Բացել գլխավոր ցանկը

Հայոց իշխան, Հայաստանի կառավարիչների կոչումն ու պաշտոնը 5-9-րդ դարերում։

Հայաստանի զինանշանը
Նախապատմություն
Մ.թ.ա. 2492 - մ.թ.ա. 590
Հայ ժողովրդի ծագումը
Ցեղային միություններ և
պետական կազմավորումներ
Վանի թագավորություն
Մ.թ.ա. 9-6-րդ
Մեծ Հայք
Մ.թ.ա. 590 - մ.թ. 428
Երվանդունիների թագավորություն
Փոքր Հայք, Ծոփք և Կոմմագենե
Արտաշեսյանների թագավորություն
Արշակունիների թագավորություն
Քրիստոնեության ընդունում
Ավատատիրության հաստատում
Գրերի գյուտ
Միջնադար
428 - 1375
Պարսկա-Բյուզանդական տիրապետություն
Արաբական տիրապետություն
Բագրատունիների թագավորություն
Վասպուրական
Վանանդ, Լոռի և Սյունիք
Կիլիկիայի հայկական թագավորություն
Զաքարյան իշխանապետություն
Օտար տիրապետություն
1375 - 1918
Կարա-Կոյունլուներ և Ակ-Կոյունլուներ
Թուրք-պարսկական
տիրապետություն
Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանի կազմում
Հայոց ցեղասպանություն
Հայկական սփյուռք
Ժամանակակից պատմություն
1918 - ներկա
Հայաստանի առաջին հանրապետություն
Լեռնահայաստան
Խորհրդային Հայաստան
Արցախյան ազատամարտ
Հայաստան
Արցախի Հանրապետություն

Հայաստան Հայաստանի պորտալ

ՊատմությունԽմբագրել

Հայաստանի բյուզանդական մասի կառավարիչները 5-6-րդ դարերում կոչվում էին Հայոց իշխան, Բարձր Հայքի կառավարիչը՝ Մեծ Հայքի իշխան[1]։ 591 թվականից հետո, երբ Հայաստանի մեծ մասն անցել է Բյուզանդիային, կառավարիչները կոչվում էին Պատրիկ Հայոց։

7-րդ դարում Հայոց իշխան էր կոչվում միավորված Հայաստանի անկախ կառավարիչը, որին ընտրում էր նախարար-իշխանների ժողովը։ Արաբական տիրապետության շրջանում Հայոց իշխան (արաբ․՝ بطريق الأرمن‎‎՝ բատրիկ) էր Հայաստանի կառավարիչը, որը ենթակա էր Արմինիայի ոստիկանին։ Հսկում էր հարկերն ու անձամբ բանակցում խալիֆայի հետ։

9-րդ դարում կեսին Հայոց իշխան կոչվում էր Իշխանաց իշխան (արաբ․՝ بطريق البطاريق‎‎՝ բատրիկ ալ-բատարիկա), որին ենթակա էր ամբողջ Արմինիան (Հայաստան, Վիրք, Աղվանք

Ցանկ Հայոց իշխաններիԽմբագրել

Անուն Տոհմ Իշխել է Նշումներ
Թեոդորոս Ռշտունի 639-654 սպարապետ, Հայոց իշխան
Մուշեղ   Մամիկոնյաններ 654-654 Հայոց իշխան
Համազասպ   Մամիկոնյաններ 654-661 Մուշեղ Մամիկոնյանի ծոռ, Հայոց իշխան
Գրիգոր   Մամիկոնյաններ 661-685 Հայոց իշխան
Աշոտ   Բագրատունիներ 685-689 Սմբատ Բագրատունու որդի, Հայոց իշխան
Ներսեհ   Կամսարականներ 689-693 Հայոց իշխան
Սմբատ   Բագրատունիներ 693-726 Հայոց իշխան
Արտավազդ   Կամսարականներ 726-732 Հայոց իշխան
Աշոտ Կուրացյալ   Բագրատունիներ 732-745, 746-748 Վարազ-Տիրոց Բ Բագրատունու ծոռ, Հայոց իշխան
Գրիգոր   Մամիկոնյաններ 745-746, 748-748
Մուշեղ   Մամիկոնյաններ 748-753 Հայոց իշխան
Սահակ   Բագրատունիներ 753-770 Աշոտ Կուրացյալի հորեղբոր՝ Բագրատի որդի, Հայոց իշխան
Սմբատ   Բագրատունիներ 770-775 Աշոտ Կուրացյալի որդի, Հայոց իշխան
Տաճատ Անձևացի 781-785 Հայոց իշխան
Աշոտ Մսակեր   Բագրատունիներ 790-826 Սմբատի որդի, Հայոց իշխան
  Բագրատունիներ 804-826 Իշխանաց իշխան
Բագարատ   Բագրատունիներ 826-851 Աշոտ Մսակերի որդի, Իշխանաց իշխան
Սմբատ Խոստովանող   Բագրատունիներ 852-855 Աշոտ Մսակերի որդի, Հայոց իշխան
Աշոտ   Բագրատունիներ 855-862 Սմբատ Խոստովանողի որդի, Հայոց իշխան
  Բագրատունիներ 862-884 Սմբատ Խոստովանողի մահից հետո՝ Իշխանաց իշխան
  Բագրատունիներ 885-890 Թագավոր հայոց

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 199