Գո Շոուցզին (չին․՝ 郭守敬, փինյին՝ Guō Shǒujìng, հասունացումից հետո անունը՝ Ժոսի- 若思), չինացի աստղագետ և մաթեմատիկոս[4], հիդրոտեխնիկայի ճարտարագետ և քաղաքական գործիչ, որն ապրել է Յուան դինաստիայի (1271-1368) օրոք։ Հետագայում, Ադամ Շալ ֆոն Բելը տպավորված լինելով Գոյի՝ պահպանված աստղագիտական գործիքներով, նրան անվանել է «Չինաստանի Տիխո Բրահե»[5], իսկ Ջամալ Ադ Դինը համագործակցել է նրա հետ[6]։

Գո Շոուցզին
չին.՝ 郭守敬
Guo Shoujing-beijing.JPG
Ծնվել է1231[1]
Xingtai, Մոնղոլական կայսրություն
Մահացել է1316[2]
Khanbaliq, Յուան
ՔաղաքացիությունՅուան[3]
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, աստղագետ, աստղագուշակ, քաղաքական գործիչ և ճարտարագետ
Հաստատություն(ներ)Gaocheng Astronomical Observatory?
Գործունեության ոլորտօրացույց
Guo Shoujing Վիքիպահեստում

Գո Շոուցզին եղել է Յուան կայսերական պալատի գիտնականների անդամ, գլխավոր աստղագետ, ղեկավարել է ոռոգման համակարգերի կառուցումը։

ԿենսագրությունԽմբագրել

Վաղ տարիներԽմբագրել

Գո Շոուցզինգը ծնվել է 1231 թվականին, Չինաստանի Հեբեյ նահանգի Քսինգթա քաղաքում, աղքատ ընտանիքում[7]։ Հորից զրկվել է դեռ վաղ հասակում։ Նրա դաստիարակությամբ զբաղվել է պապը՝ Գո Յունը, որը հայտնի է եղել որպես աստղագիտության, մաթեմատիկայի և հիդրավլիկայի գիտակ և կոնֆուցիական հինգ կանոնների փորձագետ[8]:

Գո Շուցզինգը եղել է հրաշամանուկ, ցուցաբերել է բացառիկ մտավոր ընդունակություններ։ 15 կամ 16 տարեկանում նա տեսել է ջրի ժամացույցի նախագիծը, որի վրա պապն աշխատում էր, և շուտով հասկացել է դրա աշխատանքի սկզբունքը։ Նա կատարելագործել է ջրային ժամացույցի մի տեսակ, որը կոչվում էր լոտոս քլիպսդրա, ջրային ժամացույց, որը գավաթին լոտուս ծաղկի նման մի գունդ էր, որի մեջ էր ջուրը կաթում: Այսպիսի ջրային ժամացույցների կառուցումը յուրացնելուց հետո, նա 16 տարեկանում սկսեց մաթեմատիկա ուսումնասիրել, որն օգնեց նրան հասկանալ հիդրավլիկան, ինչպես նաև աստղագիտությունը[7]։

ԳործունեությունԽմբագրել

Գո Շոուցզինի նախագծով կառուցվել է Գաոչենգյան աստղադիտարանը, որտեղ տեղադրվել է 12,8 մետր բարձրությամբ Արևային ժամացույցի գնոմոն։ Ստեղծել է 13 աստղադիտական սարքեր, որոնցից շատերը եղել են շրջաններ՝ բաժանված աստիճանների և աստիճանների քառորդ մասերի։ Այս սարքավորումների թվում էին արմիլյար գնդեր (լատ.՝ armilla, օղակ), էկլիպտիկ թեոդոլիտներ, սեքստանտներ երկնային գլոբուսներ և այլն։

Գո Շոուցզինը մշակել է Շոուշի լի օրացույցը, որը Չինաստանում օգտագործվել է 1281 թվականից։ Ըստ այդ օրացույցի տարվա տևողությունը կազմում է 365, 2425 օր։ Այն համապատասխանում է Գրիգորյան օրացույցի տարվա տևողությանը, որը Եվրոպայում ընդունվել է 300 տարի հետո։ Գո Շոուցզին դեմ է եղել աստղագուշակությանը, և նրա պնդմամբ օրացույցից հանվել են ըստ երկնային լուսատուների դասավորության երկրային իրադարձությունների կանխատեսումներ անելը։

ՄահԽմբագրել

Գո Շոուցզինի մահը թվագրվում է 1314[9] կամ 1316 թվականներին[7]։

ՀիշատակԽմբագրել

1970 թվականին Միջազգային աստղագիտական միությունը Գո Շոուցզինի անունով է կոչել Լուսնի հակառակ կողմի հրաբխային խառնարանը։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Архив по истории математики Мактьютор
  2. http://id.loc.gov/authorities/names/n81081227.html
  3. Китайская биографическая база данных
  4. Morris Rossabi (նոյեմբերի 28, 2014)։ From Yuan to Modern China and Mongolia: The Writings of Morris Rossabi։ BRILL։ էջեր 282–։ ISBN 978-90-04-28529-3 
  5. Engelfriet, Peter M. (1998). Euclid in China: The Genesis of the First Translation of Euclid's Elements in 1607 & Its Reception Up to 1723. Leiden: Koninklijke Brill. 90-04-10944-7
  6. Morris Rossabi (նոյեմբերի 28, 2014)։ From Yuan to Modern China and Mongolia: The Writings of Morris Rossabi։ BRILL։ էջեր 282–։ ISBN 978-90-04-28529-3 
  7. 7,0 7,1 7,2 O'Connor, J. J., and E. F. Robertson. Guo Shoujing․ School of Mathematics and Statistics. Dec. 2003. University of St. Andrews, Scotland. 7 Dec. 2008
  8. Guo Shoujing enacademic.com կայքում
  9. Shea, Marilyn. "Guo Shoujing - 郭守敬." China Experience. May 2007. University of Maine at Farmington. 15 Nov. 2008