (օրինակ, ՄԻԱՎ / ՁԻԱՀ-ով, իմունոսուպրեսիա, օրգանի փոխպատվաստում):

ԱյլԽմբագրել

Նորածինների հասարակ հերպեսը ՀՀՎ է նորածինների մոտ: Այն հազվադեպ հանդիպող սակայն ծանր վիճակ է, որը սովորաբար փոխանցվում է մորից երեխային վերտիկալ ճանապարհով: Իմունային անբավարարության ժամանակ ՀՎ մաշկի արտասովոր վնասվածքների պատճառ կարող է դառնալ: Դրանցից ամենազարմանալին մաշկի վրա գծային էրոզիաների առաջացումն է որոնք նման են դանակի կտրվածքի[15]: Հերպետիկ էկզեման քրոնիկ ատոպիկ դերմատիտով հիվանդների ՀՀՎ-ով ախտահարումն է, որի դեպքում հերպեսը տարածվում է մաշկի էկզեմատոզ հատվածներում[16]:

Հերպետիկ կերատոկոնյունկտիվիտը, որպես առաջնային վարակ, սովորաբար առաջացնում է շաղկապենու և կոպերի այտուց (բլեֆարոկոնյուկտիվիտ), եղջերաթաղանթի վրա առաջանում են քոր առաջացնող փոքր սպիտակ վնասվածքներ:

Հերպետիկ սիկոզը ՀՀՎ առաջնային կամ կրկնակի ախտահարման ախտանշան է որը ախտահարում է մազի ֆոլիկուլը[16][17]:

Բելլի կաթվածԽմբագրել

Բելլի կաթվածը դիմային պարալիզի տեսակ է, որի հիմնական պատճառը անհայտ է[18]: Հնարավոր է որ այն ՀՀՎ-1ի վերակտիվացման արդյունք է: Քանի որ ՀՀՎ-ն հայտնաբերվել է մեծ թվով անհատների մոտ, որոնք երբեք չեն ունեցել դիմային պարալիզ, ինչպես նաև Բելլի պարալիզ ունեցողների մոտ հակամարմինների քանակը այդքան էլ բարձր չէ ի տարբերություն մյուսների, այս տեսությունը չի հաստատվել[19]: Հակավիրուսային դեղամիջոցների օգտագործումը կորտիկոստերոիդների հետ կարող է բարելավել հիվանդության ծանրությունը[20]:

Ալցհեյմերի հիվանդությունԽմբագրել

ՀՀՎ-1ը ներկայացվել է որպես Ալցհեյմեր հիվանդության հնարավոր պատճառը[21][22]: Որոշակի գենային փոփոխությունների (ԱՊՕԵ-էպսիլոն ալել կրողներ) առկայության դեպքում ՀՀՎ-1ը վնասում է նյարդային համակարգը և ավելացնում Ալցհեյմեր հիվանդության զարգացման վտանգը: Վիրուսը փոխազդում է լիպոպրոտեինների բաղադրիչների և ընկալիչների հետ, ինչը կարող է հանգեցնել հիվանդության զարգացմանը[23][24]։

ՊաթոֆիզիոլոգիաԽմբագրել

Հերպեսի տարածում[25]
ՀՀՎ-2 ՍՀ 15–25% օր
ՀՀՎ-1 բերանային 6–33% օր
ՀՀՎ-1 ՍՀ 5% օր
ՀՀՎ-2 բերանային 1% օր

Հերպեսը փոխանցվում է վարակված անձի կենսաբանական հեղուկի կամ վնասվածքի հետ անմիջական շփման միջոցով[26]: Հերպեսը կարող է փոխանցվել վարակված անձից (ՀՀՎ սերոզ դրական) վարակը չունեցող անձին (ՀՀՎ սերոզ բացասական): ՀՀՎ-2 սովորաբար փոխանցվում է վարակված անձից մաշկից մաշկ ուղիղ կոնտակտի միջոցով, սակայն կարող է փոխանցվել նաև վարակված թքից, սերմնահեղուկից, հեշտոցային հեղուկից կամ հերպետիկ բշտիկի հեղուկից[27]: ՀՀՎ անցնում է մաշկի կամ լորձաձաղանթի փոքր վնասվածքների միջով բերանի կամ ՍՀ օրգանների շրջանում: Վիրուսը կարող է անցնել լորձաթաղանթի նույնիսկ մանրադիտակային վնասվածքների միջով:

Հերպեսով վարակվածների մեծ մասի մոտ երբեմն լինում է ՀՀՎի ոչ ախտանշանային տարածում: 50% դեպքերում այն առաջանում է ախտանշանների կրկնությունից ավելի քան մեկ շաբաթ առաջ կամ հետո[28]: Վիրուսը ներթափանցում է ընկալունակ բջիջների ընկալիչներով[29], ինչպիսիք են նեկտին-1, HVEM և 3-O sulphated heparan sulfate[30]. Վարակված մարդիկ, որոնք չունեն տեսանելի  ախտանշաններ, կարող են տարածել և փոխանցել վիրուսը իրենց մաշկի միջոցով: Ոչ ախտանշանային տարածումը հանդիսանում է ՀՀՎ-2ի փոխանցման ամենատարածված ձևը[28]: Ոչ ախտանշանային տարածումը ավելի հաճախակի է լինում ՀՀՎի ձեռքբերման առաջին 12 ամիսների ընթացքում[31]: ՄԻԱՎի առկայությունը մեծացնում է ոչ ախտանշանային տարածման հաճախականությունը և տևողությունը:

Որոշ անհատներ կարող են ունենալ տարածման ավելի ցածր մակարդակ, սակայն սատարող փաստերը լիովին չեն ստուգվել: Երբ համեմատում են տարեկան 1ից 12 կրկնություն ունեցող անձանց մյուսների հետ, ապա ոչ ախտանշանային տարածման  հաճախականության մեծ տարբերություններ չեն հայտնաբերվում:[28]

ՀՀՎ առաջնային վարակի ժամանակ առաջացած հակամարմինները կանխում են նույն վիրուսային տիպով կրկնակի վարակումը. ՀՀՎ-1ով վարակված անձը չի ունենա ՀՀՎ-1ով պայմանավորված ձեռքերի կամ ՍՀ հերպես: Մոնոգամ զույգի մոտ սերոզ դրական տղամարդուց սերոզ բացասական կնոջ վարակվելու հավանականությունը տարեկան ավելի քան 30% է: Եթե առաջին անգամ տեղի է ունենում ՀՀՎ-1 բերանային ձևի վարակում, ապա սերկոնոնվասիան տեղի է ունենում 6 շաբաթ հետ: Առաջանում են հակամարմիններ որոնք կանխում են հետագա սեռական ՀՀՎ-1 վարակումը: ՀՀՎը երկշղթա ԴՆԹ վիրուս է:

ԱխտորոշումԽմբագրել

ԴասակարգումԽմբագրել

ՀՀՎ լինում է երկու տիպի[9]: Այնուամենայնիվ, դրանցից յուրաքանչյուրը կարող է դրսևորվել մարմնի տարբեր հատվածներում[9]:

ՓորձաքննությունԽմբագրել

Առաջնային օռոֆացիալ հերպեսը հեշտությամբ հայտնաբերվում է նախկինում գրանցված վնասվածքներիի պատմություն չունեցող մարդկանց մոտ որոնք շփվել են ՀՀՎ վարակ ունեցող անհատի հետ: Առաջացած և տարածված բշտիկները նման են բազմակի, կլոր, մակերեսային բերանային խոցերի,որոնք ուղեկցվում են սուր գինգիվիտով[32]: Չափահասների մոտ առաջացած ատիպիկ ձևը ավելի դժվար է ախտորոշել: Նախանշանային շրջանի ախտանշանները, որոնք առաջանում են հերպետիկ վնասվածքներից առաջ, օգնում են տարբերակել ՀՀՎ ախտանշանները այլ խանգարումներից, ինչպիսիք են ալերգիկ ստոմատիտը: Երբեմն, երբ բերանի ներսում վնասվածքներ չեն հայտնաբերվում առաջնային օռոֆագիալ հերպեսը  շփոթում են բակտերիալ վարակ իմպետիգոյի հետ: Ներբերանային հերպեսին բնորոշ են նաև բերանային խոցեր (աֆթոզ խոցեր), որոնք սակայն բշտիկային փուլում բացակայում են[32]:

ՍՀ հերպեսը ավելի դժվար է ախտորոշել, քան բերանային հերպեսը, քանի որ մարդկանց մեծ մասը ախտանշաններ չեն ունենում[32]: ՍՀ հերպեսը հնարավոր է շփոթել սնկային վարակի, ատոպիկ դերմատիտի և ուրեթրիտի հետ:[32]

Լաբորատոր փորձաքննությունԽմբագրել

Լաբորատոր փորձաքննությունը հաճախ օգտագործվում է ՍՀ հերպեսները ախտորոշելու համար: ԼՓ ուսումնասիրում են վիրուսային կուլտուրաները ուղղակի ֆլուորեսցենտային հակամարմինային հետազոտության եղանակով, մաշկային բիոպսիայով, ինչպես նաև հայտնաբերում են վիրուսային ԴՆԹ պոլիմերազային շղթայի ռեակցիայի փորձով: Չնայած նրան որ այս փորձաքննությունները տալիս են ճշգրիտ ախտորոշում, ծախսատարության և երկարատևության պատճառով դրանց օգտագործումը կլինիկական պրակտիկայում սահմանափակ է[32]:

1980-ական թվականներըին ՀՀՎ հակամարմինների սերոլոգիական հետազոտությունները հազվադեպ էին լինում արդյունավետ և սովորաբար չէին օգտագործվում կլինիկական պրակտիկայում:[32] Ավելի ուշ իմունոգլոբուլին Մ (IgM) սերոլոգիական հետազոտության միջոցով հնարավոր չեր տարբերակել ՀՀՎ-1 և ՀՀՎ-2 հակամարմինները: Մինչդեռ 1980ականներին ներկայացված իմունոգլոբուլին Ջ (IgG) հետազոտությունը ավելի քան 98% տարբերակում էր ՀՀՎ-2ի և ՀՀՎ-1ի հակամարմինները[33]:

Տարբերակիչ ախտորոշումԽմբագրել

Այն չպետք է շփոթել հերպեսվիրիդե ընտանիքի այլ վիրուսների կողմից առաջացրած հիվանդությունների հետ, ինչպիսին է հերպես զոստերը, որն առաջացնում է վարիցելլա զոստեր վիրուսը: Տարբերակիչ ախտորոշման ժամանակ հայտնաբերվում են նմանատիպ վնասվածքներ ձեռքերի, ոտքերի և բերանի շրջանում:

ԿանխարգելումԽմբագրել

Ինչպես սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների մեծ մասը, կանայք ի տարբերություն տղամարդկանց առավել ընկալունակ են ՍՀ  ՀՀՎ-2 նկատմամբ[34]: Տարեկան կտրվածքով, առանց հակավիրուսային միջոցների կամ պահպանակի օգտագործման, ՀՀՎ-2 փոխանցման ռիսկը վարակված տղամարդուց կազմում է մոտ 8-11%[35][36]: Վարակված կանանցից արական սեռի փոխանցման ռիսկը տարեկան 4-5% է:[36] Ճնշող հակավիրուսային թերապիան 50%ով նվազեցնում է այդ ռիսկը:

 
Պահպանակի օգտագործումը նվազեցնում է ՀՀՎ փոխանցման ռիսկը։

Հակավիրուսային դեղամիջոցները օգնում են կանխարգելել ախտանշանների զարգացումը վարակման հատվածներում, այսինքն վարակված անձը կլինի սերոզ դրական, սակայն 50% դեպքերում չի ունենա ախտանշաններ[37]: Պահպանակների օգտագործումը նույնպես նվազեցնում է փոխանցման ռիսկը[38][39]: Պահպանակի օգտագործումը շատ ավելի արդյունավետ է կանխարգելում վիրուսի փոխանցումը տղամարդուց կնոջը քան հակառակը[38]: Նախկին ՀՀՎ-1 վարակը կարող է նվազեցնել կանանց շրջանում ՀՀՎ-2 վարակի ձեռքբերման ռիսկը երեք գործոնով[40]:

Այնուամենայնիվ, ՀՀՎ-2 վիրուսի ոչ ախտանշանային կրողները դեռ վարակիչ են: Բազմաթիվ վարակների դեպքում առաջին ախտանիշն ունենում են մարդիկ որոնք վարակվել են զույգից ՍՀ հորիզոնական փոխանցման եղանակով, և նորածինները մորից ուղղահայաց փոխանցման եղանակով: Անհատները որոնց մոտ ախտանշանները բացակայում են համարվում են ՀՀՎ-ի տարածման բարձր ռիսկի գործոն[41]:

2011 թվականին հոկտեմբերին հայտնաբերվել է որ տենոֆովիրը, որը ՄԻԱՎի դեպքում օգտագործվում էր որպես տեղային միկրոբիցիդային հեշտոցային գել, 51%ով կրճատում է ՀՀՎ ՍՀ փոխանցումը[42]:

Պատնեշային եղանակներԽմբագրել

Պահպանակներն ապահովում են չափավոր պաշտպանություն ՀՀՎ-2ի դեմ տղամարդկանց և կանանց համար: Պահպանակի մշտական  օգտագործողները ունեն ՀՀՎ-2ով վարակվելու 30% -ով ցածր ռիսկ, համեմատած այն մարդկանց հետ, ովքեր երբեք չեն օգտագործում պահպանակներ[43]: Կանանց պահպանակը կարող է ավելի մեծ պաշտպանություն ապահովել, քան տղամարդկանց պահպանակը, քանի որ այն ծածկում է նաև շուրթերը[44]: Վիրուսը չի կարող անցնել սինթետիկ պահպանակի միջով, սակայն տղամարդկանց պահպանակի արդյունավետությունը սահմանափակ է, քանի որ հերպեսի խոցերը կարող են հայտնվել այն հատվածներում, որոնք ծածկված չեն[45]: Պահպանակի ոչ մի տեսակ չի կանխում ամորձապարկի, անուսի,  հետույքի, ազդրերի և այլ հատվածների շփումը խոցերի կամ ՍՀ հեղուկների հետ սեռական ակտի ժամանակ: ՀՀՎ-ից պաշտպանվածությունը կախված է խոցի տեղակայումից[46]: Եթե խոցերը գտնվում են պահպանակներով չծածկվող հատվածներում ապա փոխանցումը կանխելու միակ միջոցը սեռական ակտիվությունից ձեռնպահ մնալն է: Պահպանակների կամ ատամնաբուժական պատնեշների օգտագործումը սահմանափակում է հերպեսի փոխանցումը զույգի սեռական օրգաններից մյուսի բերանին (կամ հակառակը) ՍԱ ընթացքում: Երբ զույգում որևէ մեկը վարակված է ՀՀՎով, ապա չվարակված անձը կարող է նվազեցնել փոխանցման հնարավորությունը օգտագործելով հակավիրուսային դեղամիջոցներ (վալացիկլովիր) պահպանակի հետ համատեղ[13]:

Հակավիրուսային դեղամիջոցներԽմբագրել

Հակավիրուսային դեղամիջոցները կարող են նվազեցնել ՀՀՎ փոխանցումը ախտանշանների բացակաության դեպքում[28]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 «Genital Herpes – CDC Fact Sheet»։ cdc.gov։ դեկտեմբերի 8, 2014։ Արխիվացված օրիգինալից դեկտեմբերի 31, 2014-ին։ Վերցված է դեկտեմբերի 31, 2014 
  2. Mosby (2013)։ Mosby's Medical Dictionary (9 ed.)։ Elsevier Health Sciences։ էջեր 836–37։ ISBN 9780323112581։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-09-06-ին 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Balasubramaniam R, Kuperstein AS, Stoopler ET (April 2014)։ «Update on oral herpes virus infections.»։ Dental clinics of North America 58 (2): 265–80։ PMID 24655522։ doi:10.1016/j.cden.2013.12.001 
  4. Wu IB, Schwartz RA (March 2007)։ «Herpetic whitlow.»։ Cutis 79 (3): 193–06։ PMID 17674583 
  5. Rowe AM, St Leger AJ, Jeon S, Dhaliwal DK, Knickelbein JE, Hendricks RL (January 2013)։ «Herpes keratitis.»։ Progress in retinal and eye research 32: 88–101։ PMC 3529813։ PMID 22944008։ doi:10.1016/j.preteyeres.2012.08.002 
  6. Steiner I, Benninger F (December 2013)։ «Update on herpes virus infections of the nervous system.»։ Current Neurology and Neuroscience Reports 13 (12): 414։ PMID 24142852։ doi:10.1007/s11910-013-0414-8 
  7. Stephenson-Famy A, Gardella C (December 2014)։ «Herpes Simplex Virus Infection During Pregnancy.»։ Obstetrics and gynecology clinics of North America 41 (4): 601–14։ PMID 25454993։ doi:10.1016/j.ogc.2014.08.006 
  8. Elad S, Zadik Y, Hewson I և այլք: (August 2010)։ «A systematic review of viral infections associated with oral involvement in cancer patients: a spotlight on Herpesviridea»։ Support Care Cancer 18 (8): 993–1006։ PMID 20544224։ doi:10.1007/s00520-010-0900-3 
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 «Herpes simplex»։ Pediatr Rev 30 (4): 119–29; quiz 130։ April 2009։ PMID 19339385։ doi:10.1542/pir.30-4-119 
  10. Looker KJ, Garnett, GP, Schmid, GP (October 2008)։ «An estimate of the global prevalence and incidence of herpes simplex virus type 2 infection.»։ Bulletin of the World Health Organization 86 (10): 805–12, A։ PMC 2649511։ PMID 18949218։ doi:10.2471/blt.07.046128 
  11. Beswick TSL (1962)։ «The Origin and the Use of the Word Herpes»։ Med Hist (6): 214–232 
  12. Dickerson FB, Boronow JJ, Stallings C և այլք: (March 2004)։ «Infection with herpes simplex virus type 1 is associated with cognitive deficits in bipolar disorder»։ Biol. Psychiatry 55 (6): 588–93։ PMID 15013827։ doi:10.1016/j.biopsych.2003.10.008 
  13. 13,0 13,1 «Genital herpes»։ Lancet 370 (9605): 2127–37։ December 2007։ PMID 18156035։ doi:10.1016/S0140-6736(07)61908-4 
  14. Handsfield HH (2000)։ «Public Health Strategies to Prevent Genital Herpes: Where Do We Stand?»։ Curr Infect Dis Rep 2 (1): 25–30։ PMID 11095834։ doi:10.1007/s11908-000-0084-y 
  15. Jocelyn A. Lieb, Stacey Brisman, Sara Herman, Jennifer MacGregor, Marc E. Grossman (2008)։ «Linear erosive Herpes Simplex Virus infection in immunocompromised patients: the "Knife-Cut Sign"»։ Clin Infect Dis 47 (11): 1440–41։ PMID 18937574։ doi:10.1086/592976 
  16. 16,0 16,1 James, William D., Berger Timothy G. (2006)։ Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology։ Saunders Elsevier։ ISBN 0-7216-2921-0 
  17. Rapini, Ronald P., Bolognia, Jean L., Jorizzo, Joseph L. (2007)։ Dermatology: 2-Volume Set։ St. Louis: Mosby։ ISBN 1-4160-2999-0 
  18. «[Bell's palsy: from viral aetiology to diagnostic reality]»։ Rev Med Interne (French) 30 (9): 769–75։ September 2009։ PMID 19195745։ doi:10.1016/j.revmed.2008.12.006 
  19. «Bell's palsy and Herpes simplex virus: fact or mystery?»։ Otol. Neurotol. 26 (1): 109–13։ January 2005։ PMID 15699730։ doi:10.1097/00129492-200501000-00020 
  20. Gagyor Ildiko, Madhok Vishnu B., Daly Fergus, Somasundara Dhruvashree, Sullivan Michael, Gammie Fiona, Sullivan Frank (2015-11-09)։ «Antiviral treatment for Bell's palsy (idiopathic facial paralysis)»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (11): CD001869։ ISSN 1469-493X։ PMID 26559436։ doi:10.1002/14651858.CD001869.pub8 
  21. «Herpes simplex virus type 1 in Alzheimer's disease: the enemy within»։ J. Alzheimers Dis. 13 (4): 393–405։ May 2008։ PMID 18487848 
  22. «Role of infection in the pathogenesis of Alzheimer's disease: implications for treatment»։ CNS Drugs 23 (12): 993–1002։ December 2009։ PMID 19958038։ doi:10.2165/11310910-000000000-00000 
  23. Pyles RB (2001)։ «The association of herpes simplex virus and Alzheimer's disease: a potential synthesis of genetic and environmental factors»։ Herpes 8 (3): 64–68։ PMID 11867022 
  24. «Herpes simplex virus type 1 and Alzheimer's disease»։ Neurobiol. Aging 20 (4): 457–65։ 1999։ PMID 10604441։ doi:10.1016/S0197-4580(99)00055-X 
  25. Warren Terri (2009)։ The Good News about the Bad News: Herpes: Everything You Need to Know։ New Harbinger Publications։ էջ 28։ ISBN 1-57224-618-9։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-05-27-ին 
  26. «AHMF: Preventing Sexual Transmission of Genital herpes»։ Արխիվացված է օրիգինալից հունվարի 21, 2008-ին։ Վերցված է 2008-02-24 
  27. Anita L. Nelson, Jo Ann Woodward (2007-12-14)։ Sexually Transmitted Diseases: A Practical Guide for Primary Care։ Springer Science & Business Media։ էջեր 50–։ ISBN 978-1-59745-040-9 
  28. 28,0 28,1 28,2 28,3 Leone P (2005)։ «Reducing the risk of transmitting genital herpes: advances in understanding and therapy»։ Curr Med Res Opin 21 (10): 1577–82։ PMID 16238897։ doi:10.1185/030079905X61901 
  29. Akhtar Jihan, Shukla Deepak (December 2009)։ «Viral entry mechanisms: cellular and viral mediators of herpes simplex virus entry»։ FEBS Journal 276 (24): 7228–36։ PMC 2801626։ PMID 19878306։ doi:10.1111/j.1742-4658.2009.07402.x 
  30. Shukla Deepak, Liu Jian, Blaiklock Peter, Shworak Nicholas W., Bai Xiaomei, Esko Jeffrey D., Cohen Gary H., Eisenberg Roselyn և այլք: (1999)։ «A Novel Role for 3-O-Sulfated Heparan Sulfate in Herpes Simplex Virus 1 Entry»։ Cell 99 (1): 13–22։ PMID 10520990։ doi:10.1016/S0092-8674(00)80058-6 
  31. «Oral herpes simplex virus type 2 reactivation in HIV-positive and -negative men»։ J Infect Dis 194 (4): 420–27։ 2006։ PMID 16845624։ doi:10.1086/505879 
  32. 32,0 32,1 32,2 32,3 32,4 32,5 «Human herpes simplex virus infections: epidemiology, pathogenesis, symptomatology, diagnosis, and management»։ J. Am. Acad. Dermatol. 57 (5): 737–63; quiz 764–6։ 2007։ PMID 17939933։ doi:10.1016/j.jaad.2007.06.027 
  33. «Comparison of Western blot (immunoblot) and glycoprotein G-specific immunodot enzyme assay for detecting antibodies to herpes simplex virus types 1 and 2 in human sera»։ J. Clin. Microbiol. 26 (4): 662–67։ 1988։ PMC 266403։ PMID 2835389։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-07-01-ին 
  34. Carla K. Johnson (օգոստոսի 23, 2006)։ «Percentage of people with herpes drops»։ Associated Press։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-18-ին։ Վերցված է 2011-04-12 
  35. Mertz, G.J. (1993)։ «Epidemiology of genital herpes infections»։ Infect Dis Clin North Am 7 (4): 825–39։ PMID 8106731 
  36. 36,0 36,1 Kulhanjian JA, Soroush V, Au DS և այլք: (ապրիլի 2, 1992)։ «Identification of women at unsuspected risk of primary infection with herpes simplex virus type 2 during pregnancy»։ N. Engl. J. Med. 326 (14): 916–20։ PMID 1311799։ doi:10.1056/NEJM199204023261403։ Արխիվացված օրիգինալից փետրվարի 5, 2009-ին 
  37. Corey L, Wald A, Patel R և այլք: (January 2004)։ «Once-daily valacyclovir to reduce the risk of transmission of genital herpes» (PDF)։ N Engl J Med 350 (1): 11–20։ PMID 14702423։ doi:10.1056/NEJMoa035144։ Արխիվացված օրիգինալից 2008-12-04-ին 
  38. 38,0 38,1 «Effect of condoms on reducing the transmission of herpes simplex virus type 2 from men to women»։ JAMA 285 (24): 3100–06։ 2001։ PMID 11427138։ doi:10.1001/jama.285.24.3100։ Արխիվացված օրիգինալից 2008-12-05-ին 
  39. Wald A, Langenberg AG, Krantz E և այլք: (November 2005)։ «The relationship between condom use and herpes simplex virus acquisition»։ Annals of Internal Medicine 143 (10): 707–13։ PMID 16287791։ doi:10.7326/0003-4819-143-10-200511150-00007։ Արխիվացված օրիգինալից 2008-07-08-ին 
  40. Mertz GJ, Benedetti J, Ashley R, Selke SA, Corey L. (փետրվարի 1, 1992)։ «Risk factors for the sexual transmission of genital herpes»։ Annals of Internal Medicine 116 (3): 197–202։ PMID 1309413։ doi:10.7326/0003-4819-116-3-197 
  41. «Genital Herpes – CDC Fact Sheet»։ Center for Disease Control and Prevention։ Արխիվացված օրիգինալից 2014-01-30-ին։ Վերցված է 2014-01-30 
  42. McNeil DG. Topical Tenofovir, a Microbicide Effective against HIV, Inhibits Herpes Simplex Virus-2 Replication Archived 2017-04-09 at the Wayback Machine.. NY Times. Research article: Andrei G, Lisco A, Vanpouille C (October 2011)։ «Topical Tenofovir, a Microbicide Effective against HIV, Inhibits Herpes Simplex Virus-2 Replication»։ Cell Host 10 (4): 379–89։ PMC 3201796։ PMID 22018238։ doi:10.1016/j.chom.2011.08.015 
  43. «A pooled analysis of the effect of condoms in preventing HSV-2 acquisition»։ Archives of Internal Medicine 169 (13): 1233–40։ July 2009։ PMC 2860381։ PMID 19597073։ doi:10.1001/archinternmed.2009.177 
  44. «Putting Herpes in Perspective»։ UBM Medica։ Վերցված է հուլիսի 20, 2011 
  45. «Condom Effectiveness – Male Latex Condoms and Sexually Transmitted Diseases»։ Center for Disease Control and Prevention։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-10-02-ին։ Վերցված է 2011-10-01 
  46. «STD Facts – Genital Herpes»։ Center for Disease Control and Prevention։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-10-01-ին։ Վերցված է 2011-10-01