Լարինգիտ՝ կոկորդի բորբոքային հիվանդություն։[2]Այն հաճախ ուղեկցվում է ձայնի խռպոտությամբ, ինչպես նաև տենդով, հազով, պարանոցի առաջային մասի ցավոտությամբ և կուլ տալու դժվարությամբ։ Սովորաբար ախտանիշները տևում են երկու շաբաթ: [2][3] Սիմպտոմները հիմնականում տևում են երկու շաբաթից քիչ: [2]

Կոկորդաբորբ
Laryngitis.png
Տեսակհիվանդություն[1]
Վնասում էկոկորդ
Բժշկական մասնագիտությունթոքաբանություն
ՀՄԴ-9464.0, 464.4, 476.0 և 476.1
ՀՄԴ-10J04.0 և J37.0
Laryngitis Վիքիպահեստում

Լարինգիտը համարվում է սուր եթե տևում երեք շաբաթից քիչ և քրոիկ՝ եթե տևում է երեք շաբաթից երկար: [2] Սուր դեպքերը հիմնականում վերին շնչառական ուղիների վիրուսային ինֆեկցիայի հետևանք են: [2] Հազալու հետևանքով տրավմաները և այլ ինֆեկցիաները ևս կարող են դառնալ պատճառ։ [2] Խրոնիկ դեպքերը կարող են լինել ծխելու, տուբերկուլոզի, ալերգիաների, թթվային ռեֆյուքսի, ռևմատոիդ արթրիտի կամ սարկոիդոզի հետևանք։ [2][4] TՄեխանիզմի հիմքում ընկած է ձայնալարերի գրգռումը: [3]

Ստրիդորը, անամնեզում պարանոցի ռադիացիոն թերապիայի առկայությունը, կլման դժվարությունը, տևողությունը երկու շաբաթից ավել և ծխող լինելը մտահոգող նշաններ են, որոնք հետագա ուսումնասիրության կարիք ունեն: [2] Մտահոգող նշանների առկայության դեպքում անհրաժեշտ է ձայնալարերի ուսումնասիրություն լարինգոսկոպի միջոցով: [2] Էպիգլոսիտը, կրուպը, օտար մարմնի ինհալյացիան և կոկորդի քաղցկեղը կարող են նման սիմպտոմներ առաջացնել: [2][5]

Սուր վիճակները հիմանկնում անցնում են առանց հատուկ միջոցների: [2] Ձայնի հանգիստը և բավարար հեղուկների օգտագործումը կարող են օգտակար լինել: [2] Սուր վիճակներում անտիբիոտիկները հաճախ օգուտ չեն տալիս: [6] Սուր վիճակները առավել հաճախ են հադիպում:[2] Խրոնիկ վիճակները հիմնականում հանդիպում են միջին տարիքում և ավելի հաճախ տղամարդկանց մոտ: [7]

ՆշաններԽմբագրել

Առաջնային նշանը ձայնի խռպոտությունն է: [8]:108 Պայմանավորված լարինգիտի լայն պատճառագիտությամբ, մնացած սիմպտոմները կարող են տարբեր լինել։ [9] Դրանք են

    • Կոկորդի չորություն կամ ցավ
    • Հազ (կարող է լինել և պատճառ, և լարինգիտի սիմպտոմ)
    • Կոկորդի հաճախակի մաքրում
    • Հավելյար լորձարտադրության
    • Դիսֆագիա (կլման դժվարացում)
    • Կոկորդի շրջանում այտուցի զգացողություն (կոկորդի առաջային մասում անհարմար զգացում)
    • Globus pharyngeus (կոկորդում գնդի զգացողություն)
    • Մրսածություն կամ գրիպի նման սիմպտոմներ (որը հազի նման կարող է լինել լարինգիտի համար պատճառ)
    • Կոկորդի, կրծքավանդակի կամ դեմքի մեծացած լիմֆատիկ հանգույցներ
    • Տենդ
    • Ընդհանուր մկանացավ (միալգիա)
    • Հևոց, հատկապես երեխաների մոտ

Ձայնի որակԽմբագրել

Լարինգիտի ժամանակ բացի ձայնի խռպոտությունից, կարող է փոխվել ձայնի հնչերանգը և բարձրությունը։ Խոսացողի մոտ կարող է լինել հնչերանգի բարձրացում կամ ցածրացոմ, կախված ձայնալարերը այտուցված են թե կարծրացած։ [2][10] Նրանք նաև կարող են ունենալ շնչական ձայն( պայմանավորված է ձայնալարերի միջև շատ օդ անցնելով), ավելի ցածր ձայն [11] և կրճատված դիապազոն:[2][2]

ՊատճառներԽմբագրել

 
Laryngitis

Լարինգիտը կարող է լինել ինչպես ինֆեկցիոն, այնպես էլ ոչ ինֆեկցիոն։ Արդյունքում առաջացող ձայնալարերի բորբոքումը պատճառ է դառնում ձայնի առաջացման աղավաղման։[2] Այն հիմանականում զարգանում է ի պատասխան ինֆեկցիայի, ձայնալարերի տրավմայի կամ ալերգիաների։[4] Խրոնիկ լարինգիտը կարող է առաջանալ ավելի ծանր խնդիրներից, օրինակ՝ նյարդի վնասում, վերքեր, պոլիպներ կամ մեծ հանգույցներ առկայութուն ձայնալարերի վրա: [4]

ՍուրԽմբագրել

ՎիրուսայինԽմբագրել

  • Սուր լարինգիտների մեծաամասնության պատճառը վիրուսային ինֆեկցիաներն են,[2] որոնցից ամենահաճախ հանդիպողներն են ռինովիրուսը, ինֆլուենզան, պարաինֆլուենզան, ադենովիրուսը, կորոնավիրուսը և ՌՍՎ։ Ընկճված իմունային համակարգ ունեցող մարդկանց մոտ հերպեսը, ՄԻԱՎը և կոքսակի վիրուսները նույնպես կարող են պատճառ դառնալ։

ԲակտերիաԽմբագրել

  • TՍա սուր լարինգիտի մեկ այլ պատճառ է, որը կարող է զարգանալ վիրուսային լարինգիտի հետ համակցված կամ դրա պատճառով։ Հաճախ հանդիպող բակտերիալ շտամներ են group A streptococcus, Streptococcus pneumoniae, C. diphtheriae, M. catarrhalis, Haemophilus influenzae, Bordetella pertussis, Bacillus anthracis և M. tuberculosis. Զարգացող երկրներում կարող են հանդիպել արտասովոր դեպքեր, հարուցված այլ բակտերիաներով, առավել հազվադեպ են միկոբակներիալ և սիֆիլիտիկ դեպքերը, որոնք չնայած կարող են հանդիպել նաև զարգացած երկրներում.[2]

ՍնկայինԽմբագրել

  • Սնկային ինֆեկցիայով հարուցված լարինգիտը տարածված է, սակայն ըստ ԲԲԺի (British medical Journal) հետազոտությունների հաճախ չի ախտորոշվում և կարող է կազմել սուր լարինգիտի դեպքերի մինչև 10%-ը:[2]Ինչպես նորմալ, այնպես էլ թուլացած իմունային համակարգով մարդկանց մոտ կարող է զարգանալ սնկային լարինգիտ, որի պատճառը կարող է լինել վերջին ժամանակներում օգտագործված անտիբիոտիկները կամ կորտիկոստերոիդների ինհալյացիոն օգտագործումը[2]: Սնկի հետևյալ շտամերը կարող են առաջացնել լարինգիտ․; Histoplasma, Blastomyces, Candida (հատկապես իմունոդեֆիցիտով անձանց մոտ), Cryptococcus և Coccidioides:

ՏրավմաԽմբագրել

  • Հաճախ ձայնալարերի գերծանրաբեռնվածությունը, օրինակ շատ գոռալը, ճչալը կամ երգելը, կարող են դառնալ պատճառ։ Չնայած սա առաջացնում է ձայնալարերի արտաքին շերտի վնասվածք, հետագա լավացումը կարող է առաջացնել ձայնալարերի կառուցվածքային փսփոխությունների:[2] Բորբոքման մեկ այլ պատճառ կարող է լինել ձայնալարերի չափից շատ օգտագործումը: [5] [6] [7] [8] [9] Կոկորդային տրավմաները, ներառյալ յատրոգենը (առաջացած էնդոտրախեալ ինտուբացիայի հետևանքով), նույնպես կարող են հանգեցնել ձայնալարերի բորբոքման:[12]

ԽրոնիկԽմբագրել

ԱլերգիաներԽմբագրել

  • Տվյալները պարզ չեն, թե արդյոք ասթման կարող է առաջացնել սիմպտոմներ, որոնք կապված են լարինգիտի հետ:[2] Որոշ հետազոտողների կարծիքով ալերգիկ լարինգիտը հաճախ սխալմամբ ախտորոշվում են որպես թթվային ռեֆլյուքսի հետևանք:[13]

ՌեֆլյուքԽմբագրել

  • Խրոնիկ լարինգիտի մեկ այլ հնարավոր պատճառ է, գաստրոէզոֆագիալ ռեֆլուքսի հետևանքով առաջացած բորբոքումը, որը առաջացնում է ձայնալարերի գրգռում: [14]

Աուտոիմուն հիվանդություններԽմբագրել

  • Ռևմատոիդ արթրիտով հիվանդների մոտավորապես 30-75%-ը նշում են լարինգիտի սիմպտոմներ։[2]
  • Սարկոիդոզով հիվանդների 0,5-5%-ի մոտ կան լարինգիտի սիմպտոմներ։[2] Համաձայն Silva et al.-ի (2007) կողմից կատարված մետա-անալիզի, այս հիվանդությունը հազվադեպ է առաջացնում լարինգեալ սիմպտոմներ և հաճախ սխալ է ախտորոշվում: [15]

ԱխտորոշումԽմբագրել

Սուր լարինգիտի տարբեր ձևերի ախտորոշում

  • Հետտրավմատիիկ լարինգիտ. այս տեսակը հիմնականում տարբերակվում է հիմնվելով անամնեզի վրա, որը կարող է տեղեկություն տալ ֆոնոտրավմայի, վերջերս կատարված միջամտությունների հետևանքով առաջացած տրավմաների, ինչպես նաև նախկինում ունեցած պարանոցի տրավմաների մասին:[2][16]
  • Սուր վիրուսային լարինգիտ. լարինգիտի այս տեսակին բնորոշ է ձայնի ցածր տոնայնությունը և խռպոտությունը:.[2][16] Սիմպտոմները հիմնականում տևում են մեկ շաբաթ, չնայած կարող են տևել մինչև 3-4 շաբաթ:[2] Այդ դեպքում կարող է ուղկցվել վերին շնչառական ուղիների սիմպտոմներով, օր.՝ կոկորդի ցավ, օդինոֆագիա, ռինոռեա, հևոց, քթի լորձի գերարտադրություն և փակվածություն:[2]
  • Սնկային լարինգիտ. բիոպսիան և ցանքսը կարող են օգնել սնկային լարինգիտը հաստատելուն: [2]

Վիզուալ ախտորոշումԽմբագրել

Կոկորդում հաճախ հայտնաբերվում է կարմրություն և այտուց, որը կարող ենք տեսնել լարինգոսկոպով կամ ստրոբսկոպով (մեթոդի ընտրությունը կախված է լարինգիտի տեսակից): [8]:108 Կոկորդում կարող են լինել հյուսվածքային հետևյալ փոփոխությունները՝

    • Լայնացած արյունատար անոթներ (սուր)
    • Հյուսվածքի այտուց և չորացում (խրոնիկ)
    • Ձայնալարերի փայտացում
    • Ձայնալարերի և շրջակա կառույցների միջ կպչուն սեկրետի առկայություն (շերեփաձև աճառների միջև):

ՈւղորդումԽմբագրել

Որոշ նշաններ ու սիպտոմներ ցույց են տալիս, որ կա վաղ ուղղարդման անհրաժեշտություն:[2] Դրանք են՝

    • Կլման դժվարեցում
    • Ձայնի ստրիդոր
    • Ականջի ցավ
    • Վերջերս քաշի կորուստ
    • Ծխելու պատմություն
    • Ներկայում կամ անցյալում ճառագայթային թերապիա (պարանոցի շրջանում)
    • Վերջերս պարանոցի վիրահատություն կամ վիրահատություն, որի ընթացքում կատարվել էլ էնդոտրախեալ տուբացիա  
    • Անձի մասնագիտությունը կապված է ձայնի օգտագործման հետ (ուսուցիչ, երգիչ, դերասան, զանգի կենտրոնում աշխատող և այլն)

Տարբերակիչ ախտորոշումԽմբագրել

    • Սուր էպիգլոտիտ. Սա ավելի հավանական է այն անձանց մոտ, ովքեր ունեն ստրդոր, թքահոսություն և կուլ տալու դժվարություն կամ ցավոտություն:[2]
    • Գրանուլեմատոզ լարինգիտ
    • Պսևդոմիքսոմատոզ արինգիտ
    • Կրուպ. այս դեպքում առկա է հաչոց անման հազ, ձայնի խռպոտություն և ներշնչական ստրիդոր:[16]


ԲուժումԽմբագրել

Բուժումը կախված է լարինգիտի ծանրությունից և տեսակից(սուր և խրոնիկ).[2] Հիմնական միջոցները ուղղված են սիմպտոմների թեթևացմանը՝ վարքային փոփոխություն, հիդրացիա և խոնավեցում[2]

Ձայնային հիգիենան (ձայնի խնամքը) շատ կարևոր է սիմպտոմների թեթևացման համար: Ձայնային հիգիենան ներառում է ձայնի հանգիստ, բավարար քանակությամբ ջրի օգտագործում, կոֆեինի և ալկոհոլի օգտագորման նվազեցում, ծխելու ընդհատում:[2]

Սուր լարինգիտԽմբագրել

Ընդհանուր առմամբ սուր լարինգիտի բուժումը ներառում է հիգիենա, ցավազրկողներ, խոնավեցում և հակաբիոտիկների կիրառում.[2][6]

ՎիրուսայինԽմբագրել

Վիրուսային լարինգիտի բոժման համար խորհուրդ է տրվում ձայնի հանգիստ, ցավազրկողների և խորխաբերների կիրառումը հաճախակի հազալու համար:[8] Որոշ տնային միջոցներ, ինչպիսիք են թեյը և մեղրը, նույնպես կարող են օգնել: [2] Վիրուսային լարինգիտի բուժման համար անտիբիոտիկներ չեն կիրառվում:[2][17]

ԲակտերիալԽմբագրել

Բակտերիալ լարինգիտի դեպքում կարելի է նշանակել անտիբիոտիկներ, հատկեպես վերին շնչառական ուղիների ինֆեկցիոն սիմպտոմների առկայության դեպքում: [8] Չնայած սուր լարինգիտի դեպքում անտիբիոտիկների կիրառումը վիճելի է: Դրա պատճառաը էֆեկտիվությունը, կողմնակի էֆեկտների առկայությունը, գնի և անտիբիոտիկների նկատմամաբ կայունությունն է: Ընդհանուր առմամբ սուր լարինգիտի բուժման համար անտիբիոտիկները մեծ էֆեկտիվություն չեն ցուցաբերում: [6]

Բակտերիալ լարինգիտի ծանր դեպքերում, օր.՝ սուպրագլոտիտ կամ էպիգլոտիտ, շնչառական ուղիների խցանման ռիսկը ավելի բարձր է[8] Անհրաժեշտ է շտապ միջամտություն շնչառական ուղիները բացելու համար: [2] Բուժումը կարող է ներառել խոնավեցում, կորտիկոստերոիդների, ներերակային անտիբիոտիկների և նեբուլայզերով ադրենալինի կիրառումը: [8]

ՍնկայինԽմբագրել

Սնկային լարինգիտը կարելի է բուժել օրալ հակասնկային հաբերներով կամ լուծույթներով: [2][8] Բուժումը հիմնականում տևում է մինչև 3 շաբաթ և սնկային ինֆեկցիայի կրկնվելու դեպքում կարող է առաջանալ բուժումը կրկնելո կարիք:[8]

ՏրավմաԽմբագրել

Ձայնի չափազանց կամ սխալ օգտագործմամբ պայմանավորված լարինգիտը կարելի է վարել ձայնային հիգիենայի միջոցով:

Քրոնիկ լարինգիտԽմբագրել

ՌեֆլյուքսԽմբագրել

Լարինգոֆարինգեալ ռեֆլյուքսի բուժումը ներառում է վարքագծի փոփոխություն և դեզամիջոցների օգտագործում: [2][8] Վարքագծի փոփոխությունը ներառում է՝

    • Հարմար հագուստի օգտագործումը
    • Սննդի ընդունումը հաճախակի և փոքր չափաբաժիններով
    • Որոշակի սննդատեսակների բացառում (օր. կոֆեին, ալկոհոլ, կծու սնունդ)[8]

Հակառեֆլյուքսային դեղամիջոցները կարելի է նշանակել քրոնիկ լարինգիտով և ձայնի խռպոտությամբ անձանց: [18] Եթե հակառեֆլյուքսային թերապիան օգուտ չի տալիս, անհրաժեշտ է ուսումնասիրել, այլ հնարավոր պատճառները:.[2] Կարելի է օգտագործել անտացիդներ և H2-պաշարիչներ: [8] Անտացիդները հաճախ ունեն կարճատև ազդեցություն և բավարար չեն բուժման համար: [8] Պրոտոնային պոմպի պաշարիչները նույնպես էֆեկտիվ են:[8] Սրանք պետք է նշանկվեն որոշակի ժամանակով, որից հետո անհրաժեշտ է սիմպտոմների վերանայում: [2] Պրոտոնային պոմպի պաշարիչները ոչ բոլորին են օգնում: [2] Հակասեկրետոր դեղորայքները կարող են ունենալ կողմնակի էֆեկտներ:[2]

Անհրաժեշտության դեպքում կարելի է կատարել հակառեֆլյուքսային վիրահատություն: [2]

ԲորբոքայինԽմբագրել

Ալերգիկ լարինգիտը բուժելիս քթի տեղային ստերոիդների և իմունոթերապիայի կիրառումը ցույց են տալիս մեծ արդյունավետություն:[8] Հակահիստամնային պրեպարատները նունպես կարող են օգակար լինել, բայց առաջացնում են կոկորդի չորություն: [8] Ինհալյացիոն ստերոիդների երկարատև կիրառումը կարող են առաջացնել կոկորդի և ձայնի խնդիրներ:[8]

ԱուտոիմունԽմբագրել

Լորձաթաղանթի բշտախտի ժամանակ կարելի է օգտագործել ցիկլոֆոսֆամիդ և պրեդնիզիլոն: [2]

ԳրանուլեմատոզԽմբագրել

Սարկոիդոզը հիմնականում բուժվում է համակարգային կորտիկոստերոիդներով: Հազվադեպ կիրառվում է ներօջախային ներարկումներ կամ լազերային ռեզեկցիա[2]

ՊրոգնոզԽմբագրել

ՍուրԽմբագրել

Սուր լարինգիտը կարող է ունենալ համառ ընթացք, բայց հիմնականում ինքնուրույն անցնում է 2 շաբաթվա ընթացքում: [2] Վիրուսային լարինգիտի ժամանակ սիմպտոմները կարող են մնալ երկար ժամանակ, անգամ եթե վերին շնչառակ ուղիներում բորբոքումը անցել է: [17]

ՔրոնիկԽմբագրել

3 շաբաթից երկար տևող լարինգիտը համարվում է քրոնիկ:[2] Եթե սիմպտոմները տևում են 3 շաբաթից ավել, ցանկալի է կատարել հետագա հետազոտություններ, ընդհուպ մինչև լարինգոսկոպիա.[2] Լարինգիտի պրոգնոզը կախված է դրա առաջացման պատճառից:[19]

ԱղբյուրներԽմբագրել

  1. Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 2,26 2,27 2,28 2,29 2,30 2,31 2,32 2,33 2,34 2,35 2,36 2,37 2,38 2,39 2,40 2,41 2,42 2,43 2,44 2,45 2,46 2,47 2,48 2,49 2,50 Wood John M., Athanasiadis Theodore, Allen Jacqui (9 October 2014)։ «Laryngitis»։ BMJ (The BMJ) 349: g5827։ ISSN 1756-1833։ PMID 25300640։ doi:10.1136/bmj.g5827։ Արխիվացված է օրիգինալից 13 November 2016-ին։ Վերցված է 21 November 2016 
  3. 3,0 3,1 «Laryngitis - National Library of Medicine»։ PubMed Health։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 September 2017-ին։ Վերցված է 9 November 2016 
  4. 4,0 4,1 Dworkin James Paul (April 2008)։ «Laryngitis: Types, Causes, and Treatments»։ Otolaryngologic Clinics of North America 41 (2): 419–436։ PMID 18328379։ doi:10.1016/j.otc.2007.11.011 
  5. Ferri Fred F. (2016)։ Ferri's Clinical Advisor 2017: 5 Books in 1 (անգլերեն)։ Elsevier Health Sciences։ էջ 709։ ISBN 9780323448383։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 November 2016-ին 
  6. 6,0 6,1 6,2 Reveiz L, Cardona AF (23 May 2015)։ «Antibiotics for acute laryngitis in adults»։ Cochrane Database of Systematic Reviews 5 (5): CD004783։ PMC 6486127 ։ PMID 26002823։ doi:10.1002/14651858.CD004783.pub5 
  7. Dhingra P. L., Dhingra Shruti (2014)։ Diseases of Ear, Nose and Throat (անգլերեն) (6 ed.)։ Elsevier Health Sciences։ էջ 292։ ISBN 9788131236932։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 November 2016-ին 
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 Colton Raymond H., Casper Janina K., Leonard Rebecca (2011)։ Understanding Voice Problems (4th ed.)։ Baltimore, MD: Lippincott Williams & Wilkins։ էջեր 308–309։ ISBN 978-1-60913-874-5 
  9. Verdolini Katherine, Rosen Clark A., Branksi Ryan C., eds. (2006)։ Classification Manual of Voice Disorders-I.։ American Speech-Language-Hearing Association։ Mahwah, N.J: Lawrence Erlbaum 
  10. Takahashi H., Koike Y. (1976)։ «Some perceptual dimensions and acoustical correlates of pathologic voices»։ Acta Oto-Laryngologica Supplementum (338): 1–24 
  11. Shipp Thomas, Huntington Dorothy A. (1 November 1965)։ «Some Acoustic and Perceptual Factors in Acute-Laryngitic Hoarseness»։ Journal of Speech and Hearing Disorders 30 (4): 350–9։ ISSN 0022-4677։ PMID 5835492։ doi:10.1044/jshd.3004.350 
  12. Rieger A., Hass I., Gross M., Gramm HJ, Eyrich K. (1996)։ «Intubation trauma of the larynx--a literature review with special reference to arytenoid cartilage dislocation»։ Anasthesiol Intensivmed Notfallmed Schmerzther. 31 (5): 281–287։ PMID 8767240։ doi:10.1055/s-2007-995921 
  13. Brook Christopher, Platt Michael, Reese Stephen, Noordzij Pieter (January 2016)։ «Utility of Allergy Testing in Patients with Chronic Laryngopharyngeal Symptoms: Is It Allergic Laryngitis?»։ Otolaryngology–Head and Neck Surgery 154 (1): 41–45։ PMID 26428475։ doi:10.1177/0194599815607850 
  14. Joniau Sander, Bradshaw Anthony, Esterman Adrian, Carney A. Simon (May 2007)։ «Reflux and laryngitis: A systematic review»։ Otolaryngology–Head and Neck Surgery 136 (5): 686–692։ PMID 17478199։ doi:10.1016/j.otohns.2006.12.004 
  15. Silva Leonardo, Damrose Edward, Bairao Fernanda, Nina Mayra, Junior James, Costa Henrique (June 2008)։ «Infectious granulomatous laryngitis: a retrospective study of 24 cases»։ European Archives of Oto-Rhino-Laryngology 265 (6): 675–680։ PMID 18060554։ doi:10.1007/s00405-007-0533-4 
  16. 16,0 16,1 16,2 House SA (December 2017)։ «Hoarseness in Adults»։ Am Fam Physician 11 (11): 720–728։ PMID 29431404 
  17. 17,0 17,1 Dominguez, L. M., Simpson, C. B. (December 2015)։ «Viral laryngitis»։ Current Opinion in Otolaryngology & Head and Neck Surgery 23 (6): 454–458։ PMID 26397458։ doi:10.1097/moo.0000000000000203 
  18. Schwartz Seth R., Cohen Seth M., Dailey Seth H., Rosenfeld Richard M., Deutsch Ellen S., Gillespie M. Boyd, Granieri Evelyn, Hapner Edie R., Kimball C. Eve (1 September 2009)։ «Clinical Practice Guideline Hoarseness (Dysphonia)»։ Otolaryngology–Head and Neck Surgery (անգլերեն) 141 (3 suppl): S1–S31։ ISSN 0194-5998։ PMID 19729111։ doi:10.1016/j.otohns.2009.06.744։ Արխիվացված է օրիգինալից 9 July 2015-ին 
  19. Jonas Nico (2007)։ «Laryngitis Management»։ Journal of Modern Pharmacy 14 (5): 44 

External linksԽմբագրել

Կաղապար:EB1911 Poster

Կաղապար:Medical condition classification and resources Կաղապար:Respiratory pathology Կաղապար:Inflammation

նշաններ և ախտանշաններԽմբագրել

Կոկորդի չորություն, քերծման զգացում, այնուհետև չոր հազ։ Սկսվում է ձայնառաջացման խանգարում (դիսֆոնիա), իսկական ձայնալարերի ոչ լրիվ միացման պատճառով։ Պրոցեսը կարող է անցնել քթի և ըմպանի լորձաթաղանթին, շնչափողին և բրոնխներին։ Քրոնիկական կոկորդաբորբը առաջանում է կրկնվող սուր կոկորդաբորբի դեպքում, ինչպես նաև ձայնային ապարատի ծանրաբեռնումից (երկար խոսելիս)։

Հիմնական ախտանիշը խռպոտ ձայնն է: Քանի որ կոկորդաբորբ կարող է ունենալ տարբեր պատճառներ, այլ ախտաիշները կարող են փոփոխական լինել: Դրանք ներառում են՝

  • չորություն կամ ցավ կոկորդում
  • Հազը (ինչպես պատճառական գործոն, այնպես էլ կոկորդաբորբիի ախտանիշ)
  • Հաճախակի կոկորդի մաքրում
  • թքարտադրության բարձրացում
  • դիսֆագիա (կուլ տալու դժվարություն)
  • այտուցվածության զգացում կոկորդի շրջանում (անհարմարավետության զգացում պարանոցի առաջնային հատվածում)
  • Globus pharyngeus (կոկորդում գնդի զգացողություն)
  • մրսածության կամ գրիպանման ախտանիշներ (որոնք, ինչպես հազը, կարող են նաև պատճական գործոն լինել կոկորաբորբի համար)
  • կրծքավանդակի, ապարանոցի կամ դեմքի ավշային հանգույցների այտուց
  • տենդ
  • ընդհանուր մկանային ցավ (միալգիա)
  • շնչահեղձություն (գերակշռում է երեխաների մոտ)

Ձայնի հատկանիշներըԽմբագրել

Խռպոտ ձայնից զատ, կոկորդաբորբի ժամանակ կարող է նաև առաջ գալ ձայնի բարձրության և ծավալի փոփոխություններ:Ելույթ ունեցողը կարող է սովորականից ավելի բարձր կամ ցածր ձայնով խոսել՝ կախված ձայնալարերի վիճակից: Կարող է նաև լինել ավելի շնչառական ձայն կապված ավելի շադ օդի մուտքի հետ, ավելի ցածր բարձրություն և կրճատված դիապազոն:

ՊատճառներԽմբագրել

Կոկորդաբորբը ըստ ծագման կարող է լինել ինֆեկցիոն և ոչ ինֆեկցիոն: Ձայնային ծալքերի բորբոքման արդյունքում առաջ է գալիս այնտեղ ձևավորվող ձայնի աղավաղում: Այն սովորաբար զարգանում է ի պատասխան վարակի, ձայնային ծալքերի վնասվածքների կամ ալերգիայի: Քրոնիկ կոկորդաբորբը կարող է առաջանալ նաև ավելի լուրջ խնդիրների հետևանքով, ինչպիսիք են նյարդային վնասվածքները, ձայնալարերի վրա վերքերը, պոլիպները կամ կոշտ և հաստ հանգույցները:

ՍուրԽմբագրել

վիրուսայինԽմբագրել
  • հաճախ սուր կոկորդաբորբը հարուցվում է վիրուսային վարակով: Ամենատարածված հարուցիչներն են ռինովիրուսը, գրիպի, պարագրիպի վիրուսը, ադենովիրուսը, կորոնավիրուսը և մարդու ռեսպիրատոր-ստիցիտիալ վիրուսը: Այն անհատներն, ովքեր ունեն իմունային համակարգի անբավարարություն այլ վիրուսները, ինչպիսիք են հերպեսը, ՄԻԱՎ-ը, կոքսակի վիրուսը կարող են հնարավոր պատճառ լինել:
բակտերիալԽմբագրել
  • Սա սուր կոկորդաբորբի այլ հիմնական պատճառն է, որը կարող է զարգանալ վիրուսային վարակի հետ միասին կամ դրա հետևանքով: Մինական բակտերիալ շտամներն են A խմբի streptococcus, Streptococcus pneumoniae, C. diphtheriae, M. catarrhalis, Haemophilus influenzae, Bordetella pertussis, Bacillus anthracis, և M. tuberculosis. Զարգացող երկրներում ատիպիկ  բակտերիալ պատճառներ հանդիսանալ միկոբակտերիան և սիֆիլիսը, չնայած դրանք կարող են հանդիպել նաև զարգացած երկրներում:
սնկայինԽմբագրել
  • Սնկային վարակի հետևանքով առաջացած կոկորդաբորբը տարածված է, բայց ոչ հաճախ է ախտորոշվում: Այն կարող է կազմել սուր կոկորդաբորբի դեպքերի մինչև 10%-ը: Ֆունկիոնալ և խանգարված իմուն համակարգով անհատների մոտ կարող է զարգանալ սնկային կոկորդբորբ, որը զարգանում է հակաբիոտիկների և ինհալացիոն կորտիկոստերոիդների օգտագործման հետևանքով:Սնկերի որոշ շտամներ, որոնք կարող են առաջացնել կոկորդաբորբ, ներառում են. Histoplasma, Blastomyces, Candida (հատկապես ընկճված իմունիտետով անձանց մոտ) , Cryptococcus և Coccidioides:
վնասվածքԽմբագրել
  • հաճած պատճառ կարող է հանդիսանալ ձայնալարերի չափից ավել օգտագործումը (աղաղակել, գոռալ կամ երգել):Հաճախ այդ դեպքում վնասվում է ձայնային ծալքերի արտաքին մակերեսը, սակայն հետագա վերականնումը կարող է բերել ծալքերի ֆիզիոլոգիական փոփոխությանը:Յաթրոգեն ծագման կոկորդի վնասումը (էնդոտրախեալ ինտուբացիայով հարուցված) կարող է ձայանային ծալքերի բորբոքման պատճառ լինել:

քրոնիկականԽմբագրել

ալերգիաԽմբագրել
  • պարզ չեն այն ենթադրությունները, թե արդյոք ասթման կարող է առաջացնել կոկորդաբորբի հետ ասոցացված ախտանիշներ
ռեֆլյուքսԽմբագրել
  • Խրոնիկ կոկորդաբորբի հնարավոր մեկ այլ բացատրությունն այն է, որ բորբոքումն կարող է զարգանալ գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքսի հետևանքով, ինչը առաջացնում է ձայնային ծալքերի հետագա գրգռում:
աուտոիմուն խանգարումներԽմբագրել
  • Ռևմատոիդ արթրիտ ունեցող անձանց մոտավորապես 30-75% -ի մոտ ի հայտ է գալիս կոկորդաբորբի ախտանիշներ
  • կոկորդաբորբի ախտանիշներ առկա են սարկոիդոզ ունեցող մարդկանց միայն 0.5-5% -ի մոտ

ԱխտորոշումԽմբագրել

Սուր կոկորդաբորբի տարբեր ձևերի ախտորոշում

  • Կոկորդաբորբ վնասվածքից հետո. Այն սովորաբար տարբերակվում է հիվանդության պատմությունը ստանալուց հեոո, որը ներառում է նածկին ֆոնոտրամվատիկ դեպքերը, ոչ վաղ կատարված պրոցեդուրաների հետևանքով առաջացած ներքին վնավածքներն և ցանկացած տեսակի պարանոցի վնասվածքները:
  • սուր վիրուսային կոկորդաբորբ. կոկորդաբորբի այս ձևը բնութագրվում է ցածր ձայնով, ինչպես նաև խռպոտությամբ: Ախտանիշները սովորաբար տևում են մեկ շաբաթից պակաս, սակայն դրանք կարող են պահպանվել 3-4 շաբաթ: Այն կարող է ուղեկցվել նաև վերին շնչուղիների ախտանիշներով, ինչպիսիք են ՝ ցավը կոկորդում, օդինոֆագիա, ռինոռեա, դիսպնոե, արտադրություն և խցանում:

Տեսողական ախտորոշումԽմբագրել

Կարող է նկատվել էրիթեմա (կարմրություն) և այտուց: Դա կարելի է տեսնել լարինգոսկոպիայի կամ ստրոբոսկոպիայի միջոցով (մեթոդը կախված է կոկորդաբորբի տեսակից): Այլ առանձնահատկությունները կարող են ներառել՝

  • կոկորդային հյուսվածքի կարմրություն (սուր)
  • արյունատար անոթների լայնացում (սուր)
  • չոր և հաստ հյուսվածք (քրոնիկական)
  • Կպչուն արտադրություն ձայնային ծալքերի և հարակից կառույցների միջև

Տարբերակիչ ախտորոշումԽմբագրել

  • սուր էպիգլոտիտ: Սա ավելի հավանական է այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն ստրիդոր, ցավ կամ խնդիրներ կուլ տալու ընթացքում
  • գրանուլեմատոզ կոկորդաբորբ
  • պսևդոմիքսոմատոզ կոկորդաբորբ
  • կրուպ: Այն ուղեկցվում է հաչող հազով, ձայնի խռպոտությամբ և ներշնչական ստրիդորով:

ԲուժումԽմբագրել

Բուժումը կախված է կոկորդաբորբի ծանրությունից և տեսակից (սուր, քրոնիկական):

Ձայնային հիգիենան (ձայնի խնամքը) շատ կարևոր է կոկորդաբորբի ախտանիշները վերացնելու համար: Ձայնային հիգիենան ներառում է այնպիսի միջոցառումներ, ինչպիսիք են ՝ ձայնը հանգստացնելը, բավարար քնակությամբ ջուր խմելը, կոֆեինի և ալկոհոլի ընդունման նվազեցումը, ծխելը դադարեցնելը և կոկորդի մաքրումը սահմանափակելը:

սուրԽմբագրել

Սուր կոկորդաբորբի դեպքում «ձայնային ռեժիմ» (կոկորդի լրիվ հանգիստ 5-7 օր, անհրաժեշտ է չխոսել կամ խոսել շշուկով), դիետա (չօգտագործել լորձաթաղանթը գրգռող, չափից ավելի տաք կամ սառը սնունդ), տաք հեղուկներ, պարանոցին տաք կոմպրես, ինհալյացիա, դեղորայքներ, քրոնիկական կոկորդաբորբին նպաստող գործոնների վերացում։

վիրուսայինԽմբագրել

Վիրուսային կոկորդաբորբի համար առաջարկվող բուժումը ներառում է ձայնային հանգիստ, ցավազրկող դեղամիջոցներ և մուկոլիտիկներ: Տնային միջոցները, ինչպիսիք են թեյը և մեղրը, նույնպես կարող են օգտակար լինել:Հակաբիոտիկները չեն օգտագործվում վիրուսային կոկորդաբորբի բուժման համար:

բատկերիալԽմբագրել

Հակաբիոտիկները կարող են նշանակվել բակտերիալ կոկորդաբորբի համար, հատկապես երբ առկա են վերին շնչառական վարակի ախտանիշներ: Այնուամենայնիվ, հակաբիոտիկների օգտագործումը սուր կոկորդաբորբի դեպքում խիստ քննարկվում է: Սա վերաբերում է արդյունավետության, կողմնակի ազդեցությունների, արժեքի և հակաբիոտիկների ռեզիստենտականության հարցերին: Ընդհանուր առմամբ, հակաբիոտիկները այնքան էլ արդյունավետ չեն սուր կոկորդաբորբի դեպքում:

Բակտերիալ կոկորդաբորբի ծանր դեպքերի ժամանակ, ինչպիսիք են սուպրագլոտիտը կամ էպիգլոտիտը, շնչառական ուղիների փակվելու ավելի մեծ ռիսկ կա: Բուժումը կարող է ներառել խոնավացում, կորտիկոստերոիդներ, ներերակային հակաբիոտիկներ և ադրենալին:

սնկայինԽմբագրել

Սնկային կոկորդաբորբը կարող է բուժվել օրալ հակասնկային հաբերով և լուծույթներով: Սովորաբար դրանք օգտագործվում են մինչև երեք շաբաթ և եթե սնկային վարակը վերադառնա, կարող է բուժումը կրկնելու անհրաժեշտություն լինել:

վնասվածքայինԽմբագրել

Ձայնի չափազանց շատ օգտագործման կամ չարաշահման հետևանքով առաջացած կոկորդաբորբը հնարավոր է կառավարել ձայնային հիգիենայի միջոցով:

ՔրոնիկականԽմբագրել

ռեֆյուքսԽմբագրել

Լարինգեոֆարինգեալ ռեֆլյուքսի բուժումը հիմնականում ներառում է վարքի կառավարում և դեղորայքային բուժում: Վարքագծային կառավարումը ներառում է այնպիսի ասպեկտներ, ինչպիսիք են՝

  • ազատ հագուստ կրել
  • ուտել քիչ քնակով և հաճախակի
  • որոշակի սննդից խուսափում (կոֆեին, ալկոհոլ,կծու կերակուր)

Հակառեֆլյուքսային դեղամիջոցները կարող են նշանակվել քրոնիկ կոկորդաբորբի և խռպոտ ձայնի ախտանիշներ ունեցող հիվանդներին: Եթե հակառեֆլյուքսային բուժումը չի նվազեցնում ախտանշանները, պետք է ուսումնասիրել այլ հնարավոր պատճառները: Կարելի է օգտագործել թթուն չեզոքացնող միջոցներ (անտացիդներ) և թթվագոյացումն ընկճող պրեպարատներ (H2 արգելակիչներ): Անտացիդներն, ունենալով կարճ ազդեցության ժամանակ, կարող են բավարա չլինել բուժման համար: Դրանք պետք է նշանակվեն միայն որոշակի ժամանակահատվածով, որից հետո ախտանիշները պետք է վերանայվեն: Պրոտոնային պոմպի արգելակիչները արդյունավետ չեն բոլորի համար: Ոմանց համար ֆիզիկական ռեֆլեքսային արգելքը (օրինակ ՝ Գավիսկոնի հեղուկը) կարող է ավելի հարմար լինել: Հակասեկրեցիոն դեղամիջոցները կարող են ունենալ մի քանի կողմնակի ազդեցություն:

Անհրաժեշտության դեպքում, հակռեֆլյուքսային վիրահատությունը կարող է օգուտակար լինել որոշ անձանց համար:

բորբոքայինԽմբագրել

Ալերգիկ կոկորդաբորբի բուժման ժամանակ հայտնաբերվել է, որ տեղային քթային ստերոիդներն և իմունոթերապիան արդյունավետ են ալերգիկ ռինիտը բուժելու համար: Հակահիստամինային պրեպարատներն կարող են օգտակար լինել, սակայն առաջացնում են կոկորդի չորություն: Ինհալացիոն ստերոիդներ երկար կիրառման դեպքում հանգեցնում են կոկորդի և ձայնի հետ կապված խնդիրների:

գրանուլեմատոզԽմբագրել

Սարկոիդոզը սովորաբար բուժվում է համակարգային կորտիկոստերոիդներով:Պակաս հաճախ օգտագործվող բուժում է ստերոիդների ներվնասվածքային ներարկումները կամ լազերային ռեզեկցիան:

աուտոիմունԽմբագրել

Լորձաթաղանթի պեմֆիգոիդը կարող է կառավարվել դեղորայքի միջոցով (ցիկլոֆոսֆամիդ կամ պրեդնիզոլոն):

կանխատեսումԽմբագրել

սուրԽմբագրել

Սուր լարինգիտը կարող է պահպանվել, սակայն, որպես կանոն, երկու շաբաթվա ընթացքում ինքնուրույն անցնում է: Վերականգնումը արագ կլինի, եթե հիվանդը հետևի բուժման պլանին: Վիրուսային լարինգիտի դեպքում ախտանշանները կարող են շարունակվել երկար ժամանակահատվածով, նույնիսկ երբ վերին շնչուղիների բորբոքում չկա:

քրոնիկականԽմբագրել

Լարինգիտը, որը շարունակվում է ավելի քան երեք շաբաթ, համարվում է քրոնիկ: Եթե լարինգեալ ախտանիշները տևում են ավելի քան երեք շաբաթ, ապա անհրաժեշտ է հետագա հետազոտություններ, ներառյալ ուղիղ լարինգոսկոպիան:Քրոնիկ լարինգիտի կանխատեսումը տատանվում է կախված լարինգիտի պատճառներից:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 526