HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Իռլանդիա (այլ կիրառումներ)

Իռլանդիա (իռլանդերեն՝ Éire [ˈeːɾʲə], անգլ.՝ Ireland [ˈaɾlənd], լատ.՝ Hibernia), Եվրոպայի մեծությամբ երրորդ կղզին է (Մեծ Բրիտանիայից և Իսլանդիայից հետո), երկու ամենամեծ Բրիտանական կղզիներից արևմտյանը։

Իռլանդիա
Ireland (MODIS).jpg
Տեսակկղզի
ՄայրցամաքԵվրոպա
ԵրկիրFlag of Ireland.svg Իռլանդիա և Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Երկարություն450 կիլոմետր
Լայնություն260 կիլոմետր
Ամենաբարձր կետCarrauntoohil?
Շրջանագծի երկարություն2797 կիլոմետր
Մակերես84 421 կմ²
Արևելան կետ52°57′57″ հս․. լ. 5°59′53″ ամ. ե.HGЯO
Արևմտյան կետ52°06′36″ հս․. լ. 10°28′47″ ամ. ե.HGЯO
Մասն էԲրիտանական կղզիներ և Celtic nations?
Աշխարհագրական տեղադրությունԲրիտանական կղզիներ
Ջրլիցի ափինԱտլանտյան օվկիանոս, Իռլանդական ծով, St George's Channel? և North Channel?
Map of Ireland in Europe.svg

ԱնվանումԽմբագրել

«Իռլանդիա» անվանումը գալիս է կղզու անգլերեն անվանումից (Ireland), որը կազմված է իռլանդերեն «Էիրե» (Éire, «Իռլանդիա») բառից կամ դրանից բխած ցեղանունից և անգլերեն «-լանդ»՝ «երկիր» իմաստով վերջածանցից։ «Էիրե» իռլանդերեն անվանումն առաջացել է հին իռլանդերեն «Էրիու» (Ériu) բառից, որն Իռլանդիա կղզու՝ ինչպես նաև իռլանդական առասպելաբանության աստվածուհիներից մեկի անունն է։ Մեկ վարկածի համաձայն՝ «Էրիու» անունը բխում է կելտական նախալեզվի *Φīweryū բառից, որն էլ գալիս է հնդեվրոպական *piHwerjon- («պտղաբեր երկիր» կամ «լիաբեր երկիր» իմաստով) բառից, որի արմատն է *peyH- («յուղ, ճարպ»)[1][2]։ Մեկ այլ մեկնաբանությամբ «Էրիու» անունը ծագում է հնդեվրոպական *h₂uer («հոսող ջուր») արմատից[1][3]։ Անցյալում Իռլանդիա անվանումը մեկնաբանվել է որպես «արևմտյան կղզի», ինչը գիտականորեն հիմնավորված չէ[4][5]։

Տեղաբաշխումը և չափերըԽմբագրել

Գտնվում է 6° 20' - 10° 20' ամ. ե. և 51° 25' - 55° 23' հս. լ. (ծայրագույն հյուսիսային կետը՝ Մալին Հեդ հրվանդանն է Ինիշոուեն թերակղզու վրա)։ Արևելքից շրջապատված է Իռլանդական ծովը, ինչպես նաև Սբ. Գեորգի և Հյուսիսային նեղուցները, արևմուտքից, հյուսիսից և հարավից Ատլանտյան օվկիանոսով։ Արևմուտքից արևելք ձգվում է մոտ 300 կմ, հյուսիսից հարավ՝ մոտ 450 կմ։ Կղզու մակերեսը կազմում է 84 հազար կմ2 (աշխարհում 12-րդ տեղը)։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Isaac G. R. (2009)։ «A Note on the Name of Ireland in Irish and Welsh»։ Ériu 59: 49–55։ ISSN 0332-0758 
  2. Koch John T. (2005)։ Celtic Culture: A Historical Encyclopedia, ABC-CLIO։ pp. 709-710
  3. Ní Mhurchú Síle (2017)։ «Ériu»։ in Echard Sian, Rouse Robert։ The Encyclopedia of Medieval Literature in Britain, 4 Volume Set (անգլերեն)։ Chichester: John Wiley & Sons։ էջ 750։ ISBN 978-1-118-39698-8։ Արխիվացված է օրիգինալից 5 February 2021-ին։ Վերցված է 26 October 2020 
  4. Pictet Adolphe (1857)։ «Inquiry into the Origin of the Name of Ireland»։ Ulster Journal of Archaeology 5: 52–60։ ISSN 0082-7355 
  5. Forbes John (1848)։ The Principles of Gaelic Grammar (2nd ed.)։ Edinburgh: Oliver and Boyd, p. 160

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 385