«Գիլդա»[7] (անգլ.՝ Gilda), Նուար ֆիլմ, նկարահանված ԱՄՆ-ում 1946 թվականին, սիրային մելոդրամայի ժանրում, ռեժիսոր Չարլզ Վիդորի կողմից։ «Հոլիվուդի ոսկե դարաշրջանի» ճանաչված ֆիլմերից մեկն է, որում 1940-ականների հայտնի կինոաստղ Ռիտա Հեյուորթը կատարել է իր ամենանշանավոր/ամենաճանաչված դերը։

Գիլդա
անգլ.՝ Gilda
ԵրկիրԱՄՆ
Ժանրդրամա[1][2], ֆիլմ նուար[3], ռոմանտիկ ֆիլմ[1][2], թրիլեր և ֆիլմ մոլախաղի մասին
Թեմամոլեխաղ
Թվականփետրվարի 14, 1946 և 1946
Լեզուանգլերեն
ՌեժիսորՉարլզ Վիդոր[1][3][2][…]
ՊրոդյուսերՎիրջինիա վան Ափ
Սցենարի հեղինակՋո Այզինգեր, Բեն Հեքթ, Վիրջինիա վան Ափ և Մերիոն Փարսոնեթ
ԴերակատարներՌիտա Հեյուորթ[3][2][4][…], Գլեն Ֆորդ[3][2][4][…], Ջորջ Մաքրեդի[3][2][4][…], Ջոզեֆ Կալեա[2][4][5], Էդուարդո Չիանելլի[5], Ստիվեն Գերեյ[4][5], Ջո Սոյեր[4][5], Ջերալդ Մոր[4][5], Մարկ Ռոբերթս[5], Լյուդվիգ Դոնաթ[4][5], Դոն Դուգլաս[4], Արջենտինա Բրունետտի[5], Բես Ֆլաուերս[5], Ռութ Ռոման[5], Լեո Ռոյս, Ուիլյամ Սմիթ[5], Էռնո Վերեբես[5], Ժան դը Բրիակ[5], Ստյուարտ Հոլմս[5], Խուլիո Աբադիա[5], Էնրիկե Ակոստա[5], Էդ Ագրեստի[5], Սեմ Ափել[5], Սեմ Էշ[5], Նինա Բարա[5], Էդվարդ Բիբի[5], Ռոբերտ Բորդ[5], Սիմոնա Բոնիֆաս[5], Յուջին Բորդեն[5], Փոլ Բրեդլի[5], Ջեք Չեֆ[5], Ջեյմս Քոնաթի[5], Ջերրի դե Կաստրո[5], Լեանդեր դե Կորդովա[5], Սեյր Դիրինգ[5], Ջեք դել Ռիո[5], Ժան դել Վալ[5], Կառլի Էլինոր[5], Ֆեռնանդա Էլիսկու[5], Անիտա Էլլիս[5], Հերբերթ Էվանս[5], Nobel G. Evey?[5], Սեմ Ֆլինթ[5], Կուրտ Ֆուրբուրգ[5], Ֆրեդ Գոդոյ[5], Ֆիլիպ վան Զանդտ, Ջորջ Ջ. Լյուիս[6], Հարոլդ Միլլեր[6], Ֆրանկ Մայո[6] և Ջոն Թիրել[6]
ՕպերատորՌուդոլֆ Մատե
ԵրաժշտությունՀյուգո Ֆրիդհոֆեր
ՄոնտաժՉարլզ Նելսոն
Պատմվածքի վայրԱրգենտինա
ԿինոընկերությունColumbia Pictures
Տևողություն110 րոպե
 Gilda Վիքիպահեստում

2013 թվականին ֆիլմը ներառվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ազգային կինոռեգիստրի մեջ։

Սյուժե խմբագրել

Ջոնի Ֆարելը ամերիկացի մանր խաղամոլ է, ով վերջերս ժամանել է Բուենոս Այրես, ինչպես միշտ խարդախությամբ մեծ գումարներ է շահել՝ կրեպս խաղալով։ Փողոցում նրան փորձել են կողոպտել։ Կողոպուտից նրան փրկել է բոլորովին անծանոթ մի մարդ Բալին Մանդսոն անունով։ Մանդսոնը Ֆարելին պատմում է անօրինական խաղատան մասին, որտեղ նա կարող է խաղալ, բայց զգուշացնում է այնտեղ խաբելու մասին։ Հայտնվելով կազինոյում՝ Ֆարելը անտեսում է իրեն տրված խորհուրդը, խաբում է բլեքջեք խաղալիս, և երկու օգնականներ նրան տանում են կազինոյի սեփականատիրոջ մոտ, որը, պարզվում է, հենց նրա փրկիչ Մանդսոնն է։

Մանդսոնը մեկնում է գործերով, և երբ վերադառնում է, նա Ֆարելին ներկայացնում է իր նոր կնոջը՝ Գիլդային, ում հետ կարճ հանդիպումից հետո նա ամուսնացել է։ Ջոնին և Գիլդան՝ նախկինում ամուսին ու կին, անմիջապես ճանաչում են միմյանց, սակայն, երբ Մանդսոնը հարցնում է, թե արդյոք նրանք ճանաչում են միմյանց, երկուսն էլ բացասական են արձագանքում։ Մանդսոնը Ֆարելին հանձնարարում է հոգ տանել Գիլդայի մասին։ Ջոնին և Գիլդան փոխադարձ հակակրանք են ցուցաբերում միմյանց նկատմամբ, հակակրանք, որի հետևում թաքնված է ոչ ամբողջությամբ մարած սերը։ Գիլդան թեթևամիտ է վարվում տղամարդկանց հետ՝ Ջոնիին նյարդայնացնելու բացահայտ նպատակով, սրան ի պատասխան՝ նա գնալով ավելի ու ավելի հեգնական ու անհանդուրժող է դառնում նրա հետ։

Մանդսոնին այցելում են երկու գերմանացի գործակալ-ներկայացուցիչներ։ Նրանց կազմակերպությունը ֆինանսավորում է վոլֆրամի կարտելը, որը, որպեսզի թաքցնի կարտելի կապը գերմանացիների հետ, փաստագրված է Մանդսոնի վրա։ Նրա կառավարիչները որոշել էին, որ այժմ, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ավարտվել է, նրանք կարող են իրենց վերահսկողության տակ վերցնել ամբողջ կարտելը։ Սակայն Մանդսոնը հրաժարվում է իրենց փոխանցել իր սեփականության իրավունքը։ Արգենտինայի ոստիկանությունը կասկածանքով է վերաբերվում գերմանացիներին և գործակալ Օբրեգոնին հանձնարարում է նրանց մասին տեղեկություններ ստանալ Մանդսոնի առաջին օգնական Ֆարելից։ Սակայն, նա ոչինչ չգիտի իր հովանավորի գործունեության այդ կողմի մասին։ Գերմանացի-ներկայացուցիչները վերադառնում են կազինո ամենամյա կառնավալի ժամանակ և փորձում են վախեցնել Մանդսոնին, որպեսզի ստանան նրա համաձայնությունը։ Դրա արդյունքում կրակոցներ են սկսվում, և Մանդսոնը սպանում է նրանցից մեկին։

Ֆարելը շտապում է Գիլդային տանել ապահով տեղ՝ Մանդսոնի տուն, որտեղ նրանք հերթական անգամ վիճում են։ Նրանց փոխադարձ նախատինքներն ու հավերժական ատելության հավաստիացումներն ավարտվում են կրքոտ համբույրով։ Նրանք լսում են մուտքի դռան շրխկոցը և հասկանում են, որ Մանդսոնը գաղտնալսել է և այժմ ամեն ինչ գիտի իրենց մասին։ Ֆարելը, ունենալով մեղքի զգացում, հետևում է իր ղեկավարին դեպի իրեն սպասող մասնավոր ինքնաթիռը։ Ինքնաթիռը բարձրանում է օդ, բայց հետո հանկարծակի պայթում է և ընկնում օվկիանոսը։ Ֆարելը, ով տեսել է այս ամենը, որոշում է, որ Մանդսոնն ինքնասպան է եղել։

Գիլդան ժառանգում է իր մահացած ամուսնու ունեցվածքը։ Նա ամուսնանում է Ֆարելի հետ, բայց անմիջապես բացահայտվում է, որ Ջոնին ամուսնացել է նրա հետ միայն Մանդսոնի հետ դավաճանության համար տանջելու և վրեժ լուծելու համար։ Նա բոլորովին արհամարհում է Գիլդային, սակայն նրան տանջելու համար իր մարդկանց է ուղարկում, որպեսզի օր ու գիշեր հսկեն նրան։ Գիլդան ևս մեկ անգամ փորձում է փախչել ցավոտ ամուսնությունից, սակայն Ֆարելը, որն այժմ հարուստ և հզոր է, խանգարում է դրան։

Օբրեգոնը առգրավում է անօրինական խաղատունը։ Այդ առիթով նա ասում է Ֆարելին, որ Գիլդան երբեք այնքան թեթևամիտ չի եղել, որ դավաճանի իր ամուսնուն, ո՛չ Մանդսոնին, ո՛չ էլ իրեն, դրանով իսկ Ֆարելին դրդելով հաշտվել իր հետ։ Ավելի ուշ հայտնվում է կենդանի Մանդսոնը, և ասում, որ ինքնասպանությունը կեղծվել է նրա կողմից։ Մանդսոնը հանում է ատրճանակը և փորձում է սպանել Գիլդային և Ֆարելին, բայց բարմեն քեռի Պիոն նրանից առաջ է անցնում՝ մահացու վիրավորելով նրան փոխհրաձգության ժամանակ։ Երբ ոստիկանությունը ժամանում է, Ջոնին փորձում է իր վրա վերցնել սպանության մեղքը, սակայն Օբրեգոնը հրաժարվում է ձերբակալել նրան՝ բացատրելով, որ Մանդսոնը վաղուց օրինական մահացած է։ Ֆարելը Օբրեգոնին տալիս է մեղադրական փաստաթղթեր Մանդսոնի սեյֆից, ինչից հետո Ֆարելը և Գիլդան հաշտվում են։

Դերերում խմբագրել

  • Ռիտա Հեյուորթ - Գիլդա Մանդսոն, ավելի ուշ Գիլդա Ֆարել
  • Գլեն Ֆորդ - Ջոնի Ֆարել, Մանդսոնի վստահված անձը և նրա ընկերը
  • Ջորջ Մակրեդի - Բալին Մանդսոն, կազինոյի սեփականատերը
  • Ջոզեֆ Կալեյա - գաղտնի ոստիկանության գործակալ Մորիս Օբրեգոն
  • Ստիվեն Գերեյ - քեռի Պիո, կազինոյի գործավար
  • Ջո Սոյեր - Կեյսի, Բալին Մանդսոնի օգնականը
  • Ջորջ Ջ. Լյուիս - Ուերտա, Բալին Մանդսոնի օգնականը
  • Ջերալդ Մոր - կապիտան Դելգանո
  • Մարկ Ռոբերտս - Գեյբ Էվան
  • Դոն Դուգլաս - Թոմաս Լենգֆորդ
  • Լյուդվիգ Դոնատ - գերմանացի
  • Լայոնել Ռոյս - գերմանացի
  • Սոլ Մարտել - փոքրիկ մարդ
  • Ռոզա Ռեյ - Մարիա
  • Էդուարդո Չիանելի - կարտելի անդամ (ենթագրերում նշված չէ)
  • Ֆիլիպ Վան Զանդ - կարտելի անդամ (ենթագրերում նշված չէ)

Գեղարվեստական առանձնահատկություններ խմբագրել

  • Ֆիլմն աչքի է ընկնում տեսախցիկի վիրտուոզ աշխատանքով՝ օպերատոր Ռուդոլֆ Մատե, ինչպես նաև Ռիտա Հեյուորթի հանդերձանքները (հատկապես պարային համարների համար)՝ զգեստների դիզայներ Ժան Լուի, և այս պարային համարների խորեոգրաֆիան՝ բեմադրիչ Ջեկ Կոուլ։
  • Ռիտա Հեյուորթը այստեղ հանդես է եկել աստղային դերասան Գլեն Ֆորդի հետ։ Դուետն այնքան հաջողված էր, որ հետագայում նրանք ստեղծեցին էկրանային սիրված զույգ՝ միասին նկարահանվելով մի քանի ֆիլմերում։
  • Երգերը, որոնք հնչում են «Գիլդա» ֆիլմում՝ տանգո «Amado Mio» և «Put the Blame on Mame», և որոնք Ռիտա Հեյուորթի հերոսուհին երգում և պարում է ռեստորանի բեմում, ըստ էության, հանդիսանում են ֆիլմի հուզական գագաթնակետը։ Դրանցից երկրորդ երգի ժամանակ նա ստրիպտիզ է կատարում՝ ձեռքից հանելով ձեռնոցը (!): Հեյուորթը այստեղ այնքան ներդաշնակ և սեքսուալ է, որ այս տեսարանները ապահովել են նրա ազգային սեքս-կուռքի համբավը։
  • Երգերում ձայնը երգչուհի Անիտա Էլիսինն է։
  • Ֆիլմը սև ու սպիտակ է, պատկանում է նուար ժանրին։

Ընկալում խմբագրել

«Գիլդա» ֆիլմից մի տեսարան, որտեղ Հեյուորթի հերոսուհին հանում է ձեռնոցը, թվում էր անպարկեշտ գրաքննություն իսպանացի բռնապետ Ֆրանկոյի օրոք, և ֆիլմը, որի պրեմիերան կայացել է Իսպանիայում 1946 թվականին, արգելվել էր դիտել[8]։ Այս փաստն էլ ավելի մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց ֆիլմի նկատմամբ, այնքան, որ առասպել հայտնվեց, թե իրականում Գիլդան «ամբողջովին մերկացել է, պարզապես գրաքննությունը այն ջնջել է»[8]։

Ծանոթագրություններ խմբագրել

Գրականություն խմբագրել

  • Грегори Л. Sew Iconic. 10 легендарных платьев Голливуда / Пер. с англ. П. Охримчук. — М.: Рипол Классик, 2013. — 144 с. — ISBN 978-5-386-05322-2 (в комплекте с книгой идут выкройки платьев Риты Хейворт).

Արտաքին հղումներ խմբագրել