Բացել գլխավոր ցանկը

Իսմայիլ I (հուլիսի 17, 1487(1487-07-17)[1], Արդաբիլ, Իրան[2] - մայիսի 23, 1524(1524-05-23)[1], Արդաբիլ, Իրան[2]), Իրանի շահ 1502 թվականից։ Սեֆյանների դինաստիայի հիմնադիրը։ Արդաբիլի շեյխ Աեֆի-էդ-Գինի սերունդներից։ Կըզլբաշ ցեղերի օժանդակությամբ գրավել է Ադրբեջանը և 1502 թվականին Թավրիզում հռչակել կըզլբաշների պետության հիմնադրումը։ 1503-1510 թվականներին իրեն է ենթարկել Հայաստանը, ամբողջ Իրանը, արաբական Իրաքը, Միջին Ասիայի մի մասը։ Շիիզմը հայտարարել է պետական կրոն և թշնամական դիրք գրավել Թուրքիայի նկատմամբ։ 1514 թվականին Չալդրանի ճակատամարտում Իսմայիլի պարտությունից հետո Հայաստանի արևմտյան. մասը, Քրդստանը և Իրաքը անցել են Թուրքիային։ Հալածելով սուննի մուսուլմաններին՝ համեմատաբար մեղմ է եղել քրիստոնյա հպատակների նկատմամբ, հաստատել է հայոց եկեղեցու հողատիրական իրավունքներն ու հարկային արտոնություններ շնորհել հայ հոգևորականությանը։ Իսմայիլ հովանավորել է ներքին և արտաքին առևտրի, արհեստների զարգացումը, գիտության և արվեստի գործիչներին։ Մեզ հասել է Իսմայիլի պարսկական և ադրբեջանական բանաստեղծությունների դիվանը՝ «Խաթայի» ստորագրությամբ։

Իսմայիլ I
Shah Ismail I.jpg
Ծնվել է՝հուլիսի 17, 1487(1487-07-17)[1]
ԾննդավայրԱրդաբիլ, Իրան[2]
Մահացել է՝մայիսի 23, 1524(1524-05-23)[1] (36 տարեկանում)
Վախճանի վայրԱրդաբիլ, Իրան[2]
Արդաբիլ և Շեյխ Սաֆի ալ-Դինի դամբարան
ՔաղաքացիությունՍեֆյան Պարսկաստան
Ազգությունքուրդ, Ադրբեջանցի, Պոնտացիներ և վրացի
ՏոհմՍեֆյաններ
գերիշխան, բանաստեղծ և գրող
ՀայրՇեյխ Հեյդար
ՄայրHalima Begum?
ԵրեխաներԹահմասպ I, Էլկաս Միրզա, Սամ Միրզա, Բահրամ Միրզա, Փարիխան սուլթան և Մահինբանու սուլթան
Կրոնական հավատքներիսլամ և շիա իսլամ

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 398