Իվան Գունդուլիչ

խորվաթ բանաստեղծ

Իվան Գունդուլիչ (սերբախորվաթ․՝ Иван (Џиво) Гундулић, իտալ.՝ Giovanni Gondola, հունվարի 8, 1589(1589-01-08)[2], Դուբրովնիկ, Republic of Ragusa - դեկտեմբերի 8, 1638(1638-12-08)[2][3], Դուբրովնիկ, Republic of Ragusa), բարոկկոյի դարաշրջանի դուբրովնիկցի (Դուբրովնիկի հանրապետություն) բանաստեղծ: Դասվում է հարավսլավոնական գրականության դասականների շարքին: Ժամանակակից Սերբիայում և Խորվաթիայում վեճ կա Գունդուլիչի ազգային պատկանելության վերաբերյալ[4][5][6][6][7][8][9]:

Իվան Գունդուլիչ
խորվ.՝ Ivan Gundulić
իտալ.՝ Giovanni Gondola
անգլ.՝ Ivan Gundulich[1]
De Gondola.jpg
Ծնվել էհունվարի 8, 1589(1589-01-08)[2]
ԾննդավայրԴուբրովնիկ, Republic of Ragusa
Վախճանվել էդեկտեմբերի 8, 1638(1638-12-08)[2][3] (49 տարեկանում)
Վախճանի վայրԴուբրովնիկ, Republic of Ragusa
Մասնագիտությունբանաստեղծ, գրող և դատավոր
Լեզուխորվաթերեն
Ազգությունխորվաթ և իտալացի
ՔաղաքացիությունRepublic of Ragusa?
Ուշագրավ աշխատանքներՕսման (պոեմ)
ԶավակներFran Đivo Gundulić? և Šišmundo Gundulić?
Ivan Franov Gundulić Վիքիպահեստում

Կենսագրություն և ստեղծագործությունԽմբագրել

 
Իվան Գունդուլիչի արձանը Դուբրովնիկում

Գունդուլիչը սերում է ազնվականական Գունդուլիչների տոհմից: Ստացել է փայլուն կրթություն: Նա իր գրական գործունեությունը սկսել է Տորկվատո Տասսոյի «Երուսաղեմի ազատագրություն» ստեղծագործության թարգմանությամբ: Նրա գրչին պատկանող ամենանշանվոր գործը «Օսման»ն է, որը հերոսական պոեմ է, որ ներկայացնում է լեհերի և թուրքերի պայքարը 1621 թվականին Խոտինում: Չնայած էպիկական ու քնարական տարրերի միաձուլմանը՝ պոեմը նշանավոր տեղ է զբաղեցնում սերբական ու հարավսլավոնական գրականության մեջ: Ստեղծագործության գլխավոր հերոսը օսմանյան կայսրության սուլթան Օսման II-ը չէ, այլ Լեհաստանի թագավոր և Լիտվայի մեծ իշխան Վլադիսլավ IV-ը: «Օսման» պոեմի գրական նշանակությունը այն խորը ու հուզիչ քնարականությունն է, որով Գունդուլիչը խոսում է Վլադիսլավ IV-ի մասին, նրա հայրենիքի դրությունը և թուրքերի նկատմամբ վերաբերմունքը: Այս առումով Գունդուլիչն ընդհանրապես չի կիսել իր հայրենակից առևտրականության կարծիքը և իրերին նայել է քրիստոնյա ասպետի աչքերով: 1844 թվականին ստեղծագործության նոր հրատարակությունն են պատրաստել Իվան և Անտուն Մաժուրանիչները: Նրանք պոեմը լրացրել են բառարանով, իսկ կրտսեր եղբայրը՝ Իվանը, ավելացրել է 14-րդ և 15-րդ գլուխների պակասող հատվածները: Այս հրատարակության համար նախաբան է գրել Վեկոսլավ Բաբուկիչը: Հետագայում հաջորդել են Արմին Պավիչի (1877, լույս են տեսել «Stari pisci hrvatski» մատենաշարով), Իվան Բրոզի (1887) և մի քանի այլ հրատարակություններ:

ՍտեղծագործություններԽմբագրել

  • «Անառակ որդու արցունքները» — պոեմ (1622)
  • «Դուբրավկա» — դրամա (1628)
  • «Օսման» — բարոկկո ոճի պոեմ

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1911 Encyclopædia Britannica — 11 — NYC: 1911.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  4. Група аутора, 100 најзнаменитијих Срба, Београд,1993. г.
  5. Српске новине (1892)(չաշխատող հղում) Приступљено 20. 10. 2014.
  6. 6,0 6,1 «Mirko Vuksanović: Gundulić i Držić pripadaju i srpskoj baštini»։ seebiz.eu (սերբերեն)։ 2011-04-27։ Վերցված է 2014-08-20 
  7. Tomić, Franić Viktoria Starijoj hrvatskoj književnosti nije mjesto u srpskom književnom kanonu(խորվ.). — Matica hrvatska, 2011. — Т. 448.
  8. Grčević, Mario Dubrovačka književnost ni u kojem smislu nije sastavni dio srpske književnosti(խորվ.). — Matica hrvatska, 2013. — Т. 516—517.
  9. Denis Derk (2014-06-13)։ «Ivana Gundulića uvrstili u antologiju srpske književnosti»։ Večernji list (խորվաթերեն)։ Վերցված է 2014-08-20 

ԳրականությունԽմբագրել

  • Брандт Р. Ф. Историко-литературный разбор поэмы Ивана Гундулича «Осман». Киев: В Университетской типографии,1879
  • Зайцев В. К. Между Львом и Драконом. Дубровницкое Возрождение и эпическая поэма Ивана Гундулича «Осман». Минск: Наука и техника, 1969
  • «Իվան Գունդուլիչ»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907