Բացել գլխավոր ցանկը

Հայ ժողովրդական կուսակցություն

Հայ ժողովրդական կուսակցություն (ՀԺԿ), լիբերալ կուսակցություն։ Հիմնել են հայ կադետները 1917 թվականի ապրիլի 11-ին, Թիֆլիսում։ 1917 թվականի սեպտեմբերին կայացել է Հայ ժողովրդական կուսակցություն ) համագումարը, որն ընդունել է ծրագիր և կանոնադրություն, ստեղծել կենտրոնական բյուրո, որի նախագահ է ընտրվել Մ. Պապաջանյանը, փոխնախագահներ՝ Հ. Առաքելյանը, Ի. Ամիրյանը, Կ. Ստեփանյանը, քարտուղարներ՝ Ս. Մալխասյանցը և Լ. Դանիելյանը։ Կենտրոնական պաշտոնաթերթերն էին՝ «ժողովրդի ձայն» (1918-19, Թիֆլիս), «ժողովուրդ» (1919-20, Երևան)։ Հայ ժողովրդական կուսակցություն իրեն հայտարարել է ապադասակարգային, համազգային կուսակցություն։ Նրա առաջին ծրագրի սոցիալական հարցերը փոխառնված էին ռուս կադետնե րի ծրագրից՝ ավելացրած միայն ազգային հարցը, ըստ որի, արևելյան Հայաստանի համար պահանջվում էր ազգտարածքային ինքնավարություն, իսկ Հայաստանի սահմաններից դուրս գտնվող հայության համար՝ կուլտուր-ազգային ինքնավարություն։ Հայ ժողովրդական կուսակցություն հայկական հարցը համարում էր միջազգային հարց, որի լուծումը թողնում էր արևմտահայերին՝ խոստանալով միջազգային կոնգրեսում աջակցել նրանց։ Հայ ժողովրդական կուսակցություն 2-րդ համագումարը (1919-ի սեպտեմբեր) ընդունեց նոր ծրագիր, առաջ քաշեց «միացյալ և ամբողջական» Հայաստանի ստեղծման խնդիրը։ Միացյալ և ամբողջական Հայաստանի մեջ պետք է մտնեին՝ արևելյան Հայաստանը, արևմտյան Հայաստանը (վեց նահանգներով), ինչպես նաև Կիլիկիան։ Միացյալ և ամբողջական Հայաստանը պետք է լիներ ժողովրդավարական, պառլամենտական հանրապետություն, պետական լեզուն՝ հայերենը։ Հայաստանից դուրս ապրող հայության համար Հայ ժողովրդական կուսակցություն ուժի մեջ էր թողնում կուլտուր-ազգային ինքնավարության պահանջը։

Հայ ժողովրդական կուսակցություն
Տեսակկուսակցություն
ԵրկիրFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Հիմնադրվածապրիլի 11, 1917
Գաղափարախոսությունազատականություն

Հայ ժողովրդական կուսակցություն ողջունել է 1917-ի Փետրվարի բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխությունը, պատրաստակամություն հայտնել աջակցել Ոուսաստանի ժամանակավոր կառավարությանը և հայտարարել, որ ազգային, սոցիալական բոլոր կարևորագույն խնդիրների լուծումը պետք է թողնել Սահմանադիր ժողովին։ Հայաստանում, ինչպես նաև Վրաստանի, Ադրբեջանի, Հյուսիսային Կովկասի ու Միջին Ասիայի հայաբնակ վայրերում Հայ ժողովրդական կուսակցություն 1917-21 թվականներին ստեղծել է ավելի քան 50 ճյուղ ու ենթաճյուղ։ Հայաստանի Հանրապետության 1918 թվականի օգոստոսի 1-ին բացված խորհրդարանում Հայ ժողովրդական կուսակցություն ունեցել է 6 պատգամավոր։ 1919 թվականի մայիսի 28-ին ՀՀ խորհրդարանը Հայաստանը հռչակեց միացյալ և անկախ հանրապետություն. այդ չընդունեցին Հայ ժողովրդական կուսակցություն անդամները և հունիսի 4-ին դուրս եկան կառավարության կազմից։ Հայ ժողովրդական կուսակցություն չկարողացավ իր հետևից տանել ժողովրդական լայն զանգվածներին և ազդեցիկ դիրք գրավել հայ իրականության մեջ։

1921 թվականի հակախորհրդային Փետրվարյան ապստամբության պարտությունից հետո Հայ ժողովրդական կուսակցություն ղեկավարները հեռացան Հայաստանից։ 1921 թվականի հոկտեմբերի 1-ին սահմանադիր ռամկավար կուսակցությունը, ազատական կուսակցությունը (նախկին՝ վերակազմյալ հնչակյանները), Հայ ժողովրդական կուսակցություն արտասահմանում գտնվող անդամները և այլ խմբավորումներ միավորվեցին՝ կազմելով ռամկավար ազատական կուսակցությունը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է «Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png