Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամ

«Հայաստանի մանուկներ» բարեգործական հիմնադրամ (ՔՈԱՖ) (անգլ.՝ Children of Armenia Charitable Fund (COAF)), ոչ առևտրային հասարակական կազմակերպություն, որի նպատակը Հայաստանի գյուղերում կյանքի որակի բարձրացումն է[1]: Աշխատելով հիմնականում տեղի երեխաների և երիտասարդների հետ՝ ՔՈԱՖ-ը ծրագրեր է իրագործում կրթության[2], առողջապահության[3], սոցիալական և տնտեսական զարգացման ոլորտներում[4]:

«Հայաստանի մանուկներ» բարեգործական հիմնադրամ (ՔՈԱՖ)
ՏիպԲարեգործական, Հասարակական կազմակերպություն
Հիմնադրված2004 թվական
ՀիմնադիրներԿարո Արմեն
ՏեղագրությունՀայաստան Հայաստան, Երևան
Հիմնական անձինքԿորյուն Խաչատուրյան
ՆերկայացուցչությունՆյու Յորք Երևան
գործունեության որլորտԳյուղական համայնքների զարգացում
ԵկամուտՄինչև 5 միլիոն ԱՄՆ դոլար
Նվիրատվություններ50 միլիոն դոլարի ներդրում Հայաստանում
Կամավորների թիվ70
Աշխատակիցների թիվ104 (2020)
Անդամների թիվ107 000 շահառու
ԿարգախոսԶորակցելով սերունդներին
Կայքwww.coaf.org

ՔՈԱՖ-ը նաև հանձն է առել բարելավելու գյուղական ավելի քան 120 ենթակառուցվածքներ, այդ թվում՝ դպրոցների, բուժկետերի, մանկապարտեզների[5], համայնքային կենտրոնների, դպրոցական ճաշարանների, ստեղծագործարանների, ճանապարհների և ոռոգման համակարգի նորոգումը, խաղահրապարակների ու մարզահրապարակների հիմնումը։

Իր գործունեությունն սկսելով 2004 թվականին Արմավիրի մարզի Քարակերտ գյուղից[6]` ՔՈԱՖ-ը հետզհետե ընդլայնել է իր աշխարհագրությունն ու այսօր աշխատում է Արմավիրի, Արագածոտնի, Լոռու, Գեղարքունիքի, Շիրակի և Տավուշի մարզերում՝ անուղղակիորեն ներազդելով 107,000 տեղացիների կյանքի վրա[7]:

2015 թ․ ՔՈԱՖ-ը նոր ռազմավարություն մշակեց՝ ՍՄԱՐԹ նախաձեռնություն[8]: Վերջինս նպատակ ունի դառնալու գյուղական համայնքների զարգացման մոդել՝ ընդգծելով կրթությունն ու նորարար մոտեցումները։

Առաջին ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնը Լոռու մարզի Դեբետ համայնքում է։ Այն ծառայում է 3 տարեկանից բարձր բնակիչներին՝ գյուղական բնակչությանն ընձեռելով լայն հնարավորություններ՝ բացահայտելու իրենց ինտելեկտուալ կարողություններն ու ընդլայնելու սովորելու շրջանակները։[9] ՔՈԱՖ-ի նպատակն է Հայաստանի ամեն մարզում մեկ ՍՄԱՐԹ կենտրոն ունենալ[10]:

ՊատմությունԽմբագրել

Գյուղերի աղքատությունը մեծագույն խնդիր է դարձել Հայաստանի համար Խորհրդային համակարգի փլուզումից հետո[11]։

Սփյուռքահայ ընկերների մի խմբի հետ դոկտոր Կարո Արմենն աջակցում էր Հայաստանին դեռ 2000 թվականից սկսած․ ներգրավված էր դպրոցների ու մանկատների ֆինանսական օժանդակության, ինչպես նաև Արցախում ականազերծման ծրագրերում[12]։ 2003 թվականին դոկտոր Արմենը կրկին Հայաստանում էր կոնկրետ առաքելությամբ․ լինելով ԱՄՆ-ում շատ հաջողակ գործարար`[13]՝ նա Հայաստանին օգտակար լինելու երկարաժամկետ ծրագրեր էր մտմտում[14]։

Հայաստանում ճամփորդելիս խումբն այցելեց երկրի ամենաաղքատ գյուղերից մեկը՝ Արմավիրի մարզի Քարակերտ համայնքը։ Տեղացի մի ծերունու խնդրելով մի բաժակ ջուր տալ՝[15] Կարո Արմենն անակնկալի եկավ՝ պարզելով, որ գյուղացիները խմելու ջուրը գնում են հարևան մարզի Թալին քաղաքից[16]։ Գյուղացու հետ երկարատև զրույցը և խնդիրների վերհանումը՝ ջրի, ջեռուցման, զուգարանների և այլն, կանխորոշեց Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամի գործունեության վայրը։ Մեկ տարի անց արդեն հիմնադրվել էր ՔՈԱՖ-ը, և կար գործի մեկնարկի որոշակի գումար։ Առաջին քայլը Քարակերտի դպրոցի վերանորոգումն էր[17]։

Ընդամենը մեկ տարի անց ՔՈԱՖ-ի դեռ փոքրիկ թիմը հայտնաբերեց ավելի խորն ու կարևոր խնդիրներ, որոնք պետք է լուծվեին․[12] կրթության, առողջապահության և սոցիալական խնդիրները նախանշեցին Հիմնադրամի նոր ճանապարհը[18]։ 2004 թվականին արդեն վերանորոգվել էին գյուղի մանկապարտեզը, բուժկետը և համայնքային կենտրոնը։

Քարակերտում տեղի ունեցող հիմնավոր փոփոխությունները ոգևորեցին շրջակա գյուղերին ևս ներգրավվելու ՔՈԱՖ-ի ծրագրերում[19]։ ՔՈԱՖ-ը որդեգրեց փնջային սկզբունքով աշխատելու համակարգը։ Արդեն 2006-ին այն ներկա էր Արմավիրի 18 գյուղերում[20]։

Ավանդական ծրագրերը կրթության, առողջապահության, սոցիալական և տնտեսական զարգացման ոլորտներում են[21]։ Դրանք ներառում են առողջ ապրելակերպ, արտադասարանային ակումբներ, հոգեբանական աջակցություն, երիտասարդներին ոգևորելու գործառույթներ, մասնագիտական վերապատրաստումներ, ուղղորդում, ենթակառուցվածքների վերանորոգում։

Ամփոփելով ՔՈԱՖ-ի 10-ամյա գործունեությունը՝[22] հիմնադիրները որոշեցին ընդլայնել ՔՈԱՖ-ի ներկայությունը Հայաստանի գյուղերում, աջակցել տեղացիներին նոր հմտություններ, գիտելիք և ինքնավստահություն ձեռք բերելու հարցում ու լավագույն ապագա կերտել երեխաների ու մեծահասակների համար[23]։ Ընդլայնումն սկսվեց Լոռու մարզից՝ ներգրավելով Թումանյանի շրջանի 10 գյուղեր։ 2016-ին ՔՈԱՖ-ը մուտք գործեց Շիրակի մարզի 7 և Տավուշի մարզի 6 համայնքներ[24]։

 
Ամառային ճամբարներ ՔՈԱՖ-ի կողմից

Արցախյան քառօրյայից հետո ՔՈԱՖ-ը մարդասիրական առաքելությամբ մեկնեց Արցախ՝ իրականացնելով առաջին օգնության, հոգեբանական աջակցության և ամառային ճամբարի ծրագրեր[25]։

Ներկայումս ՔՈԱՖ-ն աշխատում է Հայաստանի 6 մարզի 64 գյուղում՝ համապարփակ ծրագրային մոտեցում ցուցաբերելով ամենուր։

Քանի որ գյուղ առ գյուղ մարտավարությունը բազում ֆինանսական և ժամանակային ռեսուրսներ է պահանջում, ՔՈԱՖ-ը նորագույն հայեցակարգ մշակեց՝ ՍՄԱՐԹ նախաձեռնություն[26]։ Դրա առաջին ծիծեռնակը Լոռու մարզի ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնն է, որն իր դռները բացեց 2018 թվականի մայիսին[27]։

Իր գործունեության սկզբից ի վեր ՔՈԱՖ-ը Հայաստանում ներդրել է 50 միլիոն դոլար[28]։

ԾրագրերԽմբագրել

ՔՈԱՖ-ը որդեգրել է համայնքային աշխատանքի համապարփակ մոդել։ Զարգացման ծրագրեր է իրագործում թիրախային հետևյալ ոլորտներում՝ կրթություն, առողջապահություն, սոցիալական, տնտեսական զարգացում և ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ ծրագրեր։ Սրանցից յուրաքանչյուրն ուղեկցվում է ենթակառուցվածքների բարեկարգման նախագծերի իրականացմամբ։ [29] Նպատակն է ապահովել գյուղերի երեխաների բարեկեցիկ ապագան՝ տրամադրելով անհրաժեշտ գործիքներ ու գիտելիքներ[30]։

ԿրթությունԽմբագրել

 
Արտադասարանային սպորտային խմբակներ

Սերտորեն աշխատելով գյուղական դպրոցների հետ՝ ՔՈԱՖ-ն ստեղծում է այնպիսի միջավայր, որտեղ աշակերտները հնարավորություն ունեն կենսագործելու իրենց ստեղծագործականությունը, քննադատական մտածողությունը, տաղանդն ու ներուժը և՛ դպրոցում, և՛ դրանից դուրս։ Դպրոցների բարձրակարգ կառավարում, որակյալ ուսուցիչներ, ինքնուրույն աշակերտական խորհուրդներ, ժամանակակից ու նորարարական ֆիզիկական միջավայր ունեցող դպրոցները ՔՈԱՖ-ի ամենօրյա աշխատանքն են։

Կրթական ծրագրերը ակումբների տեսքով են՝ նկարչություն, ճարտարագիտություն, ձյուդո և բասկետբոլ 3-5-րդ դասարանցիների համար։

Քաղաքացիական կրթության ծրագրերը ներառում են բանավեճի ակումբներ և «Աֆլաթուն» սոցիալ-ֆինանսական կրթություն[31] 6-10-րդ դասարանցիների համար։

Անգլերենի «Աքսես» ծրագիրը 7-11-րդ դասարանցիների համար է։ Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատան հետ համագործակությունը հնարավորություն է տալիս գյուղաբնակ երեխաներին սովորել անգլերեն, գործածել լեզուն և նոր գիտելիքներ ձեռք բերել տարբեր երկրների ու նրանց մշակույթների մասին[32]։ Համագործակցության արդյունքում իրականացվում է անգլերենի ուսուցման առցանց ծրագիր՝ Հայաստանի երիտասարդներին թույլ տալով ուսումնասիրել այս լեզուն[33]։

Կարողությունների զարգացումը շեշտը դնում է աշակերտական խորհուրդների համար մենթորության[34], ուսուցիչների մեթոդական վերապատրաստումների, դպրոցի տնօրենության համար կրթության կառավարման վերապատրաստումների վրա։

ՔՈԱՖ-ի ծրագրերի շրջանավարտների կարիերայի զարգացումն ընդլայնում է ապագայում երիտասարդների ինքնաբացահայտման և կայացման հնարավորությունները։ Դեռ դպրոցի 7-12-րդ դասարաններում անցնելով մասնագիտական կողմնորոշում՝ շրջանավարտները հետագայում կարող են ստանալ բուհերում սովորելու համար կրթաթոշակներ։ Դրան զուգահեռ նրանց առաջարկվում են մենթորություն և պրակտիկա, գործունակության հմտությունների զարգացման սեմինարներ։

ԱռողջապահությունԽմբագրել

ՔՈԱՖ-ի ծրագրերը բարձրացնում են գյուղերում առաջնային առողջապահական օղակի բուժծառայութունների որակը։ Առողջապահական ծրագրերը կենտրոնանում են հիվանդությունների կանխարգելման և վաղ հայտնաբերման վրա՝ խրախուսելով առողջ ապրելակերպը դեռ տարրական դպրոցից։

Տեղի բուժաշխատողների պրակտիկ կրթությունը և բուժկետերի վերազինումն ապահովում են առաջնային առողջապահական օղակի ծառայությունների բարձր որակը։

 
Զանգվածային անվճար բուժզննումներ մարզերում

Առողջապահության ծրագիրն ամենազանգվածայինն է, քանի որ աշխատում է ոչ միայն ՔՈԱՖ-ի շահառու համայնքներում, այլև շրջակա գյուղերում։

Մասնագիտական կարողությունների զարգացման ոլորտում կատարվում են բուժհաստատությունների ղեկավարների համար կառավարման ոլորտի վերապատրաստումներ, բուժծառայողների հմտությունների զարգացման պրակտիկ վերապատրաստումներ[35], բուժական հիմնարկների վերազինում։

Առողջապահական ծառայություններն անդրադառնում են կրծքագեղձի, վահանաձև գեղձի և շագանակագեղձի քաղցկեղի վաղ հայտնաբերմանը[36]՝ առաջարկելով

  • կլինիկական զննումներ

Ատամների խնամքի ՔՈԱՖ-յան ծրագիրն ընդգծում է բերանի խոռոչի հիգիենայի կարևորությունը դեռ վաղ մանկությունից։ Մինչև 14 տարեկան երեխաների համար իրականացվում է ատամների անվճար բուժում։

Միջազգային առաքելությունների համատեքստում ՔՈԱՖ-ին աջակցում են նաև ԱՄՆ գործընկերները՝ Ամերիկահայ բժիշկների առաքելությունը (AAHPO), որն ամեն տարի այցելում է Հայաստան և գյուղերի բնակչության անվճար բուժզննումներ իրականացնում[37]: Նման այցերը նաև բուժաշխատողների վերապատրաստում են ներառում՝ նոր մեթոդների և գործիքների փոխանցմամբ։

Դպրոցներում առողջ ապրելակերպի խրախուսման[38] նպատակով տրվում են դրամաշնորհներ։ Բացի այդ, ՔՈԱՖ-ը վերանորոգում է դպրոցական ճաշարանները և առողջ սնունդ[39] տրամադրում շահառու դպրոցների տարրական դասարանների ավելի քան 2500 աշակերտների։ Այս ծրագրով ՔՈԱՖ--ը համագործակցում է նաև Պարենի համաշխարհային ծրագրի հետ[40]։

Խմելու ջրի բացակայությունը ՔՈԱՖ-ի շահառու որոշ գյուղերում բերում է ատամների ոչ պատշաճ խնամքի։ Որպես լուծում՝ հիմնադրամը ներդնում է ատամների լվացման կայանների (ատամնակայան) հետաքրքիր մոդել[41]. տարրական դպրոցի երեխաներն ունեն հոսող ջուր, յուրաքանչյուրն ունի իր խոզանակն ու մածուկը։ Ուսուցիչների հսկողությամբ՝ նրանք օրը մեկ անգամ լվանում են ատամները։ Ատամների խնամքը[42] ենթադրում է նաև համապատասխան կրթություն և ատամների ամենամյա ֆտորացում մանկահասակ և դպրոցական երեխաների համար։

Երեխայի և ընտանիքի ծառայությունԽմբագրել

ՔՈԱՖ-ի երեխայի և ընտանիքի ծառայությունները համապարփակ մոտեցում են ցուցաբերում երեխայի և իր ընտանիքի խնդիրներին։ Բազմամասնագիտական թիմում ներգրավված են սոցիալական աշխատողներ, հոգեբաններ, լոգոպեդներ[43] և տարբեր թերապիաների մասնագետներ, ովքեր անհատական կամ խմբային ծառայություններ են մատուցում երեխաներին և իրենց ընտանիքներին։ Ծառայությունները նաև կենտրոնանում են խնդիրների առաջացման կանխարգելման վրա՝ ամբողջ համայնքով մեկ իրազեկման բարձրացման և կրթական միջամտությունների շնորհիվ։

 
ՔՈԱՖ-ն աշխատում է փոքրերի ու մեծահասակների հետ

Սոցիալական աշխատանքը ծրագրի ուղղություններից մեկն է։ Գյուղերում մասնագետների պակասը լրացնելու համար ՔՈԱՖ-ը գտնում է մասնագետների, վերապատրաստում։ Սոցաշխատողները նաև հայտնաբերում են համայնքի խնդիրները և սկսում աշխատել նրանց հետ անձնապես, ինչպես նաև՝ ամբողջ համայնքի հետ[44]:

Հոգեբանական ծառայություններն ընդգրկում են մանկապարտեզների, դպրոցների, ընտանիքների ու գյուղացիների հետ անհատական աշխատանք։

Որպես համայնքի մտածելակերպի դրական փոփոխության գործիք՝ ՔՈԱՖ-ը ներդնում է արվեստի թերապիան՝ թատերաթերապիան,[45] որն օգնում է երեխաներին ձերբազատվել բարդույթներից, բացվել ու ինքնարտահայտվել։

Լոգոպեդական ծառայությունները տրամադրվում են ինչպես բազմամասնագիտական թիմի կազմում, այնպես էլ անհատապես՝ տներում կամ հատուկ լոգոպեդական սենյակներում, որ ՔՈԱՖ-ը գործարկում է գյուղերում[46]։

Աշխատելով երեխաների հետ դեռ վաղ տարիքից՝ ՔՈԱՖ-ը համայնքներում ստեղծել է արդեն 8 Մանկան զարգացման կենտրոններ կամ «Արևոտ անկյուններ»։ Դրանք վերանորոգված, կահավորված, անհրաժեշտ զարգացնող խաղերով ու դիդակտիկ նյութերով հագեցած սենյակներ են, որտեղ մասնագետներն աշխատում են երեխաների հետ հատուկ ինտերակտիվ մեթոդներով[47]:

Տնտեսական զարգացումԽմբագրել

ՔՈԱՖ-ի տնտեսական զարգացման ծրագիրը կենտրոնանում է գյուղերի գործարար և ենթակառուցվածքային առաջընթացի ուղղությամբ[48]։ Ծրագրի շրջանակներում գյուղերը մանրամասնորեն ուսումնասիրվել ու գնահատվել են, հստակեցվել են մրցակցային առավելություններն ու ներդրումային հնարավորությունները։ Հիմնվելով արդյունքների վրա, սերտորեն աշխատելով տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու բնակիչների հետ՝ մշակվել և ներդրվել են բիզնեսի և ենթակառուցվածքների զարգացման նախագծեր, որ յուրահատուկ ու եզակի են յուրաքանչյուր համայնքի դեպքում։

Դրանք ներառում են ձեռներեցության սեմինարներ[49] և պրակտիկա, բիզնեսի զարգացման գծով վերապատրաստումներ, կայուն ենթակառուցվածքների զարգացում։


ՍՄԱՐԹ նախաձեռնությունԽմբագրել

ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ-ը համայնքային և անհատական զարգացման նախաձեռնություն է, կյանքի որակը բարձրացնելու նորարարական մոտեցում։[50] Սա համայնքային զարգացման նորարարական մոդել է, որը գերժամանակակից միջավայր, գործիքներ, գիտելիք ու մոտիվացիա է ապահովում 3 տարեկանից բարձր գյուղաբնակների համար։

ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ մոդելը երեխաների ու նրանց ընտանիքների կյանքը բարելավելու, ռեսուրսները վերարժևորելու և առկա հնարավորությունները վերագնահատելու ուղի է[51]։ ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ-ը նպատակ ունի կանխելու գյուղերից արտագաղթը դեպի մեծ քաղաքներ կամ այլ երկրներ՝ տրամադրելով սեփական համայնքում հաջողության հասնելու գործիքներ։

ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնԽմբագրել

ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ առաջին կենտրոնը[52] միջավայր է, ուր երեխաներն ու մեծահասակները ձեռք են բերում գիտելիք, հմտություններ՝ հետամուտ լինելով սեփական նպատակներին ու ստանալով նոր հնարավորություններ։

Լոռու մարզի ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնը «Հայաստանի մանուկներ» բարեգործական հիմնադրամի խոշորագույն ներդրումն է 2004 թ․-ից ի վեր՝ շուրջ 5 միմլիոն դոլար։ Ճարտարապետը լիբանանահայ Փոլ Գալուստյանն է։ ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնն իր դռները բացել է 2018 թ․ մայիսի 27-ին՝ հյուրընկալելով 1000-ից ավելի հյուրերի։

Ներկայումս կենտրոնը ծառայում է շրջակա 28 համայնքների 1700 շահառուների, այդ թվում՝ Վանաձորից և Ալավերդուց։ ՍՄԱՐԹ-ում կրթությունն անվճար է, ՔՈԱՖ-ն ապահովում է նաև տրանսպորտը՝ գյուղերից ՍՄԱՐԹ երեխաների հաճախումը կազմակերպելու համար[53]։

Կրթական մոդելըԽմբագրել

Կրթակարգը սեգմենտավորում է երեք միմյանց չկրկնող ուղղություն՝ Հատիկներ  (3-5 տարեկան), Արմատներ (6-18 տարեկան) և Ցողուններ (19+ տարիքային խումբ)։ Կրթակարգի նպատակն է ձևավորել ակտիվ ՍՄԱՐԹ քաղաքացու, որը զինված է համապարփակ գիտելիքներով, 21-րդ դարի հմտություններով ու ցանկացած տարիքում ինքնիրացման հնարավորություններով։

ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնի կրթակարգը մշակված է որպես 2-3 տարվա որոնումների շրջան։ Ծրագիրը հաջողությամբ ավարտելու համար ամեն մասնակից պետք է ուսումնական մի քանի մոդուլ անցնի՝ ՍՄԱՐԹ հիմունքներ, ՍՄԱՐԹ 1։1-եր, ՍՄԱՐԹ այցեր, ՍՄԱՐԹ նախագծեր, ՍՄԱՐԹամեջ, ՍՄԱՐԹ կրթական ցուցահանդես։

Կրթակարգը կառուցված է սոցիալ-մանկավարժական երեք ուղղությունների տեսության հիմքով՝ գլուխ (իմացական), սիրտ (հուզական) և ձեռք (գործառնական)։ ՍՄԱՐԹ քաղաքացիության ծրագրում ընդգրկված մասնակիցներն ամեն եռամսյակը մեկ նշված ուղղությունից մեկական ծրագիր են ընտրում։

ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ ավանԽմբագրել

Դեբետ գյուղի հարակից տարածքում կառուցված կենտրոնը ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ ավանի մի մասն է միայն։ ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ ավանի 20 հեկտար տարածքը ներկայումս ներառում է՝

  • «Կոնցեպտ» հյուրանոցը, որն ունի 12 սենյակ և որպես կացարան է ծառայում հրավիրյալ մասնագետների ու դասախոսների, տեղում աշխատանքներ իրականացնող ՔՈԱՖ-ի թիմի անդամների, ինչպես նաև զբոսաշրջիկների և ուրիշների համար։ Հյուրանոցը նաև նպասում է տեղի տնտեսական աճին՝ հյուրընկալության և զբոսաշրջության ոլորտում վերապատրաստելով բնակիչներին և ստեղծելով աշխատատեղեր։
  • Այցելուների կենտրոնը, որը տեղակայված է Ալավերդի (M6) ու Դսեղ (H22) տանող ճանապարհների հանգույցում ու ծառայում է ինչպես կրթական, այնպես էլ առևտրային նպատակների։ Այն անհրաժեշտ ծառայություններ է առաջարկում զբոսաշրջիկներին (բանկոմատ, վճարային տերմինալ, ըմպելիքներ, արագ սնունդ, լիցքավորման կայաններ և այլն), ինչպես նաև տեղեկատվություն է տրամադրում Լոռու մարզի ու մասնավորապես ՍՄԱՐԹ կենտրոնի մասին:

Նախատեսվում է առաջիկայում կառուցել համաժողովների կենտրոն, մարզական համալիր, ջերմոց և գյուղատնտեսական հողեր։

ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ սենյակներԽմբագրել

ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ սենյակները տեխնոլոգիան և նորարարությունը հասցնում են ամենահեռավոր համայնքներ։ ՍՄԱՐԹ սենյակները ութն են Լոռու և Տավուշի մարզերում։ Այս կրթական սենյակներն ունեն անհրաժեշտ ինտերնետ կապ ու արդի սարքավորումներ, որպեսզի տեղի բնակիչները կարողանան օգտվել նոր հնարավորություններից։ Սենյակները յուրատեսակ կապ են համայնքների ու աշխարհի միջև։

ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ սենյակների գաղափարը մեծ տարածում է գտել, քանի որ Լոռու մարզպետարանը կրկնօրինակել է մոդելը՝ գյուղական ու քաղաքային դպրոցներում բացելով նմանատիպ 25 ՍՄԱՐԹ սենյակ։


ՀիմնադիրԽմբագրել

Դոկտոր Կարո Արմենն ամերիկահայ գործարար է և գիտնական։ Ստամբուլի հայկական ընտանիքում ծնված Կարո Արմենը ճնշումների է ենթարկվել դպրոցական տարիքում, քանի որ խոսում էր 1915-ի Հայոց ցեղասպանության մասին։ 17 տարեկանում նա ստիպված էր մեկնել ԱՄՆ՝ փրկելու իր կյանքը։

ԱՄՆ-ում նրան հյուրընկալում է մի հայ ընտանիք, օգնում սովորել անգլերեն և քոլեջ հաճախել[54]։ Սկզբում Կարո Արմենն աշխատում էր որպես սուրհանդակ, գազի ծառայության աշխատակից և սպասք լվացող։ Զուգահեռ սովորում էր քիմիա։ Գիտությունների դոկտորի կոչում ստանալուց հետո նա աշխատանքի է անցնում գիտական ոլորտում։

 
Կարո Արմենը ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնում

Ավելի ուշ դոկտոր Արմենն սկսում է հետաքրքրվել ֆինանսական շուկայով ու հաջողում։ Գազի գները բարձրանում էին, և Կարո Արմենը գաղափար հղացավ արդիականացնելու գազալցակայանները՝ թվային երկու ցուցիչի փոխարեն ներդնելով բազմաթվայինը։ Երբ քաղցկեղից վախճանվեց Կարո Արմենի մայրը[55], գիտնականն սկսեց քաղցկեղի բուժման մեթոդներ փնտրել։ Նա հիմնեց ու մինչ օրս ղեկավարում է «Աջենուս» կենսատեխնոլոգիական ընկերությունը։ Կարո Արմենը նաև օրգանական ֆերմա ունի Մեն նահանգում։

2000 թվականից սկսած դոկտոր Արմենն ակտիվորեն ներգրավված է Հայաստանին ֆինանսական օժանդակություն ցուցաբերելու հարցում։ 2004-ին հիմնադրել է «Հայաստանի մանուկներ» բարեգործական հիմնադրամը՝ ապահովելու գյուղական համայնքների առաջընթացը։ 2002-ին Ernst & Young ընկերությունը Կարո Արմենին ճանաչեց բիոտեխնոլոգիայի ոլորտում տարվա գործարար[56]։ Հայաստանում մարդասիրական ջանքերի համար պարգևատրվել է Ellis Island Medal of Honor մրցանակով[57]։ ՀՀ նախագահի կողմից արժանացել է Մխիթար Հերացու մեդալի։ Արմավիրի մարզպետի կողմից Ոսկե մեդալ է ստացել մարզում բարեգործական աշխատանքներ իրականացնելու համար։ 2007 թվականին ՀՀ վարչապետը Կարո Արմենին պարգևատրել է Պատվո շքանշանով։

ՖոնդհայթայթումԽմբագրել

 
Անդրեա Մարտինն ամեն տարի վարում է ՔՈԱՖ-ի գալա երեկոն

Ամեն տարի դեկտեմբերին Նյու Յորքում տեղի է ունենում ՔՈԱՖ-ի դրամահավաքի գալա-երեկոն։ Դա բարեգործական ընթրիք է, որտեղ ՔՈԱՖ-ի բոլոր ընկերներն ու բարերարները նշում են հիմնադրամի անցնող տարվա հաջողությունները, ծանոթանում արդյունքներին, ունկնդրում ՔՈԱՖ-ի գյուղերից ժամանած երեխաներին և նրանց անձնական պատմությունները[58]։ ՔՈԱՖ-ի գալա-երեկոն բաղկացած է ընթրիքից, համերգային հատվածից, կենդանի և լուռ աճուրդներից։

Վերջին տարիներին ՔՈԱՖ-ը հանգանակում է միջինում 4 միլիոն դոլար՝ հաջորդ տարվա ծրագրերի իրագործման համար[59]։

Գալա-երեկոն անփոփոխ կերպով վարում է հայտնի դերասանուհի Անդրեա Մարտինը[60]։

ՔՈԱՖ-ի համագործակցության շրջանակը լայն է՝ պետական մարմիններից (ՀՀ կառավարություն, նախարարություններ, մարզպետարաններ և այլն) ու արտասահմանյան դիվանագիտական ներկայացուցչություններից (ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիայի դեսպանություններ) մինչև միջազգային կազմակերպություններ, տեղական ընկերություններ, բանկեր[61]։

Կազմակերպության կառուցվածքԽմբագրել

ՔՈԱՖ-ը երկու գլխամաս ունի՝ Նյու Յորքում և Երևանում[62]։ Նյու Յորքի գրասենյակը հիմնականում աշխատում է ֆոնդհայթայթման, դոնորների հետ կապերի և ամենամյա գալա-երեկոների կազմակերպման ուղղությամբ։

Տնօրենների խորհուրդը Նյու Յորքում է։ Այն գլխավորում է ՔՈԱՖ-ի հիմնադիր, դոկտոր Կարո Արմենը, իսկ խորհրդի կազմում են Դիրոն Ջեբեջյանը (Credit Suisse), Մայքլ Արամը, Փիթեր Բալաքյանը, Խալիլ Բարաժը (Invus Group LLC), Գրեգորի Էկիզյանը (U.S. Trust), Լերրի Ֆայնբերգը (Oracle Investment Management), Շաքե Նահապետյանը (C.V. Starr & Co., Inc.), Վահե Նահապետյանը (ձեռներեց), Վահե Դէօմբէլէգյանը (Madison Dearborn Partner), Հասմիկ Դէօմբէլէգյանը (Private practice), Դեբի Օհանյանը (երաժշտական պրոդյուսեր), Մերի Փենդերգասթը (Pendergast Consulting), Նատաշա Ավանեսյանսը (Partnership for New York City), Ալիս Սարայդարյանը (բժիշկ), Ջոն Սարայդարյանը (Private practice)։ Պատվավոր խորհրդի կազմում են հագուստի մոդելավորող և դիզայներ Պատրիսիա Ֆիլդը, «էմմի» և «Թոնի» մրցանակների դափնեկիր, դերասանուհի Անդրեա Մարտինը, արվեստի գծով միջազգային խորհրդատու Լորեն Թաշենը[63]։

Նյույորքյան հոգաբարձուների խորհրդի կազմում են Վարդան Գրեգորյանը (Trustee Emeritus), Նորա Ներսիսյանը և Քրեյգ Ուինթերը։

Երևանյան գրասենյակը վարում է ծրագրային հիմնական աշխատանքը, իրականացնում բոլոր նախագծերը, նոր նախաձեռնություններ իրագործում, մշտադիտարկումներ անցկացնում, համայնքային զարգացման ուղիներ մշակում, կազմակերպում կառավարական մարմինների հետ աշխատանքը, գործընկերների հետ հարաբերությունները, վերապատրաստում է մասնագետներին ու ներգրավում երեխաներին, երիտասարդներին[64]։

Հայաստանյան Հոգաբարձուների խորհրդի նախագահը Հայաստանի «Էներջայզ Գլոբալ Սերվիսիզ»-ի նախագահ Ռիչարդ Բեզջյանն է։ Խորհրդի անդամներն են ՔՈԱՖ-ի հիմնադիր Կարո Արմենը, «Կարդես» ՍՊԸ հիմնադիր Բագրատ Բալաբանյանը, կրթության փորձագետ Սերոբ Խաչատրյանը, բժիշկ Ալիս Սարայդարյանը և Օվսաննա Եղոյանը («Դյուֆրի» ԲԲԸ)[63]։

ՔՈԱՖ-ի գործադիր տնօրենն է Կորյուն Խաչատուրյանը[65]։ ՔՈԱՖ-ն ունի 100-ից ավելի հաստիքային աշխատող Երևանում և Հայաստանի գյուղերում[66]։

ԱզդեցությունԽմբագրել

 
Ակտիվորեն սպորտով են զբաղվում գյուղում

ՔՈԱՖ-ն աշխատում է Հայաստանի 6 մարզերի 64 գյուղական համայնքներում՝ անուղղակիորեն ազդեցություն ունենալով շուրջ 107,000 բնակչի կյանքի վրա։ ՔՈԱՖ-ը համագործակցում է նաև համայնքային պատասխանատուների և տեղական ինքնակառավարման մարմինների հետ՝ պարզելու քաղաքացիների խնդիրները, մշակելու այնպիսի ծրագրեր, որոնք միտված կլինեն հենց այդ կարիքների բավարարմանը։

2004 թվականից ի վեր ՔՈԱՖ-ը շուրջ 120 ենթակառուցվածքային բարեկարգում է իրականացրել․

  • 12 դպրոց
  • 30 բուժկետ
  • 3 մանկապարտեզ
  • 2 համայնքային կենտրոն
  • 37 դպրոցական ճաշարան և ատամնակայան
  • 8 «Արևոտ անկյուն» մանկապարտեզներում
  • 10 ստեղծագործարան
  • 8 ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ սենյակ
  • 18 խաղահրապարակ և մարզահրապարակ
  • 18,000 գյուղացիների համար՝ մաքուր ջուր[67]։

Առանցքում պահելով երեխայի զարգացումը՝ ՔՈԱՖ-ն իր աշխատանքներում ընդգրկում է ընտանիքները, դպրոցները, բուժաշխատողներին և համայնքն ընդհանրապես[68]։

Կրթական ծրագրերի արդյունքներն են․

  • Սկսած 2010 թ․-ից՝ ամեն տարի 600 երեխա արտադասարանային ակումբների շնորհիվ սեփական աշխատանքներն է ստեղծել կամ դրսևորել իրեն սպորտում
  • 2014 թ․ ի վեր «Աֆլաթուն» սոցիալ-ֆինանսական կրթության ծրագրի 1151 սան իր գիտելիքները գործածել է՝ իրագործելով համայնքային զարգացման 88 նախագիծ
  • 2009 թ․-ից մինչ օրս 1575 աշակերտ մասնակցել է ավելի քան 50 թեմայով բանավեճերի
  • Աշակերտական խորհուրդների 1160 անդամներ 24 գյուղում իրագործել են համայնքային զարգացման նախագծեր դեռ 2008 թ․-ից
  • 964 ուսանող 2013 թ․ ի վեր անգլերեն է խոսում «Աքսես» ծրագրի շնորհիվ  
  • 9 ուսանող մասնակցել է Ապագա առաջնորդների փոխանակման (FLEX) ծրագրին՝ սկսած 2014 թ․-ից
  • 259 մեծահասակ անգլերեն է խոսում 2014 թ․-ից իրականացվող Անգլերենի առցանց ուսուցման ծրագրի շնորհիվ
  • 2013-ից ի վեր՝ 3166 աշակերտների 50% -ը փոխել է մասնագիտության ընտրությունը Մասնագիտական կողմնորոշման ծրագրի արդյունքում
  • ՔՈԱՖ-ի 91 շրջանավարտ 2013-ից սկսած բարձրագույն կրթություն է ստացել Կրթաթոշակային ծրագրի շնորհիվ։ Ծրագիրն իրագործվում է «Էյչ-Էս-Բի-Սի» բանկի հետ համագործակցությամբ։  
  • 2019 թ․-ից իրականացված վերապատրաստումների արդյունքում 70 ուսուցիչ և դպրոցի տնօրեն օգտագործում է դասավանդման և կառավարման նոր մեթոդներ և գիտելիքներ

Առողջապահության ասպարեզում

  • Հայաստանում առկա «Դպրոցները հանուն առողջության» (SHE) եվրոպական ցանցի անդամ 17 դպրոցներից բոլորն էլ ՔՈԱՖ-ի շահառու են։
  • 2009 թ․ ի վեր ՔՈԱՖ-ի բոլոր դպրոցականները մասնակցել են ընդհանուր հիգիենայի, վերարտադրողական առողջության, աչքի խնամքի, առողջ սննդի և առողջ այլ սովորություններին վերաբերող թեմաներով սեմինարների:
  • Տարրական դպրոցի 2500 աշակերտներ առողջ ու տաք սնունդ են ստանում վերանորոգված ճաշարաններում և լվանում ատամները 37 դպրոցական ճաշարաններում և ատամնակայաններում՝ սկսած 2013 թ․-ից։
  • 2009 թ․-ից 700 երեխայի ամեն տարի տրամադրվել է ատամների անվճար բուժում։
  • 2007 թ․-ից ի վեր 15,000 մարդ բուժզննում է անցել կրծքագեղձի, վահանագեղձի և շագանակագեղձի քաղցկեղի վաղ հայտնաբերման համար[69]։
  • Քրոնիկական հիվանդություններ ունեցող 700 բնակիչների ամեն տարի խորհուրդ են տրվում առողջ ապրելակերպի կանոններ՝ խուսափելու համար հիվանդության վատթարացումից։
  • Տեղի 64 բուժաշխատողներ շարունակաբար կատարելագործում են իրենց մասնագիտական կարողությունները 2004-ից ի վեր։

Երեխայի և ընտանիքի ծառայության համատեքստում՝

  • 800 երեխա հաճախում է մանկան զարգացման անկյուններ՝ սկսած 2010 թ․-ից։
  • 2017 թ․-ից Մանկան զարգացման 7 «Արևոտ անկյուն» է գործում համայնքների մանկապարտեզներում։
  • 1252 երեխա մասնագետների հետ անհատական կամ խմբային աշխատանքի շնորհիվ հաղթահարել է խոսքի ու ուսման դժվարությունները 2012 թ․-ից ի վեր։
  • Երեխաների 83.6 %-ը հաղթահարել է խոսքի դժվարություններն ընդամենը 1 տարում։
  • 2012 թ․-ից 235 երեխա հաճախում է «Իմ թատրոն» թատերաթերապիայի։
  • 2006-ից ի վեր 200 ընտանիք ամեն տարի օգտվել է սոցիալական աշխատողի ծառայություններից։
  • ՔՈԱՖ-ի ԵԸԾ ծրագրերը մեծացնում են իրազեկությունն ու գիտելիքը տարբեր սոցիալական խնդիրների թեմայով, հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների և լոգոպեդների աշխատանքի ու դերի մասին

Տնտեսական զարգացման աշխատանքներում

  • 32 մասնակից սովորել է արձանիկներ և տարաներ պատրաստել կավից կամ արծաթից։
  • 110 ուսանող ձեռներեցության հմտություններ է սովորել և իրագործել բիզնես նախագծեր։
  • 2011-13 թթ․ միկրովարկերի ու վերապատրաստումների արդյունքում հիմնադրված 18 բիզնեսներից 10-ն այսօր շարունակում է գործել։
  • 720 ֆերմեր ձեռք է բերել վաճառքի այլընտրանքային ուղղությունների աղբյուրներ E-Agro նախագծի շնորհիվ, որտեղ վաճառում է իր ապրանքը, ստանում տեղեկատվություն և փոխանակում փորձը։
  • Գետաշենում հիմնվել է ագրոդպրոց՝ որպես արտադասարանային ագրոակումբի պրակտիկ լաբորատորիա․ այստեղ մշակվում են թարմ մրգեր ու բանջարեղեն, որոնք ծառայում են դպրոցի ճաշարանին։
  • 2012 թ․ Արտենիին գյուղտեխնիկայի պարկ է տրամադրվել։
  • 2019 թ․ Արագածավան գյուղի դպրոցում արևային մարտկոցներ են տեղադրվել։
  • 5 գյուղ ապահովվել է ջրով (ջրամբարներ կամ ոռոգման ջրի ցանց)։

Բարեգործական վարկանիշըԽմբագրել

Բարեգործական կազմակերպությունների վարկանիշներն ու գնահատականները դոնորներին կարևոր տեղեկատվություն են տրամադրում տվյալ ընկերության ֆինանսական վիճակի, ծրագրերի և գործառնությունների մասին։ Այս վարկանիշներն ինչ-որ առումով ցուցիչ են, որ հնարավորություն են տալիս նվիրատուներին տեսնելու՝ ինչպես են տնօրինվում իրենց գումարներն ու ինչ ազդեցություն են թողնում[70]:

ՔՈԱՖ-ը բարձրագույն գնահատական է ստացել՝ Guide Star-ի, Better Business Bureau-ի և Charity Navigator կազմակերպությունների պահանջներին համապատասխան։

 
Արտադասարանային խմբակներ

Համաձայն Charity Navigator-ի՝ ՔՈԱՖ-ն արժանացել է  բարձրագույն 4 աստղին[71]: Այն ընկերությունը, որն ստանում է բոլոր 4-ը, համարվում է իր ոլորտի առաջատար և գերազանցում է նույն դաշտում գործող այլ ընկերությունների։ Charity Navigator-ը գնահատում է կազմակերպությունները երկու տեսանկյունից՝ ֆինանսական ողջամտություն և վստահելիություն ու թափանցիկություն։

Better Business Bureau (BBB) Wise Giving Alliance-ը մշակվել է՝ օգնելու դոնորներին մեծ նվիրատվություններ կատարելու և ավելացնելու հանրային վստահությունը բարեգործական կազմակերպությունների նկատմամբ։ Այն կազմակերպությունները, որոնք համապատասխանում են վստահության այս ստանդարտներին, դրանք հաստատող փաստաթղթեր են ներկայացնում՝ ինչպե՞ս են կառավարում ընկերությունը, ինչպե՞ս են ծախսում գումարները, որքանո՞վ են հավաստի իրենց ներկայացուցչությունները, որքանո՞վ են պատրաստ հանրայնացնելու իրենց մասին տեղեկատվությունը։ ՔՈԱՖ-ն այդ կազմակերպություններից է[72]:

GuideStar-ը ոչ առևտրային ընկերությունների և հիմնադրամների մասին տեղեկատվության առաջատար աղբյուրներից է։ Մասնագետների համար առաջարկվող ծառայություններից զատ, այն նպատակ ունի ապահովելու անհատներին համապատասխան վստահությամբ, որ իրենց նվիրատվություններն օրինապաշտ կազմակերպության են ծառայում։ ՔՈԱՖ-ը նշված է այս կայքում որպես վստահելի կազմակերպություն[73]:

Հռչակավոր մարդիկԽմբագրել

 
Լեոնարդո Դի Կապրիոն աջակցել է ՔՈԱՖ-ին

Բազմաթիվ հայտնի մարդիկ են սատարել ՔՈԱՖ-ին իր առաքելության իրականացման ճանապարհին[74]։ Նրանցից են

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Երևանի պետական համալսարան, Կարիերայի կենտրոն, (2016)։ «Ձեռնարկությունների հետ համագործակցություն» 
  2. Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատուն, (Նոյեմբերի 13, 2015)։ «ԱՄՆ դեսպանատունը և COAF-ը շարունակում են ընդլայնել անգլերենի դասընթացները Հայաստանում» 
  3. Հայաստանի ամերիկյան համալսարան, Առողջապահական ծառայության հետազոտության և զարգացման կենտրոն, (Հունիս, 2016)։ «Գյուղական դպրոցներում առողջ սննդի ապահովման ծրագիր» 
  4. «Արմենպրես» լրատվական գործակալություն, (Ապրիլի 3, 2009)։ ««Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամն» այս տարի ևս առողջապահական, սոցիալական, տնտեսական զարգացման, կրթական ծրագրեր կիրականացնի Արմավիրի մարզի մի շարք համայնքներում» 
  5. «Ժողովուրդ» թերթ, (Նոյեմբերի 26, 2014)։ «Beeline-ը և Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամը վերանորոգեցին Շենիկ համայնքի մանկապարտեզը և կառուցեցին խաղահրապարակ» 
  6. «Բրավո» ժամանցային պորտալ, (Հոկտեմբերի 15, 2010)։ «Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամ» 
  7. Լրագիր (Դեկտեմբերի 21, 2018)։ «4,1 միլիոն դոլար է հանգանակվել ՔՈԱՖ-ի գալա երեկոյին, Հայաստանի երեխաների համար» 
  8. The Armenian Weekly թերթ, (Մայիսի 17, 2018)։ «Cutting Edge COAF SMART Center Set to Transform Lori Region of Armenia» 
  9. GagRule Armenian News Portal, (Մայիսի 27, 2018)։ «Children of Armenia Fund (COAF) SMART Center opened its doors in the Lori region» 
  10. «Հետք» օնլայն, Անի Հովհաննիսյան, (Մայիսի 27, 2018)։ «Մարդկային ներուժի արտահայտումը՝ տեխնոլոգիայի միջոցով․ Լոռիում կբացվի ՍՄԱՐԹ կենտրոնը» 
  11. «ԱՂՔԱՏՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏԿԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ 2008-2016 թթ.»։ Հայաստանի վիճակագրական կոմիտե։ 2017 
  12. 12,0 12,1 «Արարատ» ՀԸ, «Օրակարգ» հաղորդաշար, Միհրան Հակոբյան (Փետրվարի 22, 2016)։ «Հարցազրույց Կարո Արմենի հետ» 
  13. «Immigrant Entrepreneur Garo H. Armen of Agenus Inc.»։ The Immigrant Learning Center, Inc.։ Մայիսի 12, 2016 
  14. «Ամերիկայի ձայնը», Աշոտ Պողոսյան (Դեկտեմբերի 31, 2016)։ «Ամերիկահայ գիտնական եւ գործարար Կարո Արմենը» 
  15. «Ռեսպուբլիկա Արմենիա», Իրինա Աբրոյան (Մարտի 1, 2017)։ «Արմատներ ձգելով Հայաստանում» 
  16. Asparez Journalist Club Samvel Hounanyan (Մայիսի 23, 2005)։ «“I hope Karakert will not be the only one”» 
  17. «Empower a Generation – COAF SMART Center»։ COAFkids։ Ապրիլի 12, 2017 
  18. «Արմենպրես» լրատվական գործակալություն, Արմենուհի Մխոյան (Մայիսի 24, 2005)։ ««Քարակերտում իրականացվում է զարգացման ռազմավարական ծրագիր» 
  19. «Սիվիլնեթ» օնլայն ՀԸ, Roubina Margossian (Փետրվարի 23, 2016)։ «SMART Campus in Lori» 
  20. «Արմենպրես» լրատվական գործակալություն (Դեկտեմբերի 17, 2008)։ «COAF Conducts of Healthy Lifestyle in Communities of the Republic» 
  21. Business Wire, Նորություններ (Հոկտեմբերի 26, 2006)։ «Children of Armenia Fund Raises $2.3 Million for Model Cluster Project,» 
  22. «Երկիր մեդիա» ՀԸ, «Երկրի հարցը», Դավիթ Սարգսյան (Նոյեմբերի 24, 2017)։ ««Կառավարությունը և օլիգարխները պետք է գիտելիքի ապագա ապահովեն» 
  23. «Առավոտ» օրաթերթ, Գոհար Հակոբյան (Փետրվարի 22, 2017)։ ««Եթե Ամերիկայի հայերը եւ օտարները օգնում են Հայաստանին, լավ կլինի, որ Մոսկվայի հայերն էլ դա անեն»» 
  24. «Ցայգ» ՀԸ Լուսինե Պողոսյան (Փետրվարի 4, 2016)։ ««Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամի» առաքելությունը Շիրակի մարզում» 
  25. «Արցախպրես» լրատվական գործակալություն (Օգոստոսի 11, 2016)։ «Արցախում գործող ամառային դպրոցների երեխաները մշակութային ելույթներ են ունեցել զինվորների համար» 
  26. «Սպուտնիկ Արմենիա» մեդիա հոլդինգ Գոհար Սարգսյան (Հոկտեմբերի 5, 2016)։ ««Հայաստանի ՍՄԱՐԹ կենտրոնը՝ միգրացիայի խնդրի լուծման ուղի» 
  27. «Նյուզ.am» օնլայն հարթակ, Քրիստինա Աղալարյան (Մայիսի 27, 2018)։ ««Լոռու մարզում բացվել է ՍՄԱՐԹ կրթական կենտրոնը. 5 մլն դոլարի ներդրում է արվել» 
  28. The Armenian Weekly Newspaper (Հունվարի 7, 2019)։ «COAF Annual Gala Raises Record $4 Million» 
  29. Ռադիո վան, «Գլումովո ուտրո» առավոտյան շոու, Եգոր Գլումով (Դեկտեմբերի 26, 2017)։ «Շուտով կբացվի ՍՄԱՐԹ կենտրոնը, որն արդեն կոչում են «մանուկների երջանկության էպիկենտրոն»» 
  30. «Առավոտ» օրաթերթ, Գոհար Հակոբյան (Փետրվարի 22, 2017)։ «Եթե Ամերիկայի հայերը եւ օտարները օգնում են Հայաստանին, լավ կլինի, որ Մոսկվայի հայերն էլ դա անեն» 
  31. «Շիրակ» ՀԸ Մարիամ Խալաթյան (Մայիսի 24, 2017)։ [Դպրոցականները սեփական միջոցներով խաղահրապարակ են կառուցել «, Առողջ սնունդ Հայաստանի մարզերի երեխաներին. COAF-ը շարունակում է գործը»]։ Վերցված է https://www.youtube.com/watch?v=--0jYnaa8FA 
  32. Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատուն, Անի Հարությունյան (Հուլիսի 16, 2017)։ «ԱՄՆ դեսպանատունն ու ՔՈԱՖ-ը շարունակում են ընդլայնել անգլերրենի ծրագրերը» 
  33. Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատուն, (Նոյեմբերի 13, 2015)։ «ԱՄՆ դեսպանատունն ու ՔՈԱՖ-ը շարունակում են ընդլայնել անգլերրենի ծրագրերը» 
  34. «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթ, Թամարա Մուրադյան (Դեկտեմբերի 13, 2016)։ «Ի՞նչ դառնալ» 
  35. «Արցախ» ՀԸ (Հունիսի 16, 2016)։ «Բուժքույրերի համար սեմինար Ստեփանակերտում» 
  36. Նյուզ.am, Բժշկական նորություններ (Մայիսի 13, 2016)։ «Ամերիկացի ատամնաբույժները Հայաստանի մարզային դպրոցներում կարիեսի կանխարգելման ծրագիր կիրականացնեն» 
  37. «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթ, Գագիկ Անտոնյան (Հուլիսի 20, 2017)։ «Ամերիկահայ բժիշկները՝ Հայաստանի մարզերում» 
  38. Հայաստանի հանրային ռադիո, Սաթիկ Իսահակյան (Հունիսի 17, 2017)։ ««Հայաստանի Մանուկներ» հիմնադրամը փոխել է արմավիրցի դպրոցականների կենսաձևը» 
  39. «Անկյուն+3» ՀԸ, Մերի Կոլոլյան (Փետրվարի 29, 2016)։ «Դպրոցական ժամանակակաից ճաշարաններ՝ Քարինջում, Թումանյանում ու Դսեղում» 
  40. Հայերն այսօր (Մայիսի 15, 2017)։ «Առողջ սնունդ Հայաստանի մարզերի երեխաներին. COAF-ը շարունակում է գործը» 
  41. «Սպուտնիկ Հայաստան», Գոհար Սարգսյան (Նոյեմբերի 11, 2016)։ «Ատամի մեկ խոզանակ բոլորի համար. որոշ համայնքներում ատամ լվանալն անլուրջ գործ է» 
  42. Ամերիկայի ձայնը, Աշոտ Պողոսյան (Նոյեմբերի 25, 2016)։ «ՀԱՅԱՑՔ ԱՄԵՐԻԿԱ: Ստելլա Գրիգորյան» 
  43. «Նոյյան տապան» լրատվական գործակալություն (Հունիսի 1, 2016)։ «Արտենին այսուհետ համայնքային լոգոպեդ ունի» 
  44. Հանրային հեռուստաընկերություն, Վահե Խանամիրյան (Ապրիլի 24, 2017)։ ««Եթե բոլորը» թոք շոու» 
  45. «Երկիր մեդիա» ՀԸ (Հուլիսի 17, 2016)։ «Մանկական երկիր» 
  46. «Լույս» ՀԸ, Արևիկ Սարդարյան (Հունիսի 23, 2017)։ «Վերապատրաստում Քարակերտի դպրոցում» 
  47. «Ֆորտունա» ՀԸ, Անահիտ Կարապետյան (Հուլիսի 11, 2017)։ «Արևոտ սենյակ Լոռիում» 
  48. Հանրային հեռուստաընկերություն, «Հրապարակում» հաղորդաշար, Արմենուհի Մինասյան (Ապրիլի 8, 2016)։ ««Հայաստանի մանուկներ» հիմնադրամը ընդլայնում է ծրագրերը» 
  49. ««Հայաստանի մանուկներ» բարեգործական հիմնադրամի կայք» 
  50. Civilnet, Roubina Margossian, (July 1, 2016)։ «Smart Centers: An Investment in Armenia's Potential» 
  51. Ֆակտոր.am (April 24, 2018)։ ««Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամ»-ի հիմնադիր Գարո Արմենի հարցազրույցը՝ ուղիղ» 
  52. Հայաստանի հանրային ՀԸ, Հրաչյա Պապինյան (Մայիսի 4, 2016)։ «Լոռու երիտասարդ գյուղաբնակների համար կառուցվում է սմարթ կենտրոն» 
  53. 1in.am օնլայն լրատվական, Քրիստինա Աղալարյան (Մայիսի 27, 2018)։ «ՍՄԱՐԹ կենտրոնում հեռանկարները մեծ են. աշակերտները վստահ են՝ սա Նոր Հայաստանում դրսևորվելու հնարավորություն է» 
  54. Boston Business Journal, Don Seiffert (Մայիսի 10, 2016)։ «Agenus CEO Garo Armen on entrepreneurship and being an immigrant» 
  55. Արևելք.am, Անուշ Թրվանց (Սեպտեմբերի 15, 2016)։ «Կարօ Արմեն. «Ես չեմ խոր­հիր, թէ սո­վո­րա­կան ժո­ղո­վուր­դը պա­տե­րազմ կ՚ու­զէ»» 
  56. «Agenus Inc.»։ Bloomberg։ April 4, 2013 
  57. «"Listings"»։ February 25, 2012 
  58. «Արմենպրես» լրատվական գործակալություն (Դեկտեմբերի 21, 2018)։ ««Հայաստանի մանուկներ» բարեգործական հիմնադրամի գալա երեկոյին հանգանակվել է 4,1 միլիոն դոլար» 
  59. Թերթ.am (Դեկտեմբերի 16, 2016)։ ««Հայաստանի մանուկներ» հիմնադրամը Նյու Յորքում կայացած գալա երեկոյի ժամանակ 3 մլն դոլար է հավաքել» 
  60. ANCA (Դեկտեմբերի 9, 2016)։ «Tom Hanks, Conan O’Brien Among Celebrities Promoting COAF Gala» 
  61. Horizon weekly (Դեկտեմբերի 18, 2014)։ «Children of Armenia Fund Annual Gala Raises $2.4 Million for Expansion into Rural Armenia» 
  62. Mirror-Spectator (Հոկտեմբերի 4, 2018)։ «Tech Trailblazer Richard Bezjian to Chair COAF Armenia Board» 
  63. 63,0 63,1 «Հոգաբարձուների խորհուրդ»։ Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամի կայք։ 2018 
  64. «COAF infosheet-profile»։ GuideStar։ 2017 
  65. Մեդիամաքս (Հունվարի 16, 2019)։ «COAF-ի նոր տնօրենը Կորյուն Խաչատուրյանն է» 
  66. «Children of Armenia Fund»։ Charity Navigator։ September 1, 2018 
  67. Azure Azure Patricia Abaroa (2016)։ «Children of Armenia Fund: Supporting Underserved Communities» 
  68. Հայաստանի հանրային ՀԸ, «Հրապարակում» հաղորդաշար, Արմենուհի Մինասյան (Ապրիլի 8, 2016)։ «ՔՈԱՖ-ն ընդլայնում է իր ծրագրերը» 
  69. «Ամերիկայի ձայն», Աշոտ Պողոսյան (Նոյեմբերի 25, 2016)։ «Հայացք Ամերիկա․ Ստելլա Գրիգորյան» 
  70. Love to know Audrey M. Jones (2018)։ «Rating Charitable Organizations» 
  71. «Children of Armenia Fund»։ Charity Navigator։ September 1, 2018 
  72. «Children of Armenia Fund, Accredited Charity»։ BBB Wise Giving Alliance։ February 2018 
  73. «CHILDREN OF ARMENIA FUND, INC.»։ Guide Star։ 2017 
  74. Asbarez (December 20, 2017)։ «$3.6 Million Raised for Villages In Armenia During COAF Gala» 

Արտաքին հղումներԽմբագրել