Բացել գլխավոր ցանկը

Ջավախիշվիլի Իվանե Ալեքսանդրի (վրաց.՝ ივანე ჯავახიშვილი, ապրիլի 11 (23), 1876, Թիֆլիս - նոյեմբերի 18, 1940, Թբիլիսի), վրացի խորհրդային պատմաբան, բանասեր, արևելագետ, հայագետ։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1939

Իվանե Ջավախիշվիլի
վրաց.՝ ივანე ჯავახიშვილი
Ivane Javakhishvili.jpg
Ծնվել էապրիլի 11 (23), 1876
Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն[1]
Մահացել էնոյեմբերի 18, 1940(1940-11-18)[1] (64 տարեկանում)
Թբիլիսի, ԽՍՀՄ[1]
ԳերեզմանԹբիլիսի
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of Georgia (1918–1921).svg Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետություն
Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Ազգությունվրացի
Մասնագիտությունպատմաբան և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարան
Գործունեության ոլորտպատմություն
ԱնդամակցությունԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա և Ռուսական կայսերական հնագիտական միություն
Ալմա մատերՍանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի արևելյան ֆակուլտետ
Գիտական ղեկավարՆիկողայոս Մառ
Եղել է գիտական ղեկավարՆիկոլայ Բերձենիշվիլի, Գիորգի Չիտաիա և Շալվա Ամիրանաշվիլի
Հայտնի աշակերտներՍուրեն Երեմյան
ՊարգևներՍտալինյան մրցանակ և Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
Ստորագրություն
Javakhishvili signature.png
Ivane Javakhishvili Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի բանասիրության բաժինը (1899)։ Աշակերտել է Նիկողայոս Մառին (հայագիտություն), Վ․ Ժուկովսկուն (իրանագիտություն), Պ․ Կոկովցովին (սեմագիտություն)։ 1902-1917 թթ. նույն համալսարանի հայ-վրացական բանասիրության ամբիոնի պրիվատդոցենտ (դասախոսել է «5-րդ դարի Հայաստանի հասարակական կառուցվածքը», «Հայ-վրացական պատմաիրավական հուշարձաններ», «Անի քաղաքի պատմություն» և այլ թեմաներով)։

1911 թ. այցելել է Հայաստան (եղել է Անիում

1918 թվականին Իվանե Ջավախիշվիլին Թիֆլիսի համալսարանը հիմնադրած անվանի գիտնականների նախաձեռնող խմբի մեջ էր: Ինքնաբացարկ հայտնելով համալսարանի ռեկտորի ընտրության ժամանակ՝ ընտրվել է միակ՝ փիլիսոփայության ֆակուլտետի դեկան, շուրջ մեկ տարի անց ռեկտորի պաշտոնում փոխարինել Պյոտր Մելիքիշվիլուն: 1926 թվականին, երբ իբր արձագանքելով Վրաստանում 1924 թվականի օգոստոսին տեղի ունեցած ապստամբական խռովություններին՝ կոմունիստները կադրային զտումներ են ձեռնարկել, Ջավախիշվիլուն, որպես ոչ մարքսիստի, հեռացրել են համալսարանի ռեկտորի պաշտոնից:Դրանից տասը տարի անց էլ՝ 1936 թվականի մարտի 23-ին, զրկել են համալսարանում դասախոսելու հնարավորությունից՝ պատճառաբանելով, թե վրաց ազգի պատմությունը չի ցանկանում մեկնաբանել պատմական մատերիալիզմի սկզբունքներին համապատասխան[2]:

Իվանե Ջավախիշվիլին մինչև 1925 թվականը եղել է վրացական պատմա-ազգագրական ընկերության նախագահը: 1937 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը ղեկավարել է Վրաստանի Շոթա Ռուսթավելու անվան ազգային թանգարանը և Մցխեթի հնագիտական արշավախումբը: Հանկարծամահ է եղել 1940 թվականի նոյեմբերի 18-ին, Թբիլիսիի համալսարանի բակում (ըստ որոշ աղբյուրների՝ դասախոսության ժամանակ): Հուղարկավորվել է համալսարանի զբոսայգում[3]: Հետմահու արժանացել է ստալինյան մրցանակի (1947 թ.):

ԱշխատություններԽմբագրել

Հեղինակ է բազմաթիվ հիմնարար աշխատությունների («Վրաց ժողովրդի պատմություն»,1908-1949, «Վրաց իրավունքի պատմություն», 1928-1929, «Վրաստանի տնտեսական պատմություն», 1930-1934, «Վրաց երաժշտության պատմության հիմնահարցեր» 1938 թ.)։ Մեծ ներդրում ունի վրաց աղբյուրագիտության և օժանդակ գիտությունների զարգացման գործում («Պատմության խնդիրները, աղբյուրները և մեթոդները նախկինում և այժմ», 1916-1926, «Հին վրացական պատմական գրականությունը», 1916, «Վրացական հնագրությունը», 1926 և այլն)։ Զբաղվել է նաև Կովկասի ժողովուրդների ծագման խնդիրներով («Վրաց ժողովրդի պատմության ներածությունը», 1932

Իվանե Ջավախիշվիլու գիտական հոդվածների ու մենագրությունների թիվն անցնում է 170-ից:

ՀիշատակԽմբագրել

Իվանե Ջավախիշվիլու անունը շնորհվել է Թբիլիսիի պետական համալսարանին, Վրաստանի գիտությունների ակադեմիայի պատմության ինստիտուտին և Թբիլիսիի այն փողոցին, որի վրա գտնվել է նրա բնակարանը[4][5]:

ԳրականությունԽմբագրել

  • Akaki Surguladze (1976), "Ivane Javakhishvili (1876–1940)"
  • Sergo Jorbenadze (1986), Life and Works of Ivane Javakhishvili, Publishing House of the Tbilisi State University, 611 pp. (In Georgian)

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։