Իվան Պետրովիչ Պավլով (ռուս.՝ Иван Петрович Павлов, սեպտեմբերի 14, 1849(1849-09-14)[1][2][3][…] կամ սեպտեմբերի 26, 1849(1849-09-26), Ռյազան, Ռյազանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[4] - փետրվարի 27, 1936(1936-02-27)[4][5][6][…], Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[4]), ռուս ֆիզիոլոգ, հոգեբան, բարձրագույն նյարդային գործունեության և մարսողության շարժընթացների մասին գիտական տեսությունների հեղինակ, ռուսական խոշորագույն ֆիզիոլոգիական դպրոցի հիմնադիր։ Բժշկագիտության և ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1904 թ.) «ֆիզիոլոգիական մարսողության աշխատանքի համար»[8]։

Իվան Պավլով
Иван Павлов
Ivan Pavlov NLM3.jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 14, 1849(1849-09-14)[1][2][3][…] կամ սեպտեմբերի 26, 1849(1849-09-26)
Ռյազան, Ռյազանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[4]
Մահացել էփետրվարի 27, 1936(1936-02-27)[4][5][6][…] (86 տարեկան)
Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[4]
ԳերեզմանԼիտերատորսկիե մոստկի
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Դավանանքաթեիզմ
Մասնագիտությունքիմիկոս, բժիշկ, ֆիզիոլոգ և նյարդաբան
Հաստատություն(ներ)Սանկտ Պետերբուրգի համալսարան
Գործունեության ոլորտֆիզիոլոգիա
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[7], Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Լեոպոլդինա և Ազգային բժշկական ակադեմիա
Ալմա մատերՍանկտ Պետերբուրգի համալսարան և Սանկտ Պետերբուրգի կայսերական համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինռուսերեն[5]
Եղել է գիտական ղեկավարKonstantin Bykov?, Pyotr Anokhin?, Sergey Viktorovitsj Anitsjkov?, Q4090730?, Viktorin S. Derjabin?, Q4192021?, Ալեքսանդր Սամոյլով, Q4462223?, L. V. Sobolev?, Q12148301? և Lev Pavlovich Rozanov?
Հայտնի աշակերտներPyotr Anokhin?, Boris Babkin?, Konstantin Bykov?, Nikolay Voytsekhovsky?, Q4196373?, Nikolay Krasnogorskiy?, Petr Stepanovič Kupalov?, Լևոն Օրբելի, Viktorin S. Derjabin?, Davyd Hlinski? և Lev Pavlovich Rozanov?
Ինչով է հայտնիբարձրագույն նյարդային գործունեության և մարսողության շարժընթացների մասին գիտական տեսությունների հեղինակ
Ազդվել էKarl Vogt?
Ազդել էԼևոն Օրբելի
ՊարգևներOrder of Saint Anne Ribbon.png RUS Order św. Stanisława (baretka).svg Saint vladimir (bande).png Saint vladimir (bande).png
Order of Saint Anne Ribbon.png RUS Order św. Stanisława (baretka).svg Legion Honneur Chevalier ribbon.svg Նոբելյան մրցանակ
Քաղվածքներ Վիքիքաղվածքում
Ivan Pavlov Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Իվան Պետրովիչը ծնվել է 1849 թ. սեպտեմբերի 14-ին Ռյազան քաղաքում։ Պավլովի նախահայրերը հորական և մորական կողմից եղել են քահանաներ ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցում։ Հայրը՝ Պյոտր Դմիտրի Պավլովը (1823-1899 թթ.), մայրը՝ Վարվարա Իվանովնա (1826-1890 թթ.)։

1864 թ. ավարտել է Ռյազանի հոգևոր դպրոցը, 1870 թ. ընդունվել է իրավաբանական ֆակուլտետը, բայց ընդունվելուց 17 օր անց փոխվում է Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետ։ 1875 թ. ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանը, 1879 թ.՝ Բժշկավիրաբուժական ակադեմիան։ Նույն թվականից եղել է Ս. Բոտկինի անվան կլինիկայի ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիայի վարիչ։

1884-1886 թթ. կատարելագործվել է Բրեսլաուում և Լայպցիգում, 1890 թ. ընտրվել Բժշկավիրաբուժական ակադեմիայի պրոֆեսոր, միաժամանակ ղեկավարել մի շարք ինստիտուտների ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիաները, 1925 թվականից՝ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը։

Ազդանշանային համակարգի մասին ուսմունքում Պավլովը ցույց է տվել մարդուն բնորոշ առանձնահատկությունը՝ առաջին ազդանշանային համակարգի հետ երկրորդ ազդանշանային համակարգի՝ խոսելու գործառույթի առկայությունը։ 1935 թ. ֆիզիոլոգների 15-րդ միջազգային գիտաժողովում Պավլովը ճանաչվել է աշխարհի ֆիզիոլոգների ավագ՝ ոչ միայն տարիքի, այլև բարձր հեղինակության համար։

Պավլովը 1907 թվականից Սանկտ Պետերբուրգի, այնուհետև՝ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիաների ակադեմիկոս էր, ընտրվել է նաև արտասահմանյան բազմաթիվ գիտական ընկերությունների, ակադեմիաների անդամ և պատվավոր անդամ։

Պավլովի անունով են կոչվել ՌԴ գիտությունների ակադեմիայի ֆիզիոլոգիայի, Սանկտ Պետերբուրգի 1-ին և Ռյազանի բժշկական ինստիտուտները։ 1934 թվականին. ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիան սահմանել է Պավլովի անվան մրցանակ, 1949 թվականին՝ ոսկե մեդալ[փա՞ստ]:

Հիմնական հետազոտություններԽմբագրել

Պավլովի հիմնական հետազոտությունները վերաբերում են արյան շրջանառությանը, մարսողությանը և բարձրագույն նյարդային գործունեությանը։ Նրա գիտական գործունեությունը հեղաշրջող ազդեցություն է ունեցել արյան շրջանառության ու մարսողության վերաբերյալ եղած պատկերացումների վրա, իսկ պայմանական ռեֆլեքսների տեսությունը դարձել է մարդու և կենդանիների գլխուղեղի բարձրագույն գործառույթների ուսումնասիրության մատերիալիստական հիմքը։ Նա առաջինն է (1883) ցույց տվել սրտի աշխատանքն ուժեղացնող ու թուլացնող նյարդաթելերի գոյությունը, ինչը դարձավ նյարդային համակարգի սնուցողական գործառույթի վերաբերյալ ուսմունքի մշակման հիմքը։

1897 թ. ապացուցել է, որ մարսողության համակարգը գտնվում է գլխուղեղի կեղևի կարգավորող ազդեցության ներքո, ինչի համար 1904 թ. արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։ Մեկուսացված (պավլովյան) ստամոքսի վրա կատարած փորձերով Պավլովը պարզել է ստամոքսի հյութազատության 2 փուլերը։ Լեղապարկի քրոնիկական խուղակի միջոցով ուսումնասիրել է լյարդի ֆիզիոլոգիան։ Պավլովն զբաղվել է նաև բարձրագույն նյարդային գործունեության տիպերի, նյարդային հիմնական շարժընթացների՝ դրդման և արգելակման, քնի, հիպնոսի, նևրոզների ու գլխուղեղի կեղևում գործառույթների տեղակայման և այլ հարցերի ուսումնասիրմամբ։

ՄրցանակներԽմբագրել

Բժշկագիտության և ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1904 թ.)։ 1934 թվականի ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիան սահմանել է Պավլովի անվան մրցանակ, 1949 թվականին՝ ոսկե մեդալ։

ՀուշարձաններԽմբագրել

ԱսույթներԽմբագրել

  • «Ըստ էության կյանքում մեզ հետաքրքրում է միայն մի բան՝ մեր հոգեկան բովանդակությունը»[9]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Իվան Պավլով հոդվածին