Հայոց Ցեղասպանութեան Զոհերու Յուշահամալիր

Հոդվածը Հայերեն Վիքիպեդիայի Արևմտահայերեն բաժնից է։ Յօդուածը Հայերէն Ուիքիփետիայի Արեւմտահայերէն բաժնէն է։
Հայոց Ցեղասպանութեան Զոհերու Յուշահամալիր

Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յուշահամալիր, կառուցուած՝ Երեւանի Ծիծեռնակաբերդ բլուրին վրայ։ Հեղինակն է՝ ճարտարապետ Արթիւր Թարխանեան (Սաշուր Քալաշեանի համահեղինակութեամբ) ։

Բովանդակություն

Անուան պատմութիւնԽմբագրել

Ըստ աւանդութեան, բարձունքը «Ծիծեռնակաբերդ» անունը ստացած է հոն ապրող ծիծեռնակներէն, որոնք ատենին կ'օգնէին հեթանոս աստուածներուն՝ Վահագնին ու Աստղիկին, իրարու լուրեր փոխանցելու։

ՊատմութիւնԽմբագրել

ՀԽՍՀ կառավարութեան որոշումով Երեւանի մէջ՝ Ծիծեռնակաբերդի բարձունքին, 1965-1967 կանգնած է Մեծ եղեռնի զոհերու յիշատակը յաւերժացնող յուշահամալիր մը։ Հրապարակին մէջ կառուցուած է յիշատակի դահլիճը եւ վերածնունդի կոթողը։ Յուշարձանի լուծումը պարզ է եւ արտայայտիչ։ Յիշատակի դահլիճը տասներկու թեքադիր մոյթերով պարփակուած տարածութիւն է. կեդրոնը՝ զոհերու յիշատակի յաւերժական կրակը։ Մոյթերը ստորին մասերով իրարու կը մօտենան աստիճաններով, որոնք բոլոր կողմերէն դահլիճ կ'իջնեն, ուր յաւերժական կրակին խոնարհած «վշտագին» մոյթերու շրջապատը կը համակէ յուզական ներգործութեամբ։

 
Հայաստանի վերածնունդը խորհրդանշող կոթողը

Յիշատակի դահլիճին հակադրուած է Հայաստանի վերածնունդը խորհրդանշող վերասլաց եւ սրածայր բրգատիպ կոթողը։ 44 մեթր բարձրութեամբ սիւնը կը խորհրդանշէ հայերու վերածնունդը։ 12 քարէ սալերը դասաւորուած են տրամագիծով։ Յուշարձանին շուրջը տարածուող այգիին մէջ կը գտնուի 100-մեթրնոց պատ մը, որու վրայ փորագրուած են ջարդերու ենթարկուած ամենայայտնի քաղաքներուն եւ գիւղերուն անունները։

1995-ին յուշահամալիրին տարածքին մէջ բացուած է փոքր ստորգետնեայ թանգարան մը, որ բազմաթիւ նիւթեր ու տեղեկութիւններ կը պարունակէ 1915-ի մասին ։ Մասնաւորապէս թանգարանին մէջ ներկայացուած են գերմանացի լուսանկարիչներու (թուրքերու դաշնակիցները Առաջին համաշխարհային պատերազմին), ներառեալ՝ Արմին Վեգների շարք մը լուսանկարներ եւ որոշ հրատարակութիւններ։ Թանգարանին մօտ կը գտնուի պուրակ մը, ուր օտարերկրեայ պաշտօնեաները Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին ծառեր կը տնկեն։ Համալիրին մօտ կը կանգնի ոչ մեծ խաչքար մը (քանդակագործ՝ Ս. Յակոբեան)՝ ի յիշատակ 1988-ին Սումկայիթի մէջ կազմակերպուած հայերու ցեղասպանութեան զոհերուն։

Յուշահամալիրը դարձած է համայն հայութեան ուխտատեղին։ Ամէն տարի, 24 Ապրիլին, հարիւր հազարաւոր հայեր եւ օտարազգիներ կը բարձրանան այստեղ՝ յարգանքի տուրք մատուցելու 1915-ին Օսմանեան կայսրութեան տարածքին թրքական կառավարութեան իրագործած Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերուն։ 1965-ին՝ Ցեղասպանութեան 50-րդ տարելիցին, Երեւանի մէջ կազմակերպուած են ցոյցեր, որոնց իբրեւ արդիւնք 1966-ին կը սկսի Ցեղասպանութեան յուշարձանի կառուցումը, որ կ'աւարտի 1967-ին։ Բացումը տեղի կ'ունենայ 29 Նոյեմբեր, 1967-ին[1]: Երեւանի մէջ բազմաթիւ մարդիկ կ'այցելեն Ծիծեռնակաբերդի յուշարձանը եւ ծաղիկներ կը զետեղեն յաւերժական կրակին շուրջ։

Տասներկու սիւներըԽմբագրել

Ծիծեռնակաբերդի յուշահամալիրը բաղկացած է երեք հիմնական կառոյցներէ՝ յաւերժութեան տաճար, «Վերածնող Հայաստան» յուշասիւն եւ յուշապատ։ Յաւերժութեան տաճարը բաղկացած է 12 քարէ սալերէ, որոնք դասաւորուած են շրջանաձեւ կորացած դէպի ներս։ 12 թիւը ընտրուած է՝ մեկնելով երկրաչափական օրէնքներէն, բայց ժողովուրդը կը համարէ, որ այդ սիւները կը խորհրդանշեն Արեւմտեան Հայաստանի մէջ գտնուող 12 մեծագոյն նահանգները[2]։

 
Ծիծեռնակաբերդը՝ Ձմրան

Արեւմտեան Հայաստանի՝ Օսմանեան կայսրութեան նահանգներուն թիւը եղած է վեց (Վան, Էրզրում, Տիարպեքիր, Պիթլիս, Տրապիզոն, Սեբաստիա), Խարբերդի հետ՝ 7, ատկէ բացի՝ առանձին եղած է Կիլիկիան՝ որպէս Ատանայի վիլայէթ։ Պատմական Մեծ Հայքի նահանգներէն եւս 12-ը, Արեւմտեան Հայաստանի մէջ չեն գտնուած։ Այրարատը ամբողջութեամբ մտած է Երեւանի նահանգի եւ Կարսի մարզի, Սիւնիքը՝ Երեւանի եւ Ելիզավետպոլի նահանգներու, Արցախը եւ Ուտիքը՝ ամբողջութեամբ Ելիզավետպոլի նահանգի, Գուգարքը՝ ամբողջութեամբ Թիֆլիս նահանգի ու Կարսի մարզի, իսկ Փայտակարանը՝ Պաքուի նահանգի մէջ։ Պարսկահայք նահանգը եւ Վասպուրականի արեւելքը եղած են եւ կը մնան Իրանի կազմին մէջ, այսինքն՝ Թուրքիոյ կազմին մէջ եղած են Մեծ Հայքի նահանգներէն 6-ը, իսկ Տայքը եւ Վասպուրականը՝ մասամբ։ Եթէ Փոքր Հայքի նահանգները հաշուենք՝ դարձեալ 12 թիւը չ'ամբողջանար։ Ճարտարապետ Սաշուր Քալաշեանի վկայութեամբ՝ մարդիկ կան, որոնք կ'ըսեն, թէ 12 սիւները Արեւմտեան Հայաստանի 12 վիլայէթներն են կամ 12 առաքեալները, բայց ան փորձած է քանի մը տարբերակ՝ չորս, ութ, տասնվեց սիւներ, բայց ամենագեղեցիկը եղած է տասներկուքով[3]։ 30 մեթր տրամագիծով շրջանաձեւ դասաւորութեամբ 12 հսկայ խոնարհած քարերը որեւէ կապ չունին Թուրքիոյ 12 վիլայէթներու հետ. սալերը կրնային ըլլալ թիւով 6 կամ 9։ Իսկ Սգոյ պատը կառուցուած է, որովհետեւ յուշահամալիրին ձախ հատուածին մէջ ընդհանուր կառոյցը խանգարող բնակելի տուներ կային, պարզապէս երկար պատով բնակարանները անջատուած են Հայոց Մեծ եղեռնի զոհերուն նուիրուած յուշակոթողէն[4]։

 
Դրոշմաթուղթ՝ Ծիծեռնակաբերդ

Հետաքրքրական փաստերԽմբագրել

 
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշահամալիր (Ծիծեռնակաբերդ)

Ամէն տարի 24 Ապրիլի-ի յաջորդող օրերուն հարիւր հազարաւոր ծաղիկներ, զորս ժողովուրդը կը բերէր յուշահամալիր, կը տեղափոխէին աղբերու մօտ եւ կ'այրէին։ 2010-էն սկսեալ, այդ ծաղիկները կը հաւաքեն եւ թերթիկները կ'անջատեն ցօղունէն։ Ցօղուններէն կը պատրաստեն պարարտանիւթ՝ Յուշահամալիրի տարածքին մէջի հողին համար, իսկ թերթիկներէն կը պատրաստեն վերամշակուած թուղթ, որ կ'օգտագործուի Ցեղասպանութեան թանգարանին մէջ։

Այս արարողութիւնը իր մէջ կը միաւորէ երկու գաղափար՝ ծաղիկներու վերածումը լուռ վկաներու եւ շրջակայ միջավայրին պահպանումի գաղափարը։ Աւանդական այս արարողութեան կրնան մասնակցիլ բոլոր փափաքողները։ 2015-ին այս արարողութիւնը կը տեւէ երկու օր՝ 27 Ապրիլիէն 28 Ապրիլ՝ Հայոց Ցեղասպանութեան 100-ամեակին առիթով մեծ քանակութեամբ ծաղիկներու զետեղումին պատճառով[5]։ 1970-ականներուն լուսանկարիչ Նեմրութ Պաղտասարեան, հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յուշահամալիրը կը փափաքի այնպէս մը լուսանկարել, որ յուշարձանին սիւներէն լոյս թափանցէ դուրս եւ այդ մէկը իրագործելու համար ան կ'օգտագործէ որսորդական լուցկի[6]::

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել