Բացել գլխավոր ցանկը

Կետե Կոլվից (գերմ.՝ Käthe Kollwitz, աղջկական ազգանունը՝ Շմիդտ, գերմ.՝ Schmidt) (հուլիսի 8, 1867(1867-07-08)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13], Քյոնիգսբերգ, Պրուսիայի թագավորություն[14] - ապրիլի 22, 1945(1945-04-22)[15][1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13], Մորիցբուրգ, Meissen, Սաքսոնիա, Նացիստական Գերմանիա[15]), գերմանացի նկարչուհի, գրաֆիկ, քանդակագործ։ Լայն ճանաչման արժանացած «Ջուլհակներ» և «Գյուղացիական պատերազմ» նկարաշարերում նա պատկերել է աշխատավոր դասակարգի աղքատությունը, սովը, պատերազմի դեմ բողոքն ու ընդվզումը[17][18]: Եթե նրա ստեղծագործական վաղ շրջանի գործերին բնորոշ են նատուրալիզմն ու ռեալիզմը (իրապաշտությունը), ապա հասուն շրջանի աշխատանքներում, ժամանակակից արվեստաբաններից շատերի կարծիքով, գերակշռում են էքսպրեսիոնիզմի տարրերը[19]: Կոլվիցը Պրուսիայի արվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս ընտրված առաջին կինն է, ինչպես նաև՝ առաջին կինը, ում շնորհվել է պատվավոր պրոֆեսորի կոչում[20]:

Կետե Կոլվից
Käthe Kollwitz
Käthe Kollwitz by Hugo Erfurth, 1927.jpg
Ծնվել էհուլիսի 8, 1867(1867-07-08)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13]
ԾննդավայրՔյոնիգսբերգ, Պրուսիայի թագավորություն[14]
Վախճանվել էապրիլի 22, 1945(1945-04-22)[15][1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13] (77 տարեկանում)
Մահվան վայրՄորիցբուրգ, Meissen, Սաքսոնիա, Նացիստական Գերմանիա[15]
ՔաղաքացիությունFlag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Վայմարյան Հանրապետություն
ԿրթությունԺյուլիանի ակադեմիա
Դավանանքլյութերականություն
Մասնագիտություննկարիչ-փորագրող, նկարիչ, վիմագրող, պլակատի նկարիչ, նկարազարդող, քանդակագործ և ինքնակենսագիր
Ոճէքսպրեսիոնիզմ
Թեմաներփորագրություն, գծանկար և քանդակագործություն
ՈւսուցիչLudwig von Herterich?
ԱշակերտներKate Steinitz?
ՊարգևներԱրվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան
ԱնդամակցությունԲեռլինի գեղարվեստի ակադեմիա և Բեռլինի սեցեսիոն[16]
ԿուսակցությունԳերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն
ԱմուսինԿառլ Կոլվից
ԱզգականներՄարիա Մատրայ
Käthe Kollwitz Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Կետեն ծնվել է 1867 թվականի հուլիսի 8-ին, Պրուսիայում՝ Քյոնիգսբերգում: Հայրը՝ Կարլ Շմիդտը, արմատական սոցիալ-դեմոկրատական հայացքների տեր շինարար վարպետ էր, մայրը դուստրն էր Յուլիուս Ռուպի[21]՝ լյութերական մի պաստորի, ով վտարվել էր պետական առաքելական եկեղեցուց և հիմնադրել հավատացյալների մի անկախ հոտ[22]: Մորական պապի քարոզներն ու զրույցները մեծ ազդեցություն են գործել Կետեի դաստիարակության, հետագայում՝ նաև նրա արվեստի վրա: (Արվեստի մի շարք պատմաբանների կարծիքով՝ նրա ներաշխարհի ու արվեստի վրա խոր հետք է թողել նաև մանուկ հասակում ապրած ողբերգությունը քույր ու եղբայրներից մի քանիսի և հատկապես Բենիամին եղբոր վաղաժամ մահվան կապակցությամբ[23]: Մասնագետները ենթադրում են, որ նա տառապել է «Ալիսը հրաշքների աշխարհում» անվանումն ստացած համախանիշից, հալյուցինացիաներ ու միգրենի դրսևորումներ ունեցել[24]):

Նկատելով դստեր նկարչական ձիրքը՝ հայրը նրան տասներկու տարեկանից ուղարկել է կերպարվեստի ու ծեփագործության պարապմունքների[25]: Տասնվեց տարեկանից Կետեն աշխատավոր մարդկանց՝ նավաստիների, գյուղացիների դիմանկար-գծապատկերներ է ստեղծել: Միաժամանակ շարունակել է ուսումը Բեռլինում նոր-նոր բացված գեղարվեստի իգական դպրոցում: Այստեղ ծանոթացել ու մտերմացել է նկարիչ Մաքս Կլինգերի ու վերջինիս ընկերոջ՝ Կարլ Շտաուֆեր-Բեռնի հետ, որոնց փորագրանկարների տեխնիկան ու թեմատիկան ոգեշնչել են նրան[26]:

1888 թվականին մեկնել է Մյունխեն՝ շարունակելու մասնագիտական կրթությունը տեղի գեղարվեստի իգական դպրոցում, որտեղ խորացել է ու հմտացել հետկապես գծանկարչության մեջ: Հենց Մյունխենում սովորելու ժամանակ էլ Կետեն, երբ ընդամենը տասնյոթ տարեկան էր, նշանվել է բժշկական համալսարանի ուսանող Կարլ Կոլվիցի հետ[27]: 1890 թվականին վերադարձել է հայրենի Քյոնիգսբերգ, վարձել իր առաջին արվեստանոցը ու շարունակել է նկարել տառապող աշխատավորների. այդ թեման նրա ստեղծագործական ներշնչանքի աղբյուրը մնաց ստեղծագործական ողջ կյանքի ընթացքում[28]: 1891-ին նրանք ամուսնացել են, տեղափոխվել Բեռլին, որտեղ իր գործունեությունն է ծավալել արդեն բժշկի որակավորում ստացած Կարլը[28], Կետեն էլ ստեղծել է իր նկարաշարերը:

1919-1933 թվականներին Կետե Կոլվիցը դասավանդել է Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայում, ստացել պրոֆեսորի կոչում։ Մանկավարժական աշխատանքը զուգակցել է ստեղծագործականին: Արվեստաբաններն առանձնապես բարձր են գնահատում նրա «Ջուլհակների ապստամբությունը» (1897-1998) և «Գյուղացիական պատերազմը» (1903-1908) ընդհանրացված և էքսպրեսիվ նկարաշարերը, որոնցում Կոլվիցը հասել է ընդգծված ողբերգականության և հեղափոխական պաթոսի։ Նա պատկերել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի սարսափները, քաղաքային ետնախորշերում ապրող բանվորների ծանր կյանքը, բողոքը ճնշման դեմ («Պատերազմ», 1922-1923, «Պրոլետարիատ», 1925, «Մենք պաշտպանում ենք Խորհրդային Միությունը», 1931-1932, փայտագրությունների շարքերը)։

1924 թվականին նրա ստեղծագործությունները ցուցադրվել են Մոսկվայում՝ «Գերմանական արվեստի առաջին համընդհանուր ցուցահանդես»-ում; 1927 թվականին նկարչուհին այցելել է Մոսկվա: 1928-ին ստանձնել է Պրուսիայի արվեստի ակադեմիայի գրաֆիկայի գեղարվեստական արվեստանոցի ղեկավարությունը: 1932 թ. Խորհրդային Միությունում կազմակերպվել է նրա անհատական ցուցահանդեսը: 1933 թվականին, երբ Գերմանիայում իշխանության գլուխ են անցել նացիստները, Կետե Կոլվիցը մեղադրվել է կուլտուրբոլշևիզմի մեջ, ու նա հարկադրված է եղել լքելու արվեստի ակադեմիան: 1934—1935 թթ. կին արվեստագետն ստեղծել է լիտոգրաֆիաների «Մահը» շարքը: 1936-ից արգելել են նրա աշխատանքների ցուցադրությունը, իսկ 1937-ին՝ նկարչուհու ծննդյան 70-ամյակին նվիրված անհատական ցուցահանդեսի կազմակերպումը: 1943—1944 թվականներին տարհանվել է Նորդհահուզեն, ապա իշխան Էռնստ Հենրիխ Սաքսոնցու հրավերով տեղափոխվել է Դրեզդենի մերձակայքում գտնվող Մորիցբուրգ:

Կետե Կոլվիցը մահացել է 1945 թվականի ապրիլի 22-ին՝ 77 տարեկյան հասակում; Թաղվել է Ֆրիդրիխֆելդեի գերեզմանատանը՝ ամուսնու շիրմի կողքին:

Նրա կյանքին ու ստեղծագործությանն է նվիրված 1986 թվականին գերմանացի կինոռեժիսոր Ռալֆ Կիրստենի նկարահանած «Կետե Կոլվից. կյանքի պատկերներ» ֆիլմը, որտեղ անվանի նկարչուհու դերի կատարմամբ հանդես է եկել Յուտտա Վախովյակը:

ԳրականությունԽմբագրել

  • С. Пророкова. Кэте Кольвиц. Жизнь замечательных людей, М.։ Молодая гвардия, 1967 (ռուս.)
  • Отто Нагель. Кэте Кольвиц. М.։ Изобразительное Искусство, 1971 (ռուս.)
  • Кэте Кольвиц. Дневники, письма, воспоминания современников, 1980 (ռուս.)

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Käthe Kollwitz
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Käthe Kollwitz — 2008.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Käthe Schmidt Kollwitz — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Encyclopædia Britannica
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 SNAC — 2010.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Itaú Cultural Enciclopédia Itaú CulturalSão Paulo: Itaú Cultural, 1987. — ISBN 978-85-7979-060-7
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Շվեդիայի ազգային թանգարան — 1792.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 filmportal.de — 2005.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիա — 1993.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 FemBio
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Brockhaus Enzyklopädie
  14. 14,0 14,1 14,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118564943 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 Кольвиц Кете // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  16. https://sammlung.staedelmuseum.de/de/person/berliner-secession
  17. Bittner, Herbert, Kaethe Kollwitz; Drawings, p. 1. Thomas Yoseloff, 1959.
  18. Fritsch, Martin (ed.), Homage to Käthe Kollwitz. Leipzig: E. A. Seeman, 2005.
  19. "The aim of realism to capture the particular and accidental with minute exactness was abandoned for a more abstract and universal conception and a more summary execution". Zigrosser, Carl: Prints and Drawings of Käthe Kollwitz, page XIII. Dover, 1969.
  20. Schaefer Jean Owens (1994)։ «Kollwitz in America: A Study of Reception, 1900-1960»։ Woman's Art Journal 15 No. 1: 29–34 
  21. Կաղապար:NDB
  22. Rasche Anna C. (1881)։ «Biographical Sketch of Dr. Julius Rupp»։ Reason and Religion by Julius Rupp։ S. Tinsley & Company։ էջ xx։ Վերցված է 7 November 2014 
  23. Bittner, pp. 1–2.
  24. Drysdale Graeme R. (May 2009)։ «Kaethe Kollwitz (1867–1945): the artist who may have suffered from Alice in Wonderland Syndrome»։ Journal of Medical Biography 17 (2): 106–10։ PMID 19401515։ doi:10.1258/jmb.2008.008042։ Արխիվացված է օրիգինալից 29 June 2009-ին։ Վերցված է 3 May 2009 
  25. Bittner, p. 2.
  26. Kurth, Willy: Käthe Kollwitz, Geleitwort zum Katalog der Ausstellung in der Deutschen Akademie der Künste, 1951.
  27. Bittner, p. 3.
  28. 28,0 28,1 Bittner, p. 4.

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 517