Բացել գլխավոր ցանկը

Ամիդի նահանգ (թուրք.՝ Diyarbakır ili), նահանգ է Արևմտյան Հայաստանում, ներկայիս Թուրքիայի Հարավ-Արևելյան Անատոլիա տարածաշրջանում։

Picto infobox map.png
Ամիդի նահանգ
թուրք.՝ Diyarbakır ili
Diyarbakır districts.png
ԵրկիրԹուրքիա Թուրքիա
Մաան էŞanlıurfa Subregion?
ԿարգավիճակՆահանգ
Մտնում էՀարավ-Արևելյան Անատոլիա
Ներառում է14 շրջան
ՎարչկենտրոնԱմիդ (Դիարբեքիր)
Հուսեյն Ավնի ՄութլուՎալի
Բնակչություն (2007)1 460 714
Խտություն95,13
Ազգային կազմՔրդեր, թուրքեր
Կրոնական կազմՍուննի իսլամ
Տարածք15 355
Latrans-Turkey location Diyarbakır.svg
Diyarbakır districts.png
Ժամային գոտի+2
ISO 3166-2 կոդTR-21
Հեռախոսային կոդ412
Փոստային ինդեքսներ21000–21999
Ավտոմոբիլային կոդ21
Կոորդինատներ: 38° հս․ լ. 40° ավ. ե. / 38° հս․. լ. 40° ավ. ե. / 38; 40
diyarbakir.gov.tr

ՊատմությունԽմբագրել

Նահանգը փռված էր Արևմտյան Տիգրիսի վերին հոսանքի ավազանում և շրջակա տարածքներում։ Կազմված էր պատմական Մեծ Հայքի Չորրորդ Հայքից և Աղձնիքի արևմտյան գավառներից։ 17 - 18-րդ դդ. այն հետագա շրջանի համանուն նահանգի տարածքից բացի իր մեջ էր ընդգրկում նաև Խարբերդի նահանգը և Բիթլիսի նահանգի որոշ մասը։ 17-րդ դարում մասնատված էր 20 գավառի՝ Ամիդ, Խարբերդ, Արզնի, Չմշկածագ, Սղերդ, Նփրկերտ ևն։ Հիմնականում համապատասխանում է հնագույն Բիտ-Զամանի երկրին։ Սովորական վարչատարածքային միավորներից բացի գոյություն ունեին նաև քրդական հյուքյումեթություններ։ Հետագայում, քրդական ինքնավարությունները վերացնելուց հետո (19-րդ դարի երկրորդ կես), Դիրաբեքիր նահանգի տարածքից կազմվեցին նաև Հեքյարի, Խարբերդի ու Բիթլիսի նահանգները։ Կենտրոնը՝ Դիարբեքիր քաղաքը։ 20-րդ դարի սկզբներին Դիարբեքիր նահահանգն ուներ 37.500 կմ² տարածք

ԲնակչությունԽմբագրել

Բնակչությունը նոր ժամանակներում բազմազգ էր։ 1882 թ. տվյալներով նահանգի հայ բնակչությունը հասնում էր 150 հազարի։ 1914 թ. վերջերին նրա ամբողջ բնակչության թիվը հասնում էր 296000 մարդու, որից հայ՝ 105 հազար (1895 թ. ջարդերի ժամանակ սպանվեցին հազարավոր հայեր և շատերն էլ արտագաղթեցին), քուրդ 55000, հույն ու ասորի՝ 60000, այլք՝ 31000։ 1915 թ. Մեծ Եղեռնի ժամանակ թուրքական կառավարությունը Դիարբեքիրի նահանգից տեղահանեց և բնաջնջեց շուրջ 100 հազար հայ։ 1975 թ-ին նահանգում ապրում էր մոտ 4000 թրքախոս հայ բնակիչ։

ՏնտեսությունԽմբագրել

Մինչև ընդհուպ 19-րդ դարը Դիարբեքիր նահանգի բնակչությունը զանգվածորեն զբաղվում էր քոչվորական և կիսաքոչվորական անասնապահությամբ, իսկ դրանից հետո սկսեցին կարևոր դեր խաղալ նաև գյուղատնտեսության մյուս ճյուղերը՝ դաշտավարություն, այգեգործություն, տեխնիկական կուլտուրաների մշակություն ևն։ Մշակում էին ցորեն, բամբակ, ծխախոտ, խաղող, մրգատու ծառեր։ Հայտնի էր հատկապես սեխով։ Նահանգն ունի աղահանքեր, նավթի պաշարներ, գունավոր մետաղների հայտնի հանքավայրեր։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսից աստիճանաբար արմատավորվում է արդյունաբերությունը. գլխավորապես տեքստիլը, որի ձեռնարկությունները տնայնագործականից քիչ են տարբերվում։ Նահանգում բավական զարգացած են գորգագործությունը, կավագործությունը, պղնձագործությունը։ Առևտուր է կատարում հիմնականում գյուղատնտեսական արտադրանքներով՝ բամբակ, ծխախոտ, ցորեն, սեխ, մրգեր, անասուններ ևն։

Տես նաևԽմբագրել