Եփրեմ Ա Ձորագեղցի

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս

Եփրեմ Ա Ձորագեղցի (1748, Ձորագյուղ-1835, Էջմիածին), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1809-1830 թվականներին։ Հաջորդել է Դանիել Ա Սուրմառեցուն՝ ռուսաց կայսրի և պարսից գահաժառանգ Աբաս Միրզայի համաձայնությամբ։ 1801-1809 թվականներին եղել է ռուսահայ թեմի առաջնորդ[2]։

Եփրեմ Ա Ձորագեղցի
Դիմանկար
Ծնվել է1748[1]
ԾննդավայրՁորագյուղ[1]
Մահացել է1835[1]
Մահվան վայրՎաղարշապատ, Հայկական մարզ, Ռուսական կայսրություն[1]
Մասնագիտությունքահանա
Զբաղեցրած պաշտոններԱմենայն Հայոց Կաթողիկոս
Պարգևներ և
մրցանակներ
Սուրբ Աննայի Առաջին Փառքի շքանշան

Կենսագրություն խմբագրել

Ծնվել է 1748 թվականին Երևանին մերձ Ձորագեղ գյուղում։ Մահացել է 1835 թվականի հուլիսի 16-ին Վաղարշապատում և ամփոփվել է Սուրբ Գայանե վանքի հայրապետական գերեզմանատանը։ Սովորել է Էջմիածնի Ժառանգավորաց դպրոցում, աչքի ընկել արտակարգ ընդունակություններով ու առաջադիմությամբ, խորացել աստվածաբանական գիտության մեջ։ Մայր Աթոռում զբաղեցրել է պատասխանատու պաշտոններ։ Երկար տարիներ Հնդկաստանում եղել է նվիրակ։ 1799 թվականինին Ղուկաս Ա Կարնեցու կարգադրությամբ նվիրակի պաշտոնով տեղափոխվել է Ռուսաստան։ Եփրեմ Ա Ձորագեղցու կաթողիկոսական օծումը կատարվել է 1810 թվականի նոյեմբերի 6-ին։ Նա ջերմ ընդունելության է արժանանում Ալեքսանդր I-ի կողմից և որպես նվեր ստանում վեղարի ադամանդակուռ խաչ[3]։

Գործունեություն խմբագրել

Եփրեմ Ա Ձորագեղցին զգալի դեր է խաղացել 1813-ի Գյուլիստանի հաշտության պայմանագիրը կնքելիս՝ որպես միջնորդ հանդես գալով Ռուսաստանի և Պարսկաստանի միջև։ Նրա օրոք ուժեղացել են խանական կառավարության բռնությունները Էջմիածնի նկատմամաբ, վանքը պարտքերի տակ է ընկել։ Պարտքերը վճարելու և խանական սպառնալիքներից ազատվելու համար Եփրեմ Ա Ձորագեղցին 1821-ին մեկնել է Շուշի՝ ռուսահայոց կողմերում միջոցներ հանգանակելու։ Նրան ուղեկցորդների մեջ էր նաև  գրող, հրապարակախոս Մ․ Թաղիադյանը։ Քանի որ կաթողիկոսը ծածուկ էր անցել ռուսահայոց սահմանը, և պարսիկներն էլ պահանջում էին հետ վերադառնալ, Եփրեմ Ա Ձորագեղցին լարվածություն չստեղծելու նպատակով առանձնացել է Հաղպատի վանքում։ 1828-ին, Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միացվելուց հետո, վերդարձել է Էջմիածին։ 1830-ին հրաժարվել է կաթողիկոսությունից։ Եփրեմ Ա Ձորագողցին վերաբացել է (1813) Սիմեոն Ա Երևանցի կաթողիկոսի հիմնած Էջմիածնի ժառանգավորաց դպրոցը, կառուցել Օշականի ճակատամարտի (1834) հերոսների հուշարձանը Էջմիածնում։ Ունեցել է շեշտված ռուսական կողմնորոշում և ցանկացել Ռուսաստանի օգնությամբ ազատագրել Հայաստանը, վերականգնել Հայոց պետականությունը։ Այդ նպատակով սերտ կապեր է պահպանել ռուսահայ  և հնդկահայ գործիչների հետ[2]։

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. ԽուդավերդյանՀայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 3. — էջ 645.
  2. 2,0 2,1 Այվազյան Հովհաննես (2002)։ Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան։ Երևան: Հայկական հանրագիտարան։ էջեր 342–343 
  3. «Qahana.am | ՀԱՅ ԱՌԱՔԵԼԱԿԱՆ ՍՈՒՐԲ ԵԿԵՂԵՑԻ»։ www.qahana.am։ Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 26 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 645  
Նախորդող՝
Դանիել Ա Սուրմառեցի
Կաթողիկոս
1809–1830
Հաջորդող՝
Հովհաննես Ը Կարբեցի