Բացել գլխավոր ցանկը
Հայկական որոր
Հայկական որոր
Հայկական որոր
Դասակարգում
Թագավորություն  Կենդանիներ (Animalia)
Տիպ/Բաժին Քորդավորներ (Chordata)
Ենթատիպ Ողնաշարավորներ (Vertebrata)
Դաս Թռչուններ (Aves)
Կարգ Քարադրանմաններ (Charadriiformes)
Ընտանիք Որորներ (Laridae)
Ցեղ Որորներ (Larus)
Տեսակ Հայկական որոր (L. armenicus)
Միջազգային անվանում
Larus armenicus
Կարգավիճակ
Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝ Status iucn3.1 NT hy.svg
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ

Հայկական որոր[1][2] (լատ.՝ Larus armenicus), որորների ընտանիքին պատկանող խոշոր թռչուն, որը բնակվում է Կովկասում, Մերձավոր Արևելքում և Միջին Արևելքում։ Անցյալում այն դասակարգվում էր որպես արծաթագույն որորի ենթատեսակ, բայց ավելի ուշ այդ որորին դասակարգեցին որպես առանձին տեսակ։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

ՆկարագրությունԽմբագրել

 
Երեք հայկական որորներ Սևանավանքի մոտ

Հայկական որորը նման է դեղնաոտք որորին, սակայն ավելի փոքր է, և ունի մուգ մոխրագույն հատվածներ գլխի և մեջքի շրջաններում։ Թևերի շրջանում սև երանգավորումը ավելի լայն է և ավելի քիչ սպիտակ բծերով։ Կտուցը կարճ է։ Առաջին ձմռան ժամանակ թռչունները հիմնականում մոխրագույն-շագանակագույն են։

 
Հայկական որորը թռիչքում Սևանա լճի մոտ։ Երևում են տեսակին հատուկ թևերի առաջին փետուրների սպիտակ կլոր բծերը, կտուցի վրա կարմիր գոյացությունը

Բնադրում են Հայաստանի, Վրաստանի, Թուրքիայի և Իրանի լեռնային լճերի մոտ։ Թվաքանակով ամենամեծ պոպուլյացիան Հայաստանում է՝ Սևանա, Արփի լճերի, Արաքս, Հրազդան և Ախուրյան գետերի շրջակայքում[3]։ Թռչունների մեծ մասը ձմեռում է Թուրքիայում, Լիբանանում և Իսրայելում։ Որոշ առանձնյակներ՝ Կիպրոսում, Եգիպտոսում և Պարսից ծոցի երկրներում։

ԷկոլոգիաԽմբագրել

Բույնը կառուցում են բուսականությունից առափնյա հողի վրա կամ կղզիներում։ Հիմնականում ապրիլ ամսին դնում են 3 ձու։ Բները միմյանց շատ մոտ են գտնվում և կարող են տարածքային հակասություններ առաջանալ որորների միջև։

Մինչև Սևանա լճի մակարդակի իջնելը բնադրել են ջրաեզրերին մոտ։ Լճի մակարդակի իջեցումից հետո բնադրում են Նորաշեն գյուղի մոտակայքում առաջացած երկու կղզյակներում։ Մայիսի վերջին-հունիսի սկզբին հանդիպում են ինչպես ձվերով բներ, այնպես էլ կղզյակների մոտ լողացող ձագեր։ Առավել բարենպաստ տարիներին հաշվառվում է մինչև 500 բույն։ Կախված վտանգման գործոնների առկայությունից` պահպանվում են ձագերի 17–56%–ը[4]։

ՊահպանությունԽմբագրել

Բնութագրվում է սահմանափակ արեալով և հեշտ խոցելի բնադրավայրերի բիոտոպերով։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը խիստ անկայուն է և որոշվում է բնադրման և կերային առկա պայմաններով։ Միջինացված տվյալների համաձայն գարնանն հանդիպում են 800, աշնանը՝ 1000, իսկ ձմռանը՝ 500 առանձնյակ։ Սևանա լճի սառեցման դեպքում որորների հիմնական մասը չվում է Արաքս գյուղի հովիտ։

Վտանգման հիմնական գործոններից են բնադրավայրերի ոչնչացումը, մարդու կողմից պատճառվող անհանգստությունը, որորների ուղղակի ոչնչացումը, բնադրման պայմանների և կերային բազայի վատթարացումը։

Պահպանվում է «Սևան» և «Արփի լիճ» ազգային պարկերում[4]։

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Коблик Е. А., Редькин Я. А., Архипов В. Ю. Список птиц Российской Федерации. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2006. — С. 210. — 256 с. — ISBN 5-87317-263-3
  2. Дементьев Г. П., Гладков Н. А., Спангенберг Е. П. Птицы Советского Союза. Том 3. — М.: Советская наука, 1951. — С. 477. — 680 с.
  3. Программа по опустыниванию в Армении 2002 рук. программы Вардеванян Ашот Национальная программа действий по борьбе с опустыниванием в Армении. — Ереван, 2002.
  4. 4,0 4,1 Հայաստանի Կարմիր գիրք (հայերեն)։ Երևան: ՀՀ Բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6 

ԱղբյուրներԽմբագրել

  • Alan Harris, Hadoram Shirihai & David Christie (1996) The Macmillan Birder’s Guide to European and Middle Eastern Birds, Macmillan, London.
  • D.W. Snow & C.M. Perrins (1998) The Birds of the Western Palearctic, Concise Edition (Vol. 1), Oxford University Press, Oxford.

Արտաքին հղումներԽմբագրել