Բացել գլխավոր ցանկը

Թարթառի շրջան (ադրբ.՝ Tərtər rayonu), վարչատարածքային կենտրոն Ադրբեջանում: Վարչական կենտրոնը Թարթառ քաղաքն է: Շրջանի մեծ մասը (բացառությամբ արևելյան հատվածի) ներկա պահին վերահսկվում է Լեռնային Ղարաբաղի չճանաչված Հանրապետության կողմից[1]:

Picto infobox map.png
Թարթառի շրջան
Тертерский район
ԵրկիրԱդրբեջան Ադրբեջան
Կարգավիճակշրջան
Մտնում էՎերին Ղարաբաղի տնտեսական շրջան
ՎարչկենտրոնԹարթառ
ԲԾՄ237 մետր
Տարածք957 կմ²
Բարձրություն ծովի մ-ից՝
 - Միջին բարձրություն

 237մ մ
Tartar.PNG
Հիմնադրված էօգոստոսի 8, 1930 թ.
ISO 3166-2 կոդISO 3166-2
Հեռախոսային կոդ+994 246
Կոորդինատներ: 40°19′59.880000100005″ հս․ լ. 46°55′0.12000009999546″ ավ. ե. / 40.33330000002777638° հս․. լ. 46.9167000000277738536° ավ. ե. / 40.33330000002777638; 46.9167000000277738536

Բովանդակություն

ՊատմությունԽմբագրել

Թարթառի շրջանի նախնական անունը Չապարխան է եղել[2]:

1920 թվականի գարնանը ստեղծվել է Ջևանշիրի երկրամասը: Հենց այդ ժամանակ, 1920 թվականին ստեղծվել է Թարթառի երկրամասը: 1920-1922 թվականներին նշված երկրամասը անմիջականորեն ենթարկվում էր Ջևանշիր երկրամասին: 1922 թվականին Թարթառի շրջանն ստացել է Ջևանշիրի շրջան անվանումը: 1923-1929 թվականներին Ջևանշիրի շրջանը եղել է Աղդամի շրջանի կազմում, իսկ 1929-1930 թվականներին՝ Ղարաբաղի շրջանում[3]:

Թարթառի շրջանը ստեղծվել է 1930 թվականի օգոստոսի 8-ին: 1931 թվականի փետրվարի 24-ին Թարթաի շրջանը լուծարվել է և մտել Բերձորի վարչական ենթակայության տակ: 1934 թվականի հունվարի 27-ին կրկին ստեղծվեց Թարթառի շրջանը: 1949 թվականի օգոստոսի 5-ին շրջանը վերանվանվեց Միր Բաշիրի շրջան: 1963 թվականի հունվարի 4-ին Միր Բաշիր շրջանը լուծարվեց և ընդգրկվեց Բերձորի վարչական շրջանի մեջ: 1965 թվականի հունվարի 6-ին կրկին ստեղծվեց Միր Բաշիր շրջանը: 1991 թվականի փետրվարի 7-ին Միր Բաշիր շրջանը կրկին վերանվանվեց Թարթառի շրջան: 1991 թվականի նոյեմբերի 26-ին Ադրբեջանի Հանրապետության Գերագույն խորհուրդը վերացրեց ԼՂԻՄ-ը և ԼՂԻՄ-ի Մարտակերտի շրջանը, որի տարածքի մեծ մասն ընդգրկվեց Թարթառի շրջանի մեջ[3]:

 
Թարթառի շրջանը քարտեզի վրա

Համաձայն Ադրբեջանի Հանրապետության Միլլի Մեջլիսի (Ազգային ժողով) № 327 որոշման, որը ընդունվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, Մարտակերտի շրջանը (Ագդերի) լուծարվել է, իսկ Մարտակերտ (Ագդեր) բնակավայրը և այս շրջանի 28 գյուղեր մտել են Թարթառի շրջանի մեջ[3]:

ԱշխարհագրությունԽմբագրել

Շրջանը գտնվում է Կուր-Արաքսյան դաշտավայրի արևմտյան մասում: Մակերևույթը հարթ է: Այն ձգվում է արևմուտքից արևելք: Հարուստ է շինարարական օգտակար հանածոներով, ինչպիսիք են ավազը, հողը և այլն: Շրջանի տարածքով են հոսում Թարթառ և Ինջաչայ գետերը, իսկ հարավային սահմանում՝ Խաչինչայ գետը: Տարածքը կազմված է սևահողերից և մարգագետնային հողերից[2]:

Թարթառի շրջանի տարածքի հիմնական մասը ներկայումս վերահսկվում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության զինված ուժերի կողմից և մտնում է ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի մեջ:

Այս պահի դրությամբ շրջանի մեջ են մտնում քաղաքը, 2 բնակավայր, և 77 գյուղ[3]:

ԲնակչությունԽմբագրել

Թարթառի շրջան (1939 թվական)Խմբագրել

Բոլորը ադրբեջանցիներ Հայեր թալիշեցիներ լեզգիներ ավարներ դաղստանցիներ այլ ազգեր վրացիներ ռուսներ ուկրաինացիներ գերմանացիներ հրեաներ
Թարթառի շրջան 22.128

(100%)

18.791

(84,9%)

2.256

(10,1%)

11

(0,1%)

20

(0,1%)

2

(0,1%)

1

(0,1%)

2

(0,1%)

9

(0,1%)

896

(4,0%)

82

(0,4%)

1

(0,1%)

8

(0,1%)

Թարթառի գյուղեր 1.992

(100%)

1.477

(74,1%)

181

(9,1%)

2

(0,1%)

5

(0,3%)

1

(0,1%)

- 2

(0,1%)

7

(0,4%)

290

(14,6%)

16

(0,8%)

- 1

(0,1%)

այլ գյուղեր 20.136

(100%)

17.314

(86,0%)

2.075

(10,3%)

9

(0,1%)

15

(0,1%)

1

(0,1%)

1

(0,1%)

- 2

(0,1%)

606

(3,0%)

66

(0,3%)

1

(0,1%)

7

(0,1%)

Բնակչության թվաքանակ (2009 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ)Խմբագրել

Տարածքը[3] Ընդամենը Տղամարդիկ Կանայք
Թարթառի շրջան մարդ %-ով մարդ %-ով մարդ %-ով
97270 100,0 47869 100,0 49581 100,0
Քաղաքային բնակչություն 29786 20,62 14503 30,41 15283 30,82
Գյուղական բնակչություն 67484 69,38 33186 69,59 34298 69,18

Շրջանի բնակիչների հիմնական զբաղմունքներն են բուսաբուծությունը, անասնապահությունը[3], գորգագործությունը, ասեղնագործության և հյուսելու արվեստը[1]:

Մշակութային ժառանգությունԽմբագրել

Թարթառի շրջանում կա քսանչորս ճարտարապետական հուշարձան: Դրանց թվում (ադրբեջանական տվյալների համաձայն) մեկ համաշխարհային նշանակության հուշարձան է, տասնհինգ` ազգային նշանակության հնագիտության հուշարձան, յոթը` տեղական նշանակության ճարտարապետության հուշարձաններ, տեղական նշանակության հնագիտական մեկ հուշարձան:

Այս հուշարձանները գտնվում են Թարթառ քաղաքում, ինչպես նաև այնպիսի գյուղերում, ինչպիսիք են Բուրուջը, Գաջիջենժենը, Էվողլուն, Գուսանլին, Սարովը, Բորսունլուն, Բայիմ Սարովը, Հորուզլուն, Դեմիրչիսը և այլն: Առկա են երեք մզկիթ, տասնհինգ գերեզմանաբլուր, երկու գերեզմանատուն, երկու բնակավայր, մեկ դամբարան[3]:

Տե՛ս նաևԽմբագրել

ԾանոթագրությունԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 «Тертерский район» (ռուսերեն)։ Mapio.net։ Վերցված է 2018-08-22 
  2. 2,0 2,1 «Тертерский район, Азербайджан» (ադրբեջաներեն)։ www.azerbaijans.com։ Վերցված է 2018-08-22 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 [. http://files.preslib.az/projects/azerbaijan/rus/gl2.pdf «Районы Азербайджанской Республики. Тертер.»] 

Արտաքին հղումներԽմբագրել