Իսպանական ֆալանգա (1977)

Իսպանական ֆալանգա (1977) (իսպ.՝ Falange Española de las JONS (1977)), իսպանական ծայրահեղ աջ ազգային սինդիկալիստական կուսակցություն: Ձևավորվել է 1976 - 1977 թվականներին: Կուսակցությունն իրենց ներկայացնում է որպես իսպանական Ֆալանգայի շարունակող: Ժառանգել է Ժոզե Անտոնիո դե Ռիվերայի և Ռամիրո Ռամոսի գաղափարները: Որպես կուսակցության գաղափարախոսթյուն Իսպանիայի ժամանակակից իրողությունների պայմաններում հարմարեցրել է իր նպատակներին 1930-ական թվականների ուղղափառ ֆալանգիզմը:

Իսպանական ֆալանգա (1977)
իսպ.՝ Falange Española de las JONS (1977)
Falange Española de las JONS.png
ՏեսակԻսպանիայի քաղաքական կուսակցություն
ԵրկիրԻսպանիա
ԱռաջնորդՆորբերտո Պիկո
Հիմնադրված1976/1977
ԳաղափարախոսությունՖալանգիզմ, ազգային սինդիկալիզմ
Քաղաքական հայացքծայրահեղ աջեր
ՕրհներգCara al Sol
ՇտաբՄադրիդ
Կայքfalange.es/contenido/
Falange Española de las JONS (1976) Վիքիպահեստում

Պատմական ձևափոխությունԽմբագրել

1933 -1976 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում պատմական Իսպանական ֆալանգան վերապրել է մի շարք լուրջ ձևափոխություններ: Սկզբնական շրջանում այն իրենից ներկայացնում էր որպես աջակողմյան ծայրահեղական կուսակցություն: Այն նման էր Իտալական պայքարի միությանը և Նացիոնալ-սոցիալիստական գերմանական բանվորական կուսակցության սկզբնական ձևին՝ չնայած մերժում էր ֆաշիզմի «ամբոխավարության» և հակաքրիստոնեական գծերը: Պրիմո դե Ռիվերայի ծայրահեղ ազգայնականությունը, կաթոլիկությունն ու հակակոմունիզմը համադրվում էր Լեդեսմա Ռամոսի ձախ ծայրահեղական, պոպուլիստական սինդիկալիզմին: Այդ սինթեզում էր կայանում ֆալանգիզմի գաղափարախոսւոյթւոնը որպես եվրոպական ֆաշիզմի տարատեսակ: Կուսակցության անվանումը 1934 թվականի մարտից ուներ բնութագրական բարդ կառուցվածք (Ֆալանգան ստեղծվել է 1933 թվականի մարտին)՝ «Իսպանական ֆալանգա և առաջխաղացման ազգային սինդիկալիստական խունտա» («Falange Española de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista»)[1]:

1937 թվականի ապրիլին՝ քաղաքացիական պատերազմի թեժ ժամանակաշրջանում, կաուդիլիո Ֆրանկոն քաղաքական որոշում ընդունեց միավորել «Ֆալանգան» և «JONS»-ը պահպանողական-ավանդապաշների հետ: Կուսակցությունը ստացավ «Իսպանական ավանդական-ազգային ֆալանգա և Ջոնս» («Falange Española Tradicionalista y de las JONS»): 1938 թվականից Ֆալանգան, որպես քաղաքական բաղկացուցիչ, ներառվեց Ազգային շարժման մեջ, որը հանդիսանում էր ֆրանկիստական համակարգի մաս: Ֆալանգայի «ազգային ղեկավար» - առաջնորդ դարձավ անձամբ Ֆրանցիսկո Ֆրանկո: Կուսակցությունը դրվել էր զինվորականների և կղերականների վերահսկողության ներքո: Կուսակցության գաղափարախոսությունը ձեռք բերեց առավել պահպանողական գծեր՝ համադրվելով Ֆրանկոյի հայացքներին: Այդ քայլին նպաստեց այն, որ Պրիմո դե Ռիվերան և Լեդեսմա Ռամոսը այդ ժամանակ արդեն զոհվել էին պատերազմի ժամանակ:

Ֆրանկոյի ղեկավարման ամբողջ ժամանակահատվածում հենց կուսակցական ֆալանգիստներն էին մնում վարչակարգի առավել արմատական թևը: Այստեղ գեներացվում էին կորպորատիվ-սինդիկալիստական նախագծերը, այստեղից էին ծագում անմիջական գործողությունները: Առավել արմատական ֆալանգիստները կաուդիլիոյին համարում էին «հեղափոխական գարնան դավաճան»[2] և նրան մեղադրեցին Խոսե Անտոնիոյի մահվան պատասխանատվությունը (ֆրանկիստական կողմը մերժեց հանրապետականների փոխանակման առաջարկը, ինչից հետո Ֆալանգայի հիմնադիրը գնդակահարվեց, և Ֆրանկոն մնաց անվիճելի առաջնորդը): Արմատական ծայրահեղական ֆալանգիզմը մարմնավորում էր, մասնավորապես, Մանուել Էդիլյաը՝ Խոսե Անտոնիոյի ուղիղ ժառանգորդը, ով ավելի ուժ Ֆրանկոյի կողմից հեռացվեց քաղաքական ասպարեզից:

Հետֆրանկիստական վերամիավորումԽմբագրել

1975 թվականի նոյեմբերի 20-ին Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի մահից հետո և Ֆալանգայի ազատական-ժողովրդավարական փոփոխությունների սկզբից և ընդհանուր առմամբ Ազգային շարժումը դարձան վերափոխման արգելք: 1976 թվականի աշնանից Սուարեսի կառավարությունը թագավորի համաձայնությամբ գործնականում դադարեցրեց կառույցի գործունեությունը: Պաշտոնապես շարժումը լուծարվեց 1977 թվականի ապրիլին՝ կոմունիստական կուսակցության օրինականացումից մի քանի օր առաջ:

Արմատական ֆալանգիստները չընդունեցին իրադարձությունների այդպիսի ընթացքը և չճանաչեցին իրենց կուսակցության լուծարումը: Իսպանիայում ձևավորվեց աջ ծայրահեղական, ուղղափառ ֆրանկիստական կազմակերպությունների կոնգլոմերատ, որի կենտրոնական դիրքը զբաղեցրեց Բլաս Պինյարի ղեկավարած «Նոր ուժը»: Գործնականում 1975 թվականի վերջից սկսվեց Ֆալանգայի վերածնունդը: Միաժամանակյա ձևավորվեցին մի քանի նախաձեռնողական խմբեր:

«Նեոֆալանգիզմի» առավել քաղաքական-կազմակերպչական ռեսուրսները տնօրինում էր Ռայմունդ Կուեստայի ժամանակների ակնառու ֆրանկիստական գործիչ , պատմական Ֆալանգայի հիմնադիրներից մեկը համարվող, Խոսե Անտոնիոյի մտերիմ ընկեր, 1938 - 1939 և 1948 - 1956 թվականներին կուսակցության գլխավոր քարտուղարը: Որոշ ժամանակ նա մնաց որպես ֆրանկիստական «Բունկերի» ազդեցիկ գործիչ: Հենց նա և նրա խումբը 1976 թվականին հայտարարեց պատմական անվանումը կրող կուսակցության ստեղծման մասին («Falange Española de las JONS», առանց ավանդական 1937-ը ավելացնելու): Միևնույն ժամանակ ֆալանգիստական երիտասարդության արմատական թևը Ֆերնանդես Կուեստային չճանաչեց առաջնորդ՝ նրան համարելով Խոսե Անտոնիոյի գաղափարներին դավաճանող և բռնապետ Ֆրանկոյի անգաղափար ստրուկ[3]:

Վերածնված Ֆալանգայի ֆորմալ գաղափարախոսույթունը հիմնվեց Խոսե Անտոնիայի սկզբնական գաղափարների վրա: Նոր կազմակերպության կորիզը կազմեցին կուսակցական ապարատի նախկին և ֆրանկիստական հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները: Ֆերնանդես Կուեստան և նրա համախոհները հայտարարեցին «1936 թվականի հուլիսի 18-ի սկզբունքներին» իրենց հավատարմությունը: Այդ ամսաթիվը ոչ միայն խորհրդանշում էր «Cristo Rey»-ի՝ հակակոմունիստական «խաչակրաց արշավանքի» սկիզբը, այլ նաև վերաբերում էին մի ժամանակաշրջանի, երբ Ֆալանգան պահպանում էր իր սկզբնական սկզբունքները, իսկ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն և Պրիմո դե Ռիվերան միանշանակ հանդիսանում էին զինակիցներ:

Ֆրանկո և Խոսե Անտոնիո՝ հայտնի գործիչներ, միասնական մտքերով և ծառայությամբ, կաթոլիկ հավատքով և այն բանում, որ նրանք առաջարկում էին Իսպանիային:
Ռայմունդո Ֆերնանդես Կուեստա

Քաղաքական մարգինալացումԽմբագրել

1970-ական թվականների երկրորդ կեսին ֆալանգիստները թևակողեցին քաղաքական բռնությունների փուլ: Նրանք իրականացնում էին ահաբեկչական գործողություններ ընդդեմ կոմունիստների, ձախակողմյան հայացքներ ունեցողների և անջատողականների, կատարում էին փողոցային հարձակումներ: Մասնավորապես, կուսակցությանն ուղղակի կերպով վերագրվում էր Ատոչի փողոցի գնդակահարությունը: Կուսակցության ահաբեկչական - ջարդարար ակտիվությունը մասամբ փոխազդվում էր հասարակական պասիվ աջակցությամ: Բացի այդ, ֆալանգիստներն իրականացնում էին միջոցառումներ, վարում էին ակտիվ քարոզչություն:

Ֆալանգան ընտրական քաղաքականության մեջ անկասկած պարտություն էր կրում: 1977 թվականին անցկացված հֆալանգիստական բոլոր խմբավորումներին հաջողվեց հավաքել ձայների ընդամենը 0,21 %-ը:

Ֆրանկոյի 40-ամյա վարչակարգից հետո իսպանական ժողովրդի մեծամասնությունը չի ցանկանում սատարել մի կուսակցության, որը ասոցացվում է նախկին վարչակարգի հետ:
Sheelagh M. Ellwood, Paul Preston, Historia de la Falange

Ընտրություններում ձախողվելը տարանջատված ֆրանկիստական կազմավորումներին և կառույցներին ստիպեց միավորվել: Համախմբող անձինք դարձան Պինյարը և Ֆերնանդես Կուեստան: Միաժամանակ Ֆերնանդես Կուեստայի կուսակցությունը դատական գործընթացի միջոցով հասավ դատարանի բացառիկ որոշման, որով իրավունք ստացավ օգտագործել «FE de las JONS» հապավումը: 1979 թվականին մրցակցող կառույցները միավորվեցին Ազգային միության դաշինքում և կարողացան 1979 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներով ազգային ժողովում ունենալ մեկ պատգամավոր՝ Բլաս Պինյարին:

1981 թվականի փետրվարին Ֆալանգան աջակցում էր 1981 թվականի փետրվարի 23-ին տեղի ունեցած հեղաշրջման փորձին, բայց, ինչպես «Նոր ուժը», ուղղակի մասնակցություն չունեցավ գործընթացներում: Զինվորական խռովարարները չէին տեսնում լուրջ դաշնակիցների ի դեմս սակավաթիվ և քիչ ազդեցիկ կազմակերպությունների:

Ներքին պայքարԽմբագրել

1982 թվականին խորհրդարանական ընտրություններում ծայրահեղ աջերը կրկին կրեցին ջախջախիչ պարտություն: 9 ամիս անց Ֆերնանդես Կուեստան հեռացավ կուսակցության «ազգային ղեկավարի» պաշտոնից (մահացել է 1992 թվականի հուլիսին[4]): Նրան փոխարինման եկավ Դիեգո Օրիլլոն: Այդ քայլը նշանակում էր Ֆալանգայի ծայրահեղացում և ֆրանկիստական ժառանգության որոշակի հեռացում: Մարկես Օրիլլոն, ով հանդիսանում էր ֆրանկիստական երիտասարդության նախկին գործիչ, համարվում էր Մանուել Էդիլի գծի համախոհ[5]: Սկսվեց ընդգծվել Պրիմո դե Ռիվերիի (1933ց - 1937) կուսակցության շարունակականությունը, ազգային - սինդիկալիստական գաղափարախոսության դրույթները:

Սակայն շեշտադրումների ձևափոխությունը չփոփոխեց կուսակցության մարգինալ դրությունը: Միևնույն ժամանակ ուժեղացան ներքին հակամարտությունները: Սուր հակասությունները ակնհայտ դարձան հատկապես 1990-ական թվականների երկրորդ կեսին: 1995 - 1997 թվականներին 67-ամյա Մարկես Օրիլլոյի հակառակորդները «ազգային ղեկավար» կարգեցին 36-ամյա լրագրող Գուստավ Դելգատոյին՝ հիմնվելով ընթացակարգային խախտումների վրա (այդ իրավիճակն իրենից ներկայացնում էր սերունդների հակասությունը): Դիեգո Մարկեսի խումբը դիմեց դատարան: Գուստավո Մորալեսը և նրա համախոհները տեղափոխվեցին Ֆալանգա կուսակցություն, որը ստեղծվել էր 1999 թվականին: 2004 թվականին Մարկես Օրիլլոն նրա դեմ դատական հայց ներկայացրեց անվանման օգտագործման համար, բայց դատարանում հաջողություն չունեցավ:

Հասկանալեով իր սակավաթիվ շարքերի բաժանման անցանկալիությունը՝ ֆալանգիստները միավորման փորձեր ձեռնարկեցին: Մի քանի խմբավորումների դաշինքը ստեղծվեց 2000 թվականին: 2004 թվականի հակամարտության ժամանակ Մարկես Օրիլլոյի Ֆալանգայի կողմն անցավ Իսպանական անկախ ֆալանգան,Գալիցիական ֆալանգան և Գուստավո Մորալեսի կուսակցության մի քանի տեղական կազմակերպություններ: Սակայն այդ հանգամանքը ընտրազանգվածի ընդլայման տեսանկյունից այդպես էլ չտվեց նշանակալի առաջընթաց: 2008 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Ֆալանգան ստացավ 0,05 % ձայն:

Ժամանակակից ֆալանգաԽմբագրել

2011 թվականի հունիսի 26-ին Դիեգո Մարկես Օրիլլոն լքեց կուսակցության ղեկավարի պաշտոնը (մահացել է 2014 թվականի մայիսին[6]): Նրան փոխարինման եկա Նորբերտո Պեդրո Սանաբրիան[7], ով մինչև 2004 թվականը եղել է «Անկախ ֆալանգայի» ղեկավարը: 2012 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ֆալանգան միավորվեց ևս մեկ մեծ ծայրահեղ աջ գաղափարներ ունեցող «Mesa Nacional Falangista» խմբավորման հետ:

Կուսակցության ակտիվությունը ցածր է, բայց ժամանակ առ ժամանակ այն հանդես է գալիս հանրային հայտարարություններով: 2009 թվականի մայիսի 26-ին Իսպանիայի Գերագույն դատարանը ընդունեց Ֆալանգայի հայցն ընդդեմ հայտնի ձախակողմյան հայացքներ ունեցող իրավաբան Բալտազար Գարսոնի: Ֆալանգիստները Գարսոնին մեղադրում էին «ֆրանկիստական հանցանքների հետաքննության» հետ կապված սխալ գործողություններ կատարելու մեջ[8]: Նույն թվականի աշնանը Ֆալանգան կազմակերպեց ինքնավարությունների դեմ և հակաանջատողական ցույցեր ի աջակցություն Իսպանիայի մկիասնության: Նորբերտո Պիկոյի կուսակցությունը վճռականորեն սատարում էր 2012 թվականին տեղի ունեցող գործադուլային և հանրահավաքային շարժումները[9]:

Կուսակցությունը գաղափարապես վերափոխվել է դեպի «նեոֆալանգիզմի»՝ իսպանական ձախ պահպանողական նարոդնիկության՝ հիմնված ազգային-սինդիկալիստական վրա: Ֆալանգան իրեն հակադրում է մարքսիզմին և ազատականությանը, հանդես է գալիս ընդդեմ բյուրոկրատիայի և ֆինանսական կապիտալի, բացասաբար է վերաբերվում եվրոինտեգրացիային:

Իսպանական ֆալանգան և JOSE-ն որևէ լուրջ ազդեցություն չունի Իսպանիայի քաղաքական հարթակում: Այնուամենայնիվ, կուսակցության գոյությունն ունի գաղափարական-խորհրդանշական նշանակություն: Կուսակցությունը ցուցադրում է դեպի 1930-ական թվականները գնացող աջ ծայրահեղական ավանդությաների ժողովրդավարական շարունակություն և դինամիկ զարգացում:

Հետաքրքիր դրվագներԽմբագրել

Ֆալանգա կուսակցության խորհրդանիշները ավանդական նշանների հետ միասին ներառում են ջինսե համազգեստային վերնաշապիկ, որը հանդիսանում է իսպանական աշխատավորական դասակարգի հագուստ:

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. История фашизма в Западной Европе. Внутренние и внешние факторы утверждения фашизма в Испании. Испанская фаланга в действии.(ռուս.)
  2. «Смена», С.-Петербург. 1 апреля 1999.(ռուս.)
  3. Стрелы Фаланги. Наследники.(ռուս.)
  4. Raimundo Fernández Cuesta muere a los 95 años.(իսպ.)
  5. hedillistas! «Аутентичная» Испанская Фаланга, «эдильизм» и «эдильисты».(ռուս.)
  6. Video: Diego Márquez Horrillo — IN MEMORIAM.(իսպ.)
  7. Norberto Pico Sanabria, nuevo jefe nacional de FE de las JONS.(իսպ.)
  8. Los ancianos a los que Garzón quiere sentar en el banquillo.(իսպ.)
  9. Испания так и не смогла обойтись без кредитов Евросоюза.(ռուս.)