Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի հուշահամալիր (Դեյր-էլ-Զոր)

Մեծ Եղեռնի Նահատակների հուշահամալիր, Սրբոց Նահատակաց հուշահամալիր (արաբ․՝ كنيسة شهداء الأرمن‎‎), Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիր Սիրիայի Դեյր-էլ-Զոր քաղաքի Ալ Ռաշտի թաղամասում։

Picto infobox architecture.png
Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի հուշահամալիր (Դեյր-էլ-Զոր)
Armenian Genocide Memorial Church, Der Zor

Armenian Genocide Memorial in Der Zor, Syria.jpg
Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի հուշահամալիր Դեյր-էլ-Զորում
Կոորդինատներ35°12′07″ հս․. լ. 40°04′59″ ամ. ե.HGЯO
Գտնվում էՍիրիա Դեյր-էլ-Զոր
Կառուցվել է1991, մայիսի 4
Շինության ձևըՀուշարձան
ՇինարարՃարտարապետներ՝ Սարգիս Բալմանուկյան, Կարպիս Թովմասյան
Ներկա վիճակըԱվերված

ՊատմությունԽմբագրել

Հուշարձանը նվիրված է Հայոց մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին։ Հուշահամալիրի կառուցման աշխատանքներն սկսվել են 1989 թվականի դեկտեմբերին և ավարտվել 1990 թվականի նոյեմբերին, օծվել է 1991 թվականի մայիսի 4-ին Մեծի Տանն Կիլիկիո Գարեգին Բ կաթողիկոսի կողմից։ Հուշահամալիրը բաղկացած է եկեղեցուց, թանգարանից, հուշարձանից, արխիվային կենտրոնից և ցուցադրությունների սրահից[1]։ Գտնվում է Հալեպի հայկական առաջնորդարանի թեմի անմիջական ենթակայության ներքո։ Յուրաքանչյուր տարի ապրիլի 24-ին տասնյակ հազարավոր ուխտավորներ ամբողջ աշխարհից այցելում են Դեյր-էլ-Զոր՝ հարգելու Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը[2]։

2014 թվականի սեպտեմբերի 21-ին հուշահամալիրը «Իրաքի և Լևանտի Իսլամական պետություն» ահաբեկչական խմբավորման կողմից պայթեցվել է[3][4][5]։

ՀիմնօրհնեքԽմբագրել

Հայ առաքելական եկեղեցու Հալեպի առաջնորդարանի նախաձեռնությամբ 1985 թվականի մայիսի 12-ին տեղի է ունեցել համալիրի հիմնօրհնեքի արարողությունը։ Սիրիայի այս քաղաքը պատահաբար չէր ընտրվել. երիտթուրքերը Դեյր էզ-Զոր և այն շրջապատող անապատ էին ուղարկում Ցեղասպանության ժամանակ Արևմտյան Հայաստանից և այլ վայրերից վտարված հայերին։

Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրը մոնումենտալ աշխատանք է, որի տակ ամփոփված են ցեղասպանության զոհերի մասունքներից, որոնք գտնվում են ապակե շրջանակի մեջ, որից վեր է հառնում սպիտակ մարմարե աշտարակը՝ պարուրված խաչքարերով։

ՀուշահամալիրԽմբագրել

Բարեկամության պատԽմբագրել

Համալիրը նախագծված է հավերժացնելու անմեղ նահատակների հիշատակը, բաղկացած է գլխավոր մուտքից, որի միջով կարելի է հասնել բակ աստիճաններով, որոնք խորհրդանշում են այն սարսափելի աղետները, որոնց հայ ժողովուրդը ենթարկվել է, բայց առանց հանձնվելու, շարունակում է ապրել։ Գլխավոր մուտքի ճակատը ներսից զարդարված է աղավնու քանդակով և խաչերով՝ արտահայտելու խաղաղության հասնելու պայքարը։ Բակի աջ կողմում «Բարեկամության պատն է», որը զարդարված է տարբեր արաբական և հայկական ոճերի արձանագրություններով՝ որպես երկու ժողովուրդների սերտ կապերի խորհրդանշական արտահայտություն։

ՀուշակոթողԽմբագրել

Հիմնական մուտքի մեծ հուշարձանը կառուցվել է հայ նահատակների հիշատակի համար։ Հուշարձանի խաչքարը բերվել է Հայաստանից։ Հուշարձանի առջև այրվում է անմար կրակը։ Երկու կողմերում կարելի է տեսնել աշխարհի տարբեր անկյուններում տեղադրված Հայոց ցեղասպանության հուշարձանների հինգական նմուշներ։ Ձախ կողմում հուշապատ է՝ հայկական զարդաքանդակներով։

Եկեղեցին և թանգարանըԽմբագրել

Հուշահամալիրի հիմնական մասը կազմող եկեղեցին և թանգարանը գտնվում են բակի ձախ կողմում։ Եկեղեցին վեր է հառնում՝ հպարտորեն միախառնվելով երկնքին։ Եկեղեցու ներքևի մասում սրահն է, որտեղ գտնվում է «Հարության սյունը», ուր ամփոփված են Եղեռնի զոհերի նահատակների մասունքները։ Սյունը խորհրդանշում է հայ ժողովրդի պայքարն ու վերածնունդը։

Նախասրահը գործում է իբրև թանգարան, որտեղ պահվում են գրքեր, հրատարակումներ, փաստավավերագրական լուսանկարներ, որոնք պատմում են Մեծ եղեռնի ժամանակ հայերի կրած ցավերի մասին։

ՀեղինակներԽմբագրել

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել