Բացել գլխավոր ցանկը

Դեղնուկ, աչքի սպիտապատյանի և լորձաթաղանթների դեղին գունավորում՝ կապված հյուսվածքներում բիլիռուբինի՝ լյարդում առաջացող լեղապիգմենտի կուտակման հետ[1]:Բիլիռուբինի նորմալ կոնցենտրացիան արյան պլազմայում 1.2 մգ/դԼ է։ 3 մգ/դԼ-ից բարձր կոնցենտրացիան բերում է դեղնուկի[2]:

Դեղնուկ
Jaundice08.jpg
Լյարդի խանգարման հետևանքով առաջացած դեղնուկ
ICD-10R17
ICD-9782.4
DiseasesDB7038
MedlinePlus003243
MeSHD007565

ՏեսակներԽմբագրել

Առաջացման պատճառներից և մեխանիզմից կախված՝ տարբերում են լյարդային (պարենքիմային), մեխանիկական և արյունատարրալուծական դեղնուկ։

Ըստ առաջացման մեխանիզմի, դեղնուկը լինում է մի քանի տեսակ։ Նախալյարդային (պրեհեպատիկ) դեղնուկը, բնորոշվում է շրջանառվող արյան մեջ ազատ բիլիռուբինի քանակի ավելացումով, որը պայմանավորված է արյան Էրիթրոցիտների քայքայման ուժեղացմամբ (հեմոլիտիկ դեղնուկ) և բիլիռուբինը գլյուկուրոնաթթվի հետ կապող ֆերմենտների բնածին կամ ձեռքբերովի պակասությամբ։ Հեմոլիտիկ դեղնուկը հանդիպում է նորածինների հեմոլիտիկ հիվանդության և հեմոլիզող թույներով թունավորվելու դեպքերում։ Բնորոշ է բիլիռուբինի փոխանակային նյութերի արտազատման ուժեղացումը մեզով (ուրոբիլին) և կղանքով (ստերկոբիլին)։ Դեղնուկների շարքին են պատկանում նաև նորածինների դեղնուկը, կորիզային դեղնուկը և պատանեկաև դեղնուկը, երբ խանգարվում է բիլիռուբինի յուրացումն ու կապումը (առանց լյարդի բջիջների ախտահարման)։ Լյարդային (պարենքիմատոզ) դեղնուկը կապված է լյարդի օրգանական, վարակական, մակաբուծական ախտահարումների, թունավորումների հետ և պայմանավորված է լեղային ու արյան մազանոթային ցանցի բերանակցումով, լեղու ներլյարդայիև կանգով (լյարդի բորբոքմաև դեպքում)։

Լյարդային դեղնուկԽմբագրել

Լյարդային դեղնուկը հաճախ առաջանում է վիրուսային լյարդաբորբի կամ քրոնիկական, ալկոհոլամոլության ժամանակ։ Խախտվում է բիլիռուբինի առաջացումը և արտազատումը դեպի աղիքներ. կղանքն անգունանում է, մեզը՝ մգանում։

Մեխանիկական դեղնուկԽմբագրել

Մեխանիկական դեղնուկը առաջանում է լեղուղիներում լեղու կանգից, օրինակ, երբ ընդհանուր լեղածորանը խցանվում է քարով, լեղին չի անցնում աղիքներ, և արյան մեջ ավելանում է բիլիռուբինը։ Մեխանիկական դեղնուկի ժամանակ կղանքն անգույն է, մեզը՝ մուգ, նկատվում է նաև մաշկի քոր։

Հեմոլիտիկ դեղնուկԽմբագրել

Հեմոլիտիկ դեղնուկը պայմանավորված է արյան մեջ էրիթրոցիտների արագ քայքայմամբ և նրանցում պարունակվող բիլիռուբինի ազատմամբ։ Լինում է բնածին կամ ձեռքբերովի՝ հեմոլիտիկ սակավարյունությունների ժամանակ։ Կղանքը և մեզը, ի տարբերություն դեղնուկի մյուս ձևերի, մուգ գույնի են։

ՊատճառներԽմբագրել

 
Հոլոցիանին էոզինով երկված լյարդի հյուսվածքը: Ցուցադրվում է լյարդի բիլիռուբին պիգմենտը:

Լյարդի ախտահարման ընդհանուր երևույթների հետ մեկտեղ մգանում է մեզի գույնը և անգունանում կղանքը։ Ետլյարդային կամ մեխանիկական դեղնուկը, բնորոշվում է լեղային ուղիների անցանելիության խանգարմամբ, որն առաջանում է նրանց սեղմման, փակման կամ ճնշման հետևանքով։ Ուղեկցվում է կղանքում ստերկոբիլինի լրիվ բացակայությամբ։

ԱխտաբանությունԽմբագրել

Դեղնուկի մաքուր ձևեր շատ քիչ են հանդիպում հեմոլիտիկ ձևի ժամանակ միանում է մեխանիկական կոմպոնենտը, մեխանիկական դեղնուկին միանում է լյարդի բջիջների ախտահարումը։ Արյան մեջ լեղու բաղադրիչ մասերի քանակի բարձրացումն ուղեկցվում է քորով (երբեմն՝ երկարատև)։ Մեխանիկական դեղնուկի ժամանակ խանգարվում է աղիքային մարսողությունը, ճարպերի և վիտամինների ներծծումը, կրային փոխանակությունը (օրգանիզմն աղքատանում է կրային աղերից)։ Հյուսվածքների դեղին գունավորումը երբեմն առաջանում է սննդի ներկող նյութերից (օրինակ՝ գազարի մեջ՝ կարոսինը) և զանազան դեղերից։

Դեղնուկի ժամանակ դեղնությունը սովորաբար սկզբում նկատվում է աչքի սպիտապատյանում, փափուկ քիմքի լորձաթաղանթում, լեզվի տակ, այնուհետև՝ մաշկին։ Մեզը մուգ գույնի է[3]: Գույնի մգությունը պայմանավորված է բիլիռուբինի կոնցենտրացիայով։ Դեղնուկը հաճախ ուղեկցվում է մաշկի քորով, որը նյարդային վերջույթները լեղաթթուներով գրգռվելու հետևանք է։ Դեղնուկի ժամանակ անհրաժեշտ է շտապ դիմել բժշկի, որպեսզի դեղնուկով հիվանդը (օրինակ՝ լյարդի վիրուսային ախտահարմամբ) չվարակի շրջապատողներին, իսկ մեխանիկական դեղնուկի ժամանակ երբեմն անհրաժեշտ է վիրաբուժական միջամտություն։

Ֆիզիոլոգիական դեղնուկԽմբագրել

Նորածինների կյանքի 2-3-րդ օրը հաճախ առաջանում է ֆիզիոլոգիական դեղնուկը՝ պայմանավորված լյարդի ֆունկցիայի ժամանակավոր անբավարարությամբ, որն անհետանում է կյանքի 1-2-րդ շաբաթում և բուժում չի պահանջում։ Մոր և երեխայի արյան անհամատեղելիությունից նույնպես կարող է առաջանալ դեղնուկ և ուղեկցվել նորածինների արյունատարրալուծական հիվանդությունով։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Click Rachel, Dahl-Smith Julie, Fowler Lindsay, DuBose Jacqueline, Deneau-Saxton Margi, Herbert Jennifer (2013)։ «An osteopathic approach to reduction of readmissions for neonatal jaundice»։ Osteopathic Family Physician 5 (1): 17–23։ doi:10.1016/j.osfp.2012.09.005 
  2. Silbernagl S, Despopoulos A (2009)։ Color atlas of physiology (6th ed.)։ Thieme։ էջ 252։ ISBN 978-3-13-545006-3 
  3. Goroll Allan H. (2009)։ Primary care medicine : office evaluation and management of the adult patient (6th ed.)։ Philadelphia: Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins։ էջ 496։ ISBN 9780781775137 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 339  
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։