Ելենա Կորնարո Պիսկոպիա

Ելենա Լուկրեցիա Կորնարո-Պիսկոպիա (իտալ.՝ Elena Lucrezia Cornaro Piscopia, US: /kɔːrˌnɑːr pɪˈskpiə/,[5] Իտալերեն: [ˈɛːlena luˈkrɛttsja korˈnaːro piˈskɔːpja], հունիսի 5, 1646(1646-06-05)[1][2][3], Ca' Loredan - հուլիսի 26, 1684(1684-07-26)[2][4], Պադովա, Վենետիկի հանրապետություն), առաջին կանանցից մեկը, որը ստացել է դոկտորական աստիճան և առաջին կինը, ով ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում (Ph.D.): Պիսկոպիան Վենետիկի դատախազի դուստրն էր: Նա լավ կրթություն էր ստացել, մասնավորապես, տիրապետում էր մի քանի ժամանակակից և դասական լեզուների, ինչպես նաև «ազատ արվեստների»: Նա արհամարհեց վենետիկյան հասարակության անպարկեշտ խոսքերը և փոքր հասակից մտավ Բենեդիկտյան միանձնուհիների շարքերը: Պիսկոպիան, ի վերջո, որոշեց ամբողջովին նվիրվել գիտությանը: 1677 թվականին նա առաջին հանրային քննարկումն անցկացրեց Պադովայի համալսարանում: Պաշտպանության առաջին փորձերն ավարտվեցին անհաջողությամբ, հակառակորդները կարծում էին, որ կնոջ տեղը եկեղեցում է, որտեղ նա պետք է լռի, բայց ի վերջո Պիսկոպիան թույլտվություն ստացավ պաշտպանել իր դոկտորական ատենախոսությունը: 1678 թվականի հունիսի 25-ին նա դարձավ աշխարհում առաջին կինը, ով ստացավ փիլիսոփայության դոկտորի կոչում: Հաջորդ վեց տարիներին նա զբաղվում էր բացառապես գիտական աշխատանքներով, մասնավորապես փիլիսոփայությամբ և մաթեմատիկայով: Մահացել է 38 տարեկան հասակում, ենթադրվում է տուբերկուլյոզից: 1688 թվականին նրա գիտական նվաճումները տպագրվեցին Պարմում:

Ելենա Կորնարո Պիսկոպիա
Դիմանկար
Ծնվել էհունիսի 5, 1646(1646-06-05)[1][2][3]
ԾննդավայրCa' Loredan
Մահացել էհուլիսի 26, 1684(1684-07-26)[2][4] (38 տարեկան)
Մահվան վայրՊադովա, Վենետիկի հանրապետություն
ՔաղաքացիությունFlag of Republic of Venice (1659-1675).svg Վենետիկի հանրապետություն
ԿրթությունՊադովայի համալսարան
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս և փիլիսոփա
Elena Lucrezia Cornaro Piscopia Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ելենա Կորնարո Պիսկոպիան ծնվել է Մեծ ջրանցքի տարածքում գտնվող Լորեդանոների պալատում: Ջանբատիստա Կոռնարո-Պիսկոպիայի և նրա սիրուհի Ձանետա Բոնիի երրորդ երեխան էր: Նրա մայրն աղքատ գյուղացիական ընտանիքից էր, հավանաբար, սովից փախել էր Վենետիկ, որտեղ էլ դարձել էր Վենետիկյան հանրապետության ամենաազդեցիկ ազնվական դինաստիաներից մեկի անդամի սիրուհին: Ելենայի ծնողները նրա ծննդյան պահին ամուսնացած չէին[6]: Այսպիսով, Ելենան ծնունդով Կորնարո ընտանիքի անդամ չէր, քանի որ վենետիկյան օրենքներն անօրինական երեխաներին արգելում էին օգտվել ազնվականների արտոնություններից, նույնիսկ եթե նրանք ճանաչվում էին որպես ազնվական ծնողներ: Ջանբատիստան և Ձանետան պաշտոնապես ամուսնացան 1654 թվականին, բայց նրանց երեխաները զրկվեցին ազնվական արտոնություններից, ինչն անհանգստացնում էր Ջանբատիստային:

1664 թվականին Ջանբատիստան դարձավ Սան Մարկո դե Սուպրայի դատախազը և Սուրբ Մարկոսի տաճարի գանձապահը, որը վենետիկյան ազնվականների շրջանում ցանկալի պաշտոններից էր` դառնալով Վենետիկի դոժից հետո երկրորդ բարձրագույն կոչումը[7]: Հայրը բազմիցս փորձել էր կազմակերպել նրա նշանադրությունը, բայց նա մերժել էր յուրաքանչյուր տղամարդու, քանի որ 11 տարեկան հասակում նա առաքինության երդում էր տվել: Ելենան համարվում էր հրաշամանուկ: Ընտանիքի բարեկամի խորհրդով քահանա Ջովաննի Ֆաբրիսան սկսեց դասական կրթություն ստանալ: Յոթ տարեկան հասակում նշանավոր ուսուցիչների ղեկավարությամբ նա սովորեց լատիներեն ու հունարեն, ինչպես նաև ֆրանսերեն և իսպաներեն: Նա տիրապետեց նաև եբրայերենին և արաբերենին՝ ստանալով Oraculum Septilingue տիտղոսը («յոթալեզու պատգամախոս»): Հետագայում սովորել է մաթեմատիկա, փիլիսոփայություն և աստվածաբանություն: Տիրապետում էր կլավեսինին, կլավիկորդին, քնարին և ջութակին և երաժշտություն էր ստեղծագործում: 20 տարեկան հասակում հետաքրքրվում է ֆիզիկայով, աստղագիտությամբ և լեզվաբանությամբ:

Կառլո Ռինալդինին՝ նրա փիլիսոփայության դասախոսը, Պադովայի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի ղեկավարը, 1668 թվականին 22-ամյա Ելենային նվիրեց երկրաչափության գիրք: Իր գլխավոր դաստիարակ Ֆաբրիսի մահից հետո նա ավելի մտերմացավ Ռինալդինիի հետ, ով ստանձնեց ուսուցումը: 1669 թվականին նա իսպաներենից իտալերեն թարգմանեց կարտեզիանական վանական Լանսպերգիայի «Colloquio di Cristo nostro Redentore all’anima devota» ստեղծագործությունը: Թարգմանությունը նվիրված էր նրա մերձավոր ընկեր և խոստովանորդ Ջան Պաոլո Օլիվային: Թարգմանությունը 1669 թվականից 1672 թվականներին հանրապետությունում վերահրատարակվել է հինգ անգամ: Երբ նրա համբավը լայն տարածում ստացավ, Ելենաին հրավիրեցին շատ գիտական ընկերություններ, և 1670 թվականին նա դարձավ վենետիկյան Accademia dei Pacifici ընկերության նախագահը[8][9]:

Կառլո Ռինալդինիի առաջարկությամբ նրա փիլիսոփայության դաստիարակ Ֆելիչե Ռոտոնդին դիմել է Պադուայի համալսարան Կոռնարոին աստվածաբանություն laurea աստիճան տրամադրելու խնդրանքով[10]: Երբ կարդինալ Գրեգորիո Բարբարիգոն, Պադուայի եպիսկոպոսը, իմացավ, որ նա աստվածաբանություն է ուսումնասիրում, հրաժարվեց այն հիմքով, որ նա կին էր[10]: Այնուամենայնիվ, նա թույլ տվեց Ելենային ուսումնասիրել փիլիսոփայություն և ուսումնառության փայլուն դասընթացից հետո ստացավ փիլիսոփայության laurea-ի աստիճան[10]: Աստիճանը շնորհվեց 1678 թվականի հունիսի 25-ին Պադուայի Մայր տաճարում՝ համալսարանի ներկայացուցիչների, բոլոր ֆակուլտետների, ուսանողների և վենետիկյան սենատորների մեծամասնության պրոֆեսորների, ինչպես նաև Բոլոնիայի, Պերուջայի, Հռոմի և Նեապոլի համալսարաններից հրավիրված բազմաթիվ հյուրերի ներկայությամբ: Ելենան դասական լատիներենով մեկ ժամ խոսեց՝ բացատրելով Արիստոտելի գործերից պատահականորեն ընտրված բարդ քաղվածքները: Նրան մեծ ուշադրությամբ լսեցին, և երբ ավարտեց, պրոֆեսոր Ռինալդինին ծափահարությունների ներքո նրան շնորհեց laurea-ի տարբերանշաններ` փիլիսոփայության մասին գիրք, գլխին դափնեպսակ դրեց, մատին մատանի, ուսերին սպիտակ կզաքիսի մորթի: Այդ տեսարանը պատկերված է Վասար քոլեջի Թոմփսոնի հուշահամալիրի արևմտյան թևում գտնվող պատուհանի ցուցափեղկերին: Իր կյանքի վերջին տարիները նա նվիրվեց գիտությանը և բարեգործությանը: Նա մահացավ Պադուայում 1684 թվականին տուբերկուլյոզից, թաղված է Սանտա-Ջուստինի եկեղեցում:

ԺառանգությունԽմբագրել

Նրա վաղաժամ մահը նշանավորվեց Վենետիկում, Պադուայում, Սիենայում և Հռոմում կայացած հիշատակի արարողություններով: 1688 թվականին Պարմայում լույս տեսած նրա ստեղծագործությունները պարունակում էին գիտական զրույցներ, թարգմանություններ և կրոնական տրակտատներ: 1685 թվականին Պադուայի համալսարանը նրա պատվին մեդալ հատեց: 1895 թվականին Հռոմի անգլիական բենեդիկտյան միանձնուհիների աբբայությունը Հելենի աճյունը տեղափոխեց նոր դագաղի մեջ և տեղադրեց հուշատախտակ:

Ջեյն Սմիթ Գերնսը նրա կյանքի մասին գրել է «Լեդի Կոռնարո. Վենետիկի հպարտությունն ու հրաշքը» գիրքը, որը լույս տեսավ 1999 թվականին[11], Ֆրանչեսկո Լյուդովիկո Մասկիետոյի ավելի վաղ աշխատանքը՝ Ելենա Լուկրեցիա Կոռնարո Պիսկոպիան, որն ի սկզբանե գրվել է իտալերեն 1978 թվականին, չէր թարգմանվել անգլերեն մինչև 2007 թվականը[12]: 2019 թվականի հունիսի 5-ին Google-ի որոնման համակարգով նշեցին Կորնարո Պիսկոպիայի ծննդյան 373-ամյակը` օգտագործելով Google Doodle[13]:

Ընտրյալ հրատարակություններԽմբագրել

  • Lettera overo colloquio di Christo N. R. all’anima devota composta dal R. P. D. Giovanni Laspergio in lingua spagnola e portata nell’italiana, Venetia, Giuliani, 1669
  • Helenae Lucretiae Corneliae Piscopiae opera quae quidem haberi potuerunt, Parmae, Rosati, 1688

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 Collective Biographies of Women
  4. 4,0 4,1 4,2 FemBio: Банк данных о выдающихся женщинах, Frauerdatenbank
  5. Oxford Dictionaries|Cornaro Piscopia, Elena Lucrezia
  6. Gregersen Erik։ «Elena Cornaro»։ Encyclopædia Britannica Inc։ Վերցված է 2014-04-17 
  7. Guernsey 1999, ch. 1.
  8. Battagia, Michele Delle accademie veneziane dissertazione storica di Michele Battagia. — Giuseppe Picotti's typography.
  9. Guernsey 1999, ch. 8.
  10. 10,0 10,1 10,2 «Elena Lucrezia Cornaro Piscopia» (Italian)։ Università degli studi di Padova։ Վերցված է 2016-01-22 
  11. «THE LADY CORNARO Pride and Prodigy of Venice»։ Kirkus Reviews։ 1999-09-15։ Վերցված է 2019-06-05 
  12. Paula; Findlen Francesco Ludovico Maschietto. Elena Lucrezia Cornaro Piscopia (1646–1684): The First Woman in the World to Earn a University Degree. Review(անգլ.) // Renaissance Quarterly : journal. — 2008. — Т. 61. — № 3. — С. 878—879. — ISSN 0034-4338. — doi:10.1353/ren.0.0207
  13. Ritschel Chelsea (2019-06-04)։ «Five things you should know about the first woman to receive a PhD»։ The Independent (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-06-04 

Արտաքին հղումներԽմբագրել