Զամբյուղ, տարա, որն ավանդաբար պատրաստված է կոշտ մանրաթելերից և կարող է պատրաստվել մի շարք նյութերից, ներառյալ՝ փայտե ձողերը, ուղեցույցները և ձեռնափայտերը։ Չնայած զամբյուղների մեծ մասը պատրաստված է բուսական նյութերից, կարող են օգտագործվել նաև այլ նյութեր,ինչպիսիք են ձիու մազերը, կետոսկրը, կամ մետաղալարը։ Զամբյուղները սովորաբար հյուսվում են ձեռքով։ Որոշ զամբյուղներ փակվում են կափարիչով, իսկ մյուսները վերևում բաց են մնում։

Ուտելի սունկ զամբյուղի մեջ
Սալորով զամբյուղ, Պիեռ Դյուպուի նկարը:

Օգտագործում

խմբագրել
 
Ձախ կողմում կենդանի թռչունների զամբյուղներ են: Ուղիղ դեպի աջ հարթ զամբյուղներ են, որոնք օգտագործվում են Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Հայկու քաղաքում, Հայնան նահանգում, ծովախեցգետին և մանր ձուկ վաճառելու համար:

Զամբյուղները ծառայում են ինչպես օգտակար, այնպես էլ գեղագիտական նպատակների։ Որոշ զամբյուղներ կրում են արարողակարգային, այնսինքն՝ կրոնական բնույթ[1]։ Մինչ զամբյուղները սովորաբար օգտագործվում են բերքահավաքի, պահեստավորման և տեղափոխման համար[2], մասնագիտացված զամբյուղները օգտագործվում են որպես մաղեր տարբեր նպատակների համար, ներառյալ խոհարարությունը, սերմերի կամ հացահատիկների մշակումը, խաղաքարերի, չախչախների, օդափոխիչների, ձկան թակարդների և լվացքի համար։

Պատմություն

խմբագրել

Հյուսած զամբյուղների գյուտից առաջ մարդիկ ծառի կեղևն օգտագործում էին պարզ տարաներ պատրաստելու համար։ Այս տարաները կարող էին օգտագործվել հավաքված սնունդ և այլ իրեր տեղափոխելու համար, բայց դրանք քանդվեցին ընդամենը մի քանի կիրառությունից հետո։ Հաջորդ քայլը կեղևի կամ այլ բուսական նյութի շերտեր հյուսելն է ՝ կեղևի տարաները պահելու համար, որին կհաջորդեն ամբողջությամբ հյուսված զամբյուղները։ Վերջին նորամուծությունը, ըստ երևույթին, զամբյուղներն են, որոնք այնքան ամուր են հյուսված, որ կարող են ջուր պահել։

Կախված հողի պայմաններից ՝ զամբյուղները կարող են պահպանվել կամ չպահպանվել հնագիտական գտածոներում։ Մերձավոր Արևելքի հուշարձանները ցույց են տալիս, որ հյուսելու տեխնիկան օգտագործվել է գորգեր և, հնարավոր է, նաև զամբյուղներ պատրաստելու համար, մ․թ․ա․ մոտ 8000 թվականին։ Հյուսված զամբյուղները թվագրվում են 7000 թվականին[1] Օազիսամերիկայում։ Հյուսման տեխնիկայով պատրաստված զամբյուղները տարածված էին մ․թ․ա․ 3000 թվականին։

Զամբյուղներն ի սկզբանե մշակվել են որպես բազմաֆունկցիոնալ անոթներ ՝ նյութեր տեղափոխելու և պահելու, ինչպես նաև տան շուրջ ցրված իրերը պահելու համար։ Տարածաշրջանում առկա բուսական աշխարհը ազդում է նյութի ընտրության վրա, որն իր հերթին ազդում է հյուսելու տեխնիկայի վրա։ Եղեգնարմավը և արմավենին կամ արմավենու ծառերի ընտանիքի այլ անդամները, բարեխառն շրջանների բարակ խոտերը և լայնատերև արևադարձային բրոմելիադները պահանջում են ոլորման և զամբյուղի մեջ հյուսելու տարբեր եղանակներ։ Զամբյուղներ պատրաստելու պրակտիկան վերածվել է արվեստի։ Արվեստի ազատությունը զամբյուղ արտադրողներին տրամադրում է գույների, նյութերի, չափերի, նախշերի և մանրամասների լայն տեսականի։

Գլխին զամբյուղ կրելը, մասնավորապես գյուղաբնակ կանանց կողմից, վաղուց է կիրառվել։ Հին հունական արվեստում դրա ներկայացումները կոչվում են Canephorae։

Փոխաբերական և գրական գործածություն

խմբագրել

"Тo hell in a handbasket" արտահայտությունը նշանակում է արագ վատթարանալ ։ Այս օգտագործման ծագումը պարզ չէ։. "Զամբյուղ"[3] Սա ավելի հաճախ հանդիպում է բրիտանական անգլերենում։ «Զամբյուղը» վերաբերում է նաև տղամարդու միջանցքի ուռուցքին[3]։ «Զամբյուղ» բառը հաճախ օգտագործվում է խոսակցական «մի դրեք ձեր բոլոր ձվերը մեկ զամբյուղի մեջ»։ Այս առումով զամբյուղը հաջողության հասնելու շանսի փոխաբերություն է։

Նյութեր

խմբագրել
 
Արմավենու զամբյուղներ (առջևի) և հյուսած զամբյուղներ (հետևում)

Զամբյուղ արտադրողները օգտագործում են նյութերի լայն տեսականի.

  • Հյուսածո զամբյուղ (ավանդաբար պատրաստված ուռենուց, ռաթթանից, եղեգից և բամբուկից)
  • Ծղոտ
  • Պլաստիկ
  • Մետաղ
  • Բամբուկ
  • Արմավենի
  • Ածխածնային մանրաթել

Պատկերներ

խմբագրել

Ծանոթագրություններ

խմբագրել
  1. 1,0 1,1 «Hopi Basketry». Northern Arizona Native American Culture Trail. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 28-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 13-ին.
  2. «About Baskets». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ սեպտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 2-ին.
  3. 3,0 3,1 «basket, n.». oed.com. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 18-ին.

Աղբյուրներ

խմբագրել

Արտաքին հղումներ

խմբագրել


 Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Զամբյուղ» հոդվածին։