Բացել գլխավոր ցանկը

Թալիբներ, Թալիբան (փուշթու՝ طالبان – մեդրեսեի սովորողներ, ուսանողներ), իսլամական շարժում, որ սկիզբ է առել Աֆղանստանում՝ աֆղանների շրջանում 1994 թվականին, ղեկավարել Աֆղանստանը 1996-2001 թվականներին («Աֆղանստան Իսլամական Էմիրաթ») և Պակիստանի հյուսիսում գտնվող Վազիրիստան շրջանը («Վազիրիստանի իսլամական պետություն») 2004 թվականից։ Աֆղանստան Իսլամական Էմիրաթը դիվանագիտորեն ճանաչել են երեք պետություններ՝ Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Պակիստանը և Սաուդյան Արաբիան[1]։

Թալիբան
Taliban execute Zarmeena in Kabul in1999 RAWA.jpg
Տեսակահաբեկչական կազմակերպություն
Գործունեության տարածքFlag of Afghanistan.svg Աֆղանստան
Ստեղծման տարեթիվ1994
Taliban Վիքիպահեստում
Սպիտակ գույնով նշված են այն տարածքները, որ վերահսկվում էին թալիբների կողմից 2016 թվականի փետրվարի 21-ի դրությամբ

ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհուրդը Թալիբանը ճանաչել է ահաբեկչական կազմակերպություն 2003 թվականին[2]։

ՍտուգաբանությունԽմբագրել

«Թալիբան» (փուշթու՝ طالبان [ṭālibān]) բառը փաշթոյից թարգմանաբար նշանակում է «աշակերտներ» և «թալիբ» բառի հոգնակին է։ Այն կազմված է արաբերենից փոխառված «թալիբ» (արաբ․՝ طالب‎‎ [ṭālib] – «աշակերտ», «ուսանող») բառից, որին ավելացվել է պարսկերեն հոգնակի թվի «ան» (փուշթու՝ ان) վերջավորությունը։ Արաբերենում «թալիբան» (արաբ․՝ طالبان‎‎) բառը նշանակում է ոչ թե «աշակերտներ», այլ «երկու աշակերտ» (երկակի թիվ)։ Այդ պատճառով Թալիբանի անվան թարգմանությունը երբեմն որոշակի շփոթմունքի տեղիք է տալիս արաբների մոտ։ Անգլերենում կարելի է հանդիպել մեկ թալիբի «թալիբան» կոչելու դեպքեր։ Խմբի վերաբերյալ հոգնակիի նշանակությամբ օգտագործվելուց բացի «թալիբան» բառը կարող է օգտագործվել նաև մեկ մարդու վերաբերյալ։ Օրինակ՝ Ջոն Ուոքեր Լինդը (անգլ.՝ John Walker Lindh) հիշատակվում է որպես «ամերիկյան թալիբան», ոչ թե որպես «ամերիկյան թալիբ»։ Պակիստանի անգլիալեզու թերթերում «Թալիբաններ» (անգլ.՝ Talibans) բառը հաճախ օգտագործվում է այն ժամանակ, երբ խոսքը վերաբերում է մեկից ավելի թալիբանների։ «Թալիբան» (Taliban ) գրելաձևն անգլերենում գերակշռում է «Թալեբան» (Taleban) ձևի նկատմամբ[3][4]։

ՊատմությունԽմբագրել

  • 1995 թվականին հավանաբար ԱՄԷ-ի կողմից ֆինանսավովող[5] Թալիբները գրավել են Հիլմենդը, ոչնչացրել Գուլբեդդին Հեքմաթիյարի զինյալներին, սակայն Քաբուլի մոտ նրանց կանգնեցրել են Ահմադ Շահ Մասուդի դիվիզիաները։ Նրանք վերահսկել են Աֆղանստանի տարածքի մեկ երրորդ մասը երկրի հարավ-արևելքում։
  • 1996 թվականի սեպտեմբերի 27-ին թալիբներն առանց մարտի գրավել են Քաբուլն ու հիմնել Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրաթը։ Իրենց վերահսկողության տակ գտնվող տարածքում նրանք մտցրել են շարիաթական իրավունք։ Թալիբների վարչակարգի ընդդիմությունը կազմել է Հյուսիսային ալյանսը, որը հիմնականում կազմված էր տաջիկներից (Ահմեդ Շահ Մասուդի և Բուրհանուդդին Ռաբանիի գլխավորությամբ) և ուզբեկներից (գեներալ Աբդուլ Ռաշիդ Դուստումի գլխավորությամբ) և օգտվել է Ռուսաստանի աջակությունից։ Ահաբեկիչ Ուսամա բեն Լադենին ապաստան տալն և բուդդայական ճարտարապետության հուշարձանների (Բուդդայի բամիանական արձաններ) ոչնչացումը թալիբների համար ստեղծել է բացասական համբավ համաշխարհային հասարակության աչքում։
  • 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական գործողությունից հետո ԱՄՆ-ն սկսել է հակաահաբեկչական գործողություն ընդդեմ Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրաթի և Հյուսիսային ալյանսի աջակցությամբ տապալել թալիբների վարչակարգը։ Թալիբներն անցել են ընդհատակ և մասամբ հեռացել հարևան Պակիստան (Վազիրիստան շրջանի գավառներ), որտեղ միացել են Հաջի Օմարի գլխավորությամբ։ 2000-ական թվականների սկզբից Վազիրիստանը դարձել է Թալիբան շարժման հենարան։ Թալիբները դուրս են մղել տեղացի ցեղերի առաջնորդներին և 2004 թվականին փաստացիորեն գրավել են իշխանությունն այդ շրջանում։
  • 2006 թվականի փետրվարի 14-ին Հյուսիսային Վազիրիստանի տարածքում հայտարարվել է անկախության հռչակման և Վազիրիստանի Իսլամական Էմիրաթի (ՎԻԷ) ստեղծման մասին[6]։ Ավելի ուշ, չնայած պակիստանյան բանակի՝ Իսլամաբադի իշխանությունը վերականգնելու փորձերին, Վազիրիստանի Իսլամական Էմիրաթն ընդլայնել է իր տարածքը Հարավային Վազիրիստան գավառի մեծ մասի հաշվին։
  • 2007 թվականի դեկտեմբերի 17-ին պակիստանյան թալիբները միավորվել են «Թեհրիկ-ե Թալիբան Պակիստան» կազմակերպության մեջ, որի գլուխ է կանգնել Վազիրիստանի Մահսուդ աֆղանական ցեղի առաջնորդ Բայթուլլա Մեհսուդը[7]։
  • 2009 թվականի փետրվարին թալիբները գերի են վերցրել պակիստանցի 30 ոստիկանների ու զինծառայողների Սվետ հովտում[8]։ Նրանք Պակիստանի կառավարությանն են ներկայացրել իրենց պահանջները Սվետ հովտում շարիաթի օրենքների պաշտոնական հայտարարելու վերաբերյալ, ինչին կառավարությունն ստիպված համաձայնել է։ Դրանից կարճ ժամանակ անց թալիբները վերահսկողություն են սահմանել Բուներ շրջանի վրա[9]։
  • 2009 թվականի օգոստոսին ամերիկյան ու պակիստանյան իշխանություններից Reuters տեղեկատվական գործակալության աղբյուրները, ինչպես նաև Պակիստանի ներքին գործերի նախարար Ռեհման Մալիկը հայտարարել են, թե տեղեկություններ ունեն այն մասին, որ սպանվել է պակիստանյան թալիբների առաջնորդ Բայթուլլա Մեհսուդը, որը համարվում է Պակիստանի նախկին վարչապետ Բենազիր Բհուտտոյի՝ 2007 թվականին կատարված սպանության կազմակերպիչը[10]։ Սակայն NEWSru.com համացանցային հրատարակության տվյալներով՝ «հատուկ ծառայությունների ներկայացուցիչները հայտարարել են, որ նա հեռացել էր այդ տարածքից դեռ գործողության սկսվելուց առաջ», իսկ Քարի Հուսեյնը (Աբու Մուսաբ ալ-Զարկավի), որը եղել է Մեհսուդի մոտ զինակիցը, լրագրողներին հայտարարել է, որ հրաձգության ժամանակ նա գտնվել է ապաստարանում[11]։ 2010 թվականի ապրիլի վերջին Բայթուլլայի հաջորդ Հակիմուլլահ Մեհսուդի՝ 2010 թվականի փետրվարին տեղի ունեցած սպանության մասին Կենտրոնական հետախուզական վարչության և Պակիստանի կառավարության հայտարարությունները հերքվել են Պակիստանի հետախուզական գերատեսչության կողմից[12]։ 2013 թվականի նոյեմբերին Պակիստանի հատուկ ծառայությունների ներկայացուցիչը Reuters-ի համար հաստատել է, որ Հակիմուլլահ Մեհսուդն սպանվել է 2013 թվականի նոյեմբերի 1-ին «անօդաչու թռչող սարքով հասցված հարվածի արդյունքում»[13]։
  • Ըստ «Իսլամական ջիհադի միություն» իսլամիստական մարտական կազմակերպության ռազմական ամիր Հարուն աբու Մուհամմադի խոսքերի՝ 2014 թվականի մարտի վերջի դրությամբ Թալիբանը փաստացիորեն վերահսկել է Աֆղանստանի տարածքի շուրջ 70 %-ը, այդ թվում նաև Գիլմենդ, Կանդագար, Պակտիա, Ուրուզգան, Նուրիստան, Կունար, Բադահշան, ԶԱբուլ, Գազնի և այլ գավառներ։ ՆԱՏՕ-ի կոալիցիայի դիրքերը դեռևս ամուր են եղել Քաբուլում և Մազարի Շարիֆում։ Թալիբների շարքերում մեծացել է սալաֆիտների թիվը[14]։
  • 2014 թվականի մայիսի 31-ին Թալիբանն Աֆղանստանում գերի մնացած վերջին ամերիկացուն՝ Բոուի Բերդգալին փոխել է Գուանտանամոյի բանտի հինգ կալանավորների հետ, որոնք նախկինում բարձր պաշտոններ էին զբաղեցրել Էմիրաթում[15]. Обмен вызвал неоднозначную реакцию по всему миру[16]։

Գերմանիայի պաշտպանության նախարարության նախկին ստատս-քարտուղար Անդրեաս ֆոն Բյուլովը 2002 թվականի հունվարի 13-ին գերմանական «Տագեսշպիգել» թերթին տված հարցազրույցում հայտարարել է, որ «Թալիբան» շարժումն ստեղծվել է Կենտրոնական հետախուզական վարչության համագործակցությամբ[17].

ԱՄՆ հատուկ ծառայությունների որոշիչ աջակցությամբ առնվազն 30 հազար մուսուլման զինյալներ մարզվել են Աֆղանստանում ու Պակիստանում, այդ թվում նաև մոլեռանդների խումբ, որոնք պատրաստ էին մինչև հիմա էլ պաշտպանել իրենց գաղափարն ու հայրենիքը։ Նրանցից մեկն Ուսամա բեն Լադենն է։ Ես դեռ մի քանի տարի առաջ էի գրել. Ահա ԿՀՎ-ի այդ վիժվածքից է ծագել Թալիբանն Աֆղանստանում, որը Ղուրանի հիման վրա նախապատրաստվել է ամերիկացիների ու Սաուդյան Արաբիայի բնակիչների օգնությամբ ֆինանսավորվող դպրոցներում։

Մամուլում եղել են նաև այլ հայտարարություններ 1980-ական թվականներին ԽՍՀՄ-ի դեմ կռվող զինյալներին, այդ թվում նաև թալիբներին ԱՄՆ-ի՝ օժանդակություն ցույց տալու վերաբերյալ[18][19], թեև 1980-ական թվականներին Թալիբանը դեռ գոյություն չի ունեցել։

2016 թվականի մայիսի 21-ին ամերիկյան անօդաչու թռչող սարքը հրթիռային հարված է հասցրել այն մեքենային, որի մեջ ենթադրաբար գտնվել է շարժման առաջնորդ Ախտար Մանսուրը։ Մայիսի 22-ին Թալիբանի առաջնորդի մահվան մասին լուրը հաստատել են խմբավորման բարձրաստիճան հրամանատար մուլլա Աբդուլ Ռաուֆն ու Աֆղանստանի վարչապետ Աբդուլլա Աբդուլլան։

Հրթիռային հարվածը տեղի է ունեցել Աֆղանստանի ու Պակիստանի միջև ընկած սահմանամերձ շրջանում։ Գործողությանը մասնակցել են մի քանի ամերիկյան անօդաչու թռչող սարքեր, որոնց նպատակակետը եղել է այն մեքենան, որի մեջ ենթադրաբար եղել են զինյալները[20]։

Թալիբան շարժման առաջնորդի դիրքում Ախտար Մանսուրին հաջորդել է Մավլավի Հայբատուլլա Ախունձավան[21]։

2017 թվականի օգոստոսին Թալիբանի ներկայացուցիչները նամակ են ուղարկել ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփին՝ նրան կոչ անելով հանել ԱՄՆ զորքերը Աֆղանստանից[22][23]։

2018 թվականի հունիսի 9-ին նրանք 17 տարվա մեջ առաջին անգամ հայտարարել են ժամանակավոր զինադադար Աֆղանստանի կառավարության հետ, որը տևել է մինչև հունիսի 15-ը[24]։ Հունիսի 21-ի լույս 22-ի գիշերը թալիբները կատարել են առաջին հարձակումը աֆղանական կառավարական ուժերի վրա[25]։

2018 թվականի օգոստոսի 19-ին Աֆղանստանի նախագահ Աշրաֆ Գանին Թվիթերում հայտարարել է, որ օգոստոսի 20-ից զինադադար է հաստատվել Թալիբանի դեմ կռում այն պայմանով, որ խմբավորումը կպատասխանի փոխադարձությամբ[26]։

2019 թվականի մայիսի վերջին տեղի է ունեցել Աֆղանստանում տիրող դրության խաղաղ կարգավորման վերաբերյալ բանակցությունների հաջորդ փուլը Ռուսաստանի Դաշնությունում արգելված Թալիբանի ներկայացուցիչների և Ռուսաստանի պաշտոնական ներկայացուցիչների միջև, որոնց թվում է եղել նաև Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը։ Թալիբների պատվիրակությունը, որ կազմված էր 14 մարդուց, գլխավորել է մուլլա Բարադար Ահունդը[27]։

ԳաղափարախոսությունԽմբագրել

Թալիբների պաշտոնական կրոնն իսլամի այնպիսի ուղղությունն է, ինչպիսին է աշարիականությունը. յուրաքանչյուր ոք, որ հակադրվում է այդ գաղաթարախոսությանը, ըստ զինյալների, մոլորյալ է ու ենթակա է հալածանքի։ Թալիբանն իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում ներմուծում է շարիաթի նորմերը, որոնց կատարումը խիստ վերահսկվում է։ Արգելված են հեռուստատեսությունը, երաժշտությունն ու երաժշտական գործիքները, կերպարվեստը, ալկոհոլը, համակարգիչները և համացանցը, շախմատը, սպիտակ կոիկը (սպիտակը թալիբների դրոշի գույնը), սեքսի մասին բաց քննարկումները և այլն[28]։ Տղամարդկանց պարտադրվում է անպայման ունենալ որոշակի երկարությամբ մորուք։ Կանանց արգելվել է աշխատել, բուժվել արական սեռի բժիշկների մոտ, բաց դեմքով և առանց ամուսնու կամ արական սեռի ազգականի հայտնվել հասարակական վայրերում, զգալիորեն սահմանափակվել է կրթության հասանելիությունը կանանց համար (2001 թվականին աղջիկները կազմել են դպրոց հաճախողների միայն 1 %-ը)։

2001 թվականի փետրվարի 26-ին մուլլա Օմարը հրապարակել է դեկրետ երկրի բոլոր ոչ իսլամիստական հուշարձանների ավերման մասին[29]։ Կյանքի կոչելով դեկրետը՝ նույն թվականի մարտին թալիբները պայթեցրել են Բուդդայի բամիանական արձանները, որ քանդակված էին Բամիանի ժայռերին 3-րդ և 4-րդ դարերում, ինչը քննարկումների տեղիք է տվել համախարհային հասարակության շրջանում[30]։ Թալիբների գործողությունները քննադատվել են նաև մի շարք մուսուլմանական երկրների հանրությունների կողմից[31]։

Թալիբները հանդես են գալիս հօգուտ կանանց կրթության արգելման։ Նրանց հարձակումների օբյեկտ հաճախ դառնում են դպրոցները. միայն 2008 թվականին Պակիստանի Սվետ հյուսիսարևմտյան շրջանում, ըստ տեղի բարձրաստիճան պետական պաշտոնյա Շաուկաթ Յուսայզայի, թալիբների կողմից ոչնչացվել է ավելի քան 170 դպրոց, որոնցում սովորում էին շուրջ 55 000 տղաներ և աղջիկներ[32]։

Ահաբեկչական գործողություններԽմբագրել

  • 2009 թվականի հոկտեմբերի 8-ին մահապարտ ահաբեկիչը պայթեցրել է ականապատ մեքենան Քաբուլում Հնդկաստանի դեսպանատան մոտ։ Զոհվել է 17 մարդ (2 ոստիկան և 12 խաղաղ բնակիչ), իսկ ավելի քան 80-ն ստացել են վնասվածքներ։ Ահաբեկչության կազմակերպման պատասխանատվությունն իրենց վրա են վերցրել «Թալիբան» շարժման ներկայացուցիչները[33][34]։
  • 2009 թվականի հոկտեմբերի 28-ին թալիբները Քաբուլում հարձակվել են հյուրանոցի վրա, ինչի արդյունքում ՄԱԿ-ի 6 աշխատակից զոհվել է, 9-ը՝ վիրավորվել։
  • 2009 թվականի դեկտեմբերի 28-ին մահապարտ ահաբեկիչն իրեն պայթեցրել է Կարաչիի կենտրոնական փողոցում, երբ հազարավոր շիա մուսուլմաններն անցկացնում էին Շախսեյ-վախսեյ ողբահանդեսը։ Զոհվել է 43 և վիրավորվել ավելի քան 60 մարդ։ Ահաբեկչության կազմակերպման պատասխանատվությունն իրենց վրա են վերցրել պակիստանցի թալիբները[35]։
  • 2010 թվականի օգոստոսի 6-ին Աֆղանստանի Բադահշան շրջանում թալիբներն սպանել են International Assistance Mission միջազգային բարեգործական քրիստոնեական կազմակերպության տասը անզեն աշխատակիցների, որոնք բժշկական օգնություն են ցուցաբերել աֆղաններին։ Սպանվածների թվում եղել են վեց ամերիկացիներ, մեկ բրիտանուհի, մեկ գերմանուհի և երկու աֆղան[36]։
  • 2010 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Կվետտայում պաղեստինցիաներին սատարելու միջազգային օրվա շրջանակներում անցկացված միտինգի ժամանակ տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով զոհվել է 54 և վիրավորվել 197 մարդ։ Ահաբեկչության կազմակերպման պատասխանատվությունն իրենց վրա են վերցրել պակիստանցի թալիբները[37]։
  • 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ին մահապարտ ահաբեկիչն իրեն պայթեցրել է Պակիստանի Դարա Ադամ Հել քաղաքի մզկիթում ուրբաթ օրվա աղոթի ժամանակ։ Զոհվել է առնվազն 50 և վիրավորվել ավելի քան 100 մարդ։ Պայթյունի կազմակերպման պատասխանատվությունն իր վրա է վերցրել պակիստացի թալիբների հետ կապված խմբավորումը[38]։
  • 2010 թվականի նոյեմբերի 11-ին Կարաչիի ոստիկանության շենքի մոտ պայթել է ականապատ բեռնատարը։ Զոհվել է շուրջ 20 և վիրավորվել ավելի քան 100 մարդ։ Ահաբեկչության կազմակերպման պատասխանատվությունն իրենց վրա են վերցրել պակիստանցի թալիբները[39]։
  • 2011 թվականի մարտի 9-ին մահապարտ ահաբեկիչը պայթեցրել է իրեն Փեշավարի արվարձանում, որտեղ անցկացվում էր թալիբների դեմ պայքարող կազմակերպության ակտիվիստներից մեկի կնոջ թաղումը։ Զոհվել է մինչև 40 և վիրավորվել ավելի քան 60 մարդ։ Ահաբեկչության կազմակերպման պատասխանատվությունն իրենց վրա են վերցրել պակիստանցի թալիբները[40][41]։
  • 2011 թվականի ապրիլի 3-ին մահապարտ ահաբեկիչը պայթեցրել է իրեն Դարա Գազի Խան քաղաքի կրոնական համալիրում, որտեղ անցկացվում էր կրոնական տոնակատարություն։ Զոհվել է առնվազն 41 և վիրավորվել ավելի քան 100 մարդ։ Ահաբեկչության կազմակերպման պատասխանատվությունն իրենց վրա են վերցրել պակիստանցի թալիբները[42]։
  • 2011 թվականի հոկտեմբերի 31-ին մահապարտ ահաբեկչի կողմից Կանդագարում կազմակերպված պայթյունի հետևանքով զոհվել են ՄԱԿ-ի երեք աշխատակիցներ, տեղի ոստիկանության պետը և մի քանի այլ մարդիկ։ Թալիբանն իր վրա է վերցրել ահաբեկչության կազմակերպման պատասխանատվությունը[43][44]։
  • 2012 թվականի սեպտեմբերի 4-ին մահապարտ ահաբեկչի կողմից Աֆղանստանի Նանգարհար շրջանում անցկացվող հուղարկավորության ժամանակ կազմակերպված պայթյունի ժամանակ զոհվել է առնվազն 20 և վիրավորվել ավելի քան 50 մարդ։ Բոլոր զոհերը եղել են խաղաղ բնակիչներ։ Ահաբեկչություն կազմակերպման պատասխանատվությունն իր վրա է վերցրել «Թալիբան» շարժումը[45]։
  • 2014 թվականի հունվարի 17-ին մայապարտ ահաբեկիչն իրեն պայթեցրել է Քաբուլում լիբանանյան ռեստորանի մոտ։ Զոհվել է 21 մարդ, այդ թվում՝ ՄԱԿ-ի չորս աշխատակից։ Ահաբեկչություն կազմակերպման պատասխանատվությունն իրենց վրա են վերցրել «Թալիբան» շարժման ներկայացուցիչները[46][47]։

Հայտնի են դեպքեր, երբ թալիբների զոհ են դարձել անչափահասները։ Այսպես, 2007 թվականին Պակտիկ շրջանում թալիբները գնդակահարել են դպրոցականի նրա համար, որ նա սովորել է անգլերեն[48]։ 2010 թվականին Հիլմենդ շրջանում նրանք մահապատժի են ենթարկել 7-ամյա տղայի, որը մեղադրվել է լրտեսության մեջ[49]։ 2011 թվականին նրանց կախել են 8-ամյա տղայի, որի հայրը, աշխատելով ոստիկանությունում, հրաժարվել էր անցնել նրանց կողմը[50]։

ԹվաքանակԽմբագրել

  • 1995 – 25 հազար զինյալներ[51]
  • 1998 – շուրջ 110 հազար զինյալներ[52]
  • 2006 – շուրջ 12 հազար թալիբներ[53]
  • 2010 – 27 հազար թալիբներ[54]

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Security Council Committee established pursuant to resolution 1267 (1999) concerning Al-Qaida and the Taliban and Associated Individuals and Entities
  2. «English <-> Arabic Online Dictionary»։ Ectaco։ 2006-12-28։ Վերցված է 2012-09-02 
  3. Adam Curtis։ «From 'Taleban' to 'Taliban'»։ BBC։ Վերցված է 2012-09-02 
  4. Барабанов В. А. Российский ВПК: история и современность : монография. — Альфа, 2002. — С. 19. — 238 с.
  5. Провозглашение Государства Вазиристан // Day.az, 14.02.2006
  6. Серенко А. Н. Талибан перед угрозой распада // Информационного портала «Афганистан.ру», 20.12.2007
  7. В Пакистане талибы захватили 30 полицейских и солдат // Интерфакс, 04.02.2009
  8. «Клинтон увидела в Пакистане «смертельную угрозу» для мира»։ Lenta.ru։ 23 апреля 2009։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-25-ին։ Վերցված է 2010-08-14 
  9. Маслов Г. В Пакистане, возможно, уничтожен убийца Беназир Бхутто // Infox.ru, 07.08.2009
  10. При ракетном ударе по похоронной процессии в Пакистане главного террориста так и не убили — он успел уйти // NEWSru.com, 24.06.2009
  11. Лидер «Талибана» оказался живым // Газета.ру, 29.04.2010
  12. Американский беспилотник уничтожил лидера пакистанских талибов // Российская газета, 01.11.2013
  13. Интервью с военным амиром Иттихад исламского джихада // sodiqlar.info, 26.03.2014
  14. Афганистан: единственный военнопленный из США освобожден // Русская служба Би-би-си, 31.05.2014
  15. Боуман М. Законодатели требуют ответов на вопросы об освобождении Бергдала // Голос Америки, 05.06.2014
  16. «Da sind Spuren wie von einer trampelnden Elefantenherde»։ Der Tagesspiegel (գերմաներեն)։ 13.01.2002։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-04-ին։ Վերցված է 2011-11-05 
  17. Joseph Fitchett (26 сентября 2001)։ «What About the Taliban's Stingers?» (անգլերեն)։ International Herald Tribune։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-04-ին։ Վերցված է 2011-11-05 
  18. ROBERT PEAR (18 сентября 1988)։ «Arming Afghan Guerrillas: A Huge Effort Led by U.S..» (անգլերեն)։ The New York Times։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-04-ին։ Վերցված է 2011-11-05 
  19. Командир «Талибана» подтвердил гибель лидера движения // Известия, 22.05.2016
  20. Талибы назначили преемника своего убитого лидера // Интерфакс, 25.05.2016
  21. «Талибы призвали Трампа вывести войска из Афганистана»։ РИА Новости։ 15.08.2017 
  22. Меликов В. (15.08.2017)։ «Талибы потребовали от Трампа убрать американские войска из Афганистана»։ Федеральное агентство новостей 
  23. «Талибы впервые за 17 лет объявили временное перемирие с правительством Афганистана»։ gordonua.com։ Վերցված է 2018-08-20 
  24. «15 members of uprising force killed in Taliban attacks»։ Pajhwok Afghan News։ Վերցված է 2018-08-20 
  25. «Ashraf Ghani on Twitter»։ Twitter (ռուսերեն)։ Վերցված է 2018-08-20 
  26. «В Москву вновь приехали талибы, они встретились с Лавровым»։ svoboda.org։ Радио Свобода։ 2019-05-28։ Վերցված է 2019-06-06 
  27. Amy Waldman A Nation Challenged: the Law; No TV, no Chess, No Kites: Taliban’s Code, from A to Z. // New York Times, 22.11.2001
  28. Khan J. (Writing by Kamran Haider; Editing by Robert Birsel and Sugita Katyal) Pakistani Taliban blow up schools in Swat // Reuters, 19.01.2009
  29. Taliban kill 17 in Indian embassy bombing in Kabul (Ստուգված է 27 Սեպտեմբերի 2012)
  30. Bombing at Indian Embassy in Kabul Kills 17 (Ստուգված է 27 Սեպտեմբերի 2012)
  31. Пакистанские талибы взяли на себя ответственность за взрыв в Карачи
  32. Талибы взорвали сотрудниц благотворительной организации в машине
  33. Пакистанские талибы взяли на себя ответственность за теракт в Кветте
  34. Талибы взорвали мечеть в Пакистане: более 50 погибших
  35. Пакистанские талибы взяли на себя ответственность за теракт в Карачи
  36. Талибы взяли ответственность за взрыв в Пешаваре, унесший до 40 жизней
  37. Талибы взяли на себя ответственность за теракт в Пакистане
  38. Талибы взяли на себя ответственность за теракт в Пакистане — СМИ
  39. Deadly blast hits Kandahar (Ստուգված է 25 Նոյեմբերի 2011)
  40. Taliban attack targets U.S. agency in Kandahar (Ստուգված է 25 Նոյեմբերի 2011)
  41. При взрыве в Нангархаре погибли не менее 20 мирных жителей (Ստուգված է 5 Սեպտեմբերի 2012)
  42. В теракте в Кабуле погиб гражданин России
  43. IMF and UN officials killed in Kabul restaurant attack
  44. В афганской провинции Пактика талибы убили школьника за изучение английского языка (Ստուգված է 7 Օգոստոսի 2011)
  45. Афганские талибы казнили за шпионаж семилетнего ребёнка (Ստուգված է 7 Օգոստոսի 2011)
  46. Боевики движения Талибан казнили восьмилетнего ребёнка (Ստուգված է 7 Օգոստոսի 2011)
  47. Библиотека КонтиненТа
  48. Государственный и Политический строй Афганистана
  49. Brutal one-legged fanatic who loves the limelight — Telegraph
  50. Талибы в Афганистане увеличили свою численность на 35 процентов

ԳրականությունԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել