Դմիտրի Ղիփիանի

վրացի քաղաքական, պետական, հասարակական գործիչ

Դմիտրի Իվանի Ղիփիանի (ապրիլի 14 1814, Մերեթի Գորիի գավառ - հոկտեմբերի 24 1887, Ստավրոպոլ), վրացի քաղաքական, պետական, հասարակական գործիչ, Թիֆլիսի քաղաքագլուխ[2]:

Դմիտրի Ղիփիանի
վրացերեն՝ დიმიტრი ყიფიანი
Kipiani by roinashvili.jpg
Թիֆլիսի քաղաքագլուխ
Դեկտեմբերի 14 1875 - ապրիլի 9 1879
Նախորդող Յազոն Դմիտրյան Թումանյան
Հաջորդող Անտոն Սողոմոնյան Ղորղանյան
 
Մասնագիտություն՝ հեղինակ և գրող
Ազգություն Վրացի
Դավանանք ուղղափառություն
Ծննդյան օր ապրիլի 14 (26), 1814
Ծննդավայր Մերեթ Գորիի գավառ
Վախճանի օր հոկտեմբերի 24 (նոյեմբերի 5), 1887[1] (73 տարեկան)
Վախճանի վայր Ստավրոպոլ, Ռուսական կայսրություն
Գերեզման Մթածմինդա
Թաղված Մթածմինդա
Դինաստիա Ղիփիանիներ
Քաղաքացիություն Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Ռուսական կայսրություն
Հայր Իվան Ղիփիանի
Մայր Բարբարա Պուրցելաձե
Ամուսին Նինո Չիլաշվիլի
Զավակներ Նիկոլոս Ղիփիանի
Կոնստանտին Ղիփիանի
Էլեն Ղիփիանի
 
Ինքնագիր Dimitri Kipiani signature.svg

Դ. Ղիփիանին 3 տարեկան հասակում կորցրել է հորը, ով ազնվական էր և Մերեթ էր տեղափոխվել Աբաշիից[3]։ Ղիփիանիների տոհմական կալվածքը գտնվում էր Բորժոմի կիրճում՝ Քվիշխեթի գյուղ: 1845 թվականին ամուսնացել է գեներալ Գիորգի Ճիլաշվիլու դստեր՝ Նինոյի հետ[2]:

Քաղաքացիական գործունեությունԽմբագրել

1830-1859 թվականներին Դ. Ղիփիանին զբաղեցրել է տարբեր քաղաքացիական պաշտոններ: Ավագ եղբոր՝ Քայխոսրոյի հոգածությամբ փոխադրվել է Թիֆլիս և ընդունվել 8-ամյա հոգևոր ուսումնարան, սակայն ընդամենը 2 տարի անց փոխադրվել է Ազնվականական ուսումնարան ուսումը շարունակելու համար: 1830 թվականից սկսել է դասավանդել Թիֆլիսի գիմնազիայում: 1834 թվականին ծառայության է անցել Վոլոգդայի նահանգային կառավարման գրասենյակային աստիճանավորների կազմում, որտեղ էլ 1835 թվականին ընտրվել է քարտուղար: Նույն թվականին նշանակվել է նահանգապետի քաղաքացիական գրասենյակի կառավարչի պաշտոնակատար: 1837 թվականին գրանցվել է Վրաստանի Գերագույն կառավարման գործադիր շահագործման հաստիքացուցակում և գործուղվել Վրաստանի նահանգապետի քաղաքացիական գրասենյակի տրամադրության տակ: Նույն թվականին նշանակվել է Վրաստանի նահանգապետի քաղաքացիական գրասենյակին կից հատուկ հանձնարարությունների բաժնի աստիճանավոր, 1838 թվականին՝ Վրաստանի նահանգապետի քաղաքացիական գրասենյակի քարտուղար և “Закавказский Вестник”-ի խմբագիր, սակայն կայսերական կառավարչի խնդրանքով մնացել է նույն պաշտոնում որպես քարտուղար: 1839 թվականին փոխադրվել է Վրաստանի գլխավոր հրամանատարի գրասենյակ: 1841 թվականին նրան շնորհվել է տիտղոսային խորհրդականի, 1843 թվականին՝ արտգործերի խորհրդականի թեկնածուի կոչում, իսկ 1845 թվականին նշանակվել է Գլխավոր վարչության գրասենյակի տնօրենի պաշտոնակատար: Այս վարչության լուծարվելուց հետո՝ 1846 թվականին, դարձել է Գլխավոր վարչության խորհրդի գործերի կառավարիչ: Նույն թվականին նրան տրվել է առևտրական խորհրդականի, 1854 թվականին՝ ավագ խորհրդականի կոչում: Նույն թվականին հաստատվել է ավագ խորհրդականի պաշտոնում, 1856 թվականին՝ Կովկասյան փոխարքայի գրասենյակում՝ տնօրենի պաշտոնակատար: 1857 թվականին նրան շնորհվել է Սուրբ Ստանիսլավի առաջին աստիճանի շքանշան, նշանակվել է Անդրկովկասյան երկրամասի Գլխավոր Վարչության խորհրդի անդամ, 1859 թվականին՝ Կովկասյան փոխարքայի խորհրդի անդամ: 1860 թվականին շնորհվել է Սուրբ Աննայի առաջին աստիճանի շքանշան, իսկ 1862 թվականից անցել է թոշակի: Ավելի քան 10 տարի եղել է Թիֆլիսի նահանգային գիմնազիայի պատվավոր հոգաբարձու: 1864 թվականին շնորհվել է Սուրբ Աննայի առաջին աստիճանի շքանշան՝ թագով, 1866 թվականին՝ Սուրբ Վլադիմիրի 2-րդ աստիճանի շքանշան: Եղել է Թիֆլիսի նահանգի ազնվականության առաջնորդը[2][4]:

Ղրիմի պատերազմի ժամանակ գեներալ Բարսեղ Բեհբութովի կողմից նշանակվել է ռազմական գրասենյակի պետ: 1864 թվականին ընտրվել է «Ազնվական միության» նախագահ և հիմնել գրագիտություն տարածող դպրոց[2][5]:

Հասարակական գործունեությունԽմբագրել

1860-ական թվականներին Դ. Ղիփիանին զգալի դեր է խաղացել ճորտերի ազատության գաղափարի հաղթանակի գործում[6]: Նրա մտահղացմամբ և ջանքերով հիմնադրվել է «Թիֆլիսի ազնվական բանկ»-ը[7]: Թղթակցել է Ն.Ավալիշվիլու խմբագրությամբ լույս տեսնող (1869-1879) «Մնաթոբի» ամսագրին՝ խմբագրելով պատմական և գրական բաժնում[8]: 1885-1886 թվականներին Քութայիսի նահանգի ազնվականության ներկայացուցիչն էր: Հեղինակել է մի շարք գրքեր: Նրա գրչին են պատկանում Շեքսպիրի և Մոլիերի պիեսների թարգմանությունները[2][9]:

Քաղաքական գործունեությունԽմբագրել

Թիֆլիսի քաղաքագլուխ է ընտրվել 1875 թվականի դեկտեմբերի 14-ին և պաշտոնավարել մինչև 1879 թվականի ապրիլի 9-ը[10]: Նրա պաշտոնավարության տարիներին ավարտվում է քաղաքային ինքնավարության համակարգի վերահաստիքավորման գործընթացը[11]: 1876 թվականի մարտին անցկացվում է միօրյա մարդահամար[12]: Համաձայն իր հրաժարականի՝ թողնում է պաշտոնը[13] և հաստատվելով Քվիշխեթի գյուղում՝ զբաղվելով քերականության հարցերով և թարգմանչությամբ[2]:

1887 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Ստավրոպոլում կողոպուտի ժամանակ սպանվել է[14]: Աճյունը փոխադրվել է Թիֆլիս և ամփոփվել Մթածմինդա պանթեոնում գտնվող Մամա Դավիթ եկեղեցու բակում: Տարիներ անց՝ 1899 թվականի հոկտեմբերի 24-ին, նրա գերեզմանի վրա հուշակոթող է կանգնեցվել[2][6]:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. SNAC — 2010.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Սամվել Կարապետյան, «Թիֆլիսի քաղաքագլուխները», գիրք Ե: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2003թ. ISBN 5-8080-0520-5. (հայ.) (ռուս.)
  3. «მოგზაური», 1999, N 2, էջ 8.(վրաց.)
  4. Акты собранные Кавказскою Археографическою комиссиею, том X, Тифлис 1885, ст. XXII.(ռուս.)
  5. «მოგზაური», 1999, N 2, էջ 8-9.(վրաց.)
  6. 6,0 6,1 «Մշակ», 1899, N 198, էջ 2:
  7. Туманов Г.М., Характеристики и воспоминания, книга первая, Тифлис, 1913, ст. 48.(ռուս.)
  8. Хаханов А.С., Два эскиза из культурной жизни грузии, СПБ, 1905, ст. 48.(ռուս.)
  9. “Словарь Кавказких деятелей”, Тифлис, 1890, ст. 42-43.(ռուս.)
  10. “Известия Тифлисской Городской Думы”, N 4, Тифлис, 1911, ст. 18.(ռուս.)
  11. “Кавказское Слово”, 1914, N 71, ст. 2.(ռուս.)
  12. “Кавказский календарь на 1892 г.”, Тифлис, 1891, ст. 34.(ռուս.)
  13. «Մուրճ», 1891, էջ 528:
  14. “Тифлисский листок”, 1887, N 238.(ռուս.)