Գագիկ Շմավոնի Շմավոնյան (մայիսի 12, 1963(1963-05-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի պրոֆեսոր[1], տեխնիկական գիտությունների դոկտոր[2][3][4], «ՆանոՀայԹեք» նանոտեխնո­լո­գիա­կան ասո­ցիա­ցիա­յի հիմնադիր-նախագահ[5], նա­նոտեխ­նոլո­գիա­նե­րի բնագա­վառ­ի միջազգային փորձագետ, գյուտարար/նորարար, չիլիական «ԼարրեյնՎայալ» ներդրումային և խորհրդատվական կազմակերպության, Կիպրոսի հետազոտությունների խթան­ման հիմ­նա­դրամի և Հայաստանի ԿԳՄՍՆ գի­տու­թյան կոմի­տեի նա­նոտեխ­նոլո­գիա­նե­րի փորձագետ, Հայաստանի բարձր տեխնոլոգիական արդյու­նա­բերության նախարա­րին կից մասնագիտական խորհրդակցական մարմնի, Հայաստանի հան­րա­յին խորհրդի «Գիտության, կրթության հարցերի» հանձնա­ժո­ղո­վի, «Եվրոպական հա­մա­գոր­ծակցություն՝ գիտություն և տեխնոլոգիա» ընկերության կառա­վար­ման խորհրդի, Ամե­րի­կայի ֆիզիկոսների միության, Լոնդոնի ֆիզիկայի ինս­տի­տու­տի, Աթենքի կրթության և գի­տության ինս­տի­տու­տի, Սանկտ-Պետերբուրգի գիտ­նականների և դասախոսների միության, ինչպես նաև միջազգային ամ­սագ­րերի խմբագրական խորհուրդների և միջազգային գի­տաժողովների կազմկոմիտեների անդամ [6]։

Գագիկ Շմավոնյան
GSH.png
Ծնվել էմայիսի 12, 1963(1963-05-12) (58 տարեկան)
Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
ՄասնագիտությունՊրոֆեսոր, միջազգային փորձագետ նանոտեխնոլոգիայի բնագավառում
Ալմա մատերՀայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան (1985)
Գիտական աստիճանտեխնիկական գիտությունների դոկտոր
Ինչով է հայտնիՆանոտեխնոլոգիա, գրաֆին և երկչափ ատոմական նյութեր, գրաֆինային էլեկտրոնիկա
Կայքgagikshmavonyan.am

ԿենսագրությունԽմբագրել

ԿրթությունԽմբագրել

1970-1980 թթ.-ին գերազանցությամբ սովորել է Երևանի Եղիշե Չարենցի անվան միջնակարգ դպրոցում, 1980-1985 թթ.-ին՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հա­սա­րա­կա­կան մաս­նա­գի­տու­թյուն­­նե­րի ֆակուլտետում (տեխ­նիկական թարգմանիչ, անգլերեն լեզու, 1983-1985 թթ.), ասպիրանտուրայում (1985-1988 թթ.) և դոկտորանտուրայում (2006-2007 թթ.): 1996 թ.-ին ստացել է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի, իսկ 2009 թ.-ին՝ տեխնիկական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Նրա դոկտո­րա­կան ատենա­խո­սու­­թյունը, որը բարձր է գնահատել Նոբելյան մրցանակակիր Ժ. Ալֆյորովի գիտական խումբը, ամբողջությամբ նանոտեխնոլոգիաներին նվիրված առա­ջին ատենախոսությունն է Հայաստանում։

Աշխատանքային գործունեությունԽմբագրել

1985 թ.-ին աշխատել է «Ավիակոմպլեքս» ձեռնարկությունում որպես ճար­­տա­­րագետ, 1986-1991 թթ.-ին՝ պո­լի­­տեխ­­նիկական ինստիտուտում որպես կրտսեր գի­տաշ­խա­տող, 1991-1997 թթ.-ին՝ ավագ գի­տաշ­խա­տող, 2004-2007 թթ.-ին՝ «Միկրոէլեկտրոնիկա և կեն­սա­բժշկա­կան սարքեր» ամ­բիո­նում`ասիս­տենտ, 2007-2017 թթ.-ին՝ դոցենտ, իսկ 2017 թ.-ից առ այսօր՝ պրոֆեսոր։

Հետդոկտորական հետազոտություն է իրականացրել Թայվանի ազգային համալսարանի էլեկտրաօպտիկական ճարտարա­գի­տու­թյան ինս­տի­­տուտի էլեկտրոնային ճարտարագիտության ամբիոնում՝ իրականացնելով Agilent Technologies (ԱՄՆ) կազմակերպության ծրագիրը Թայվանում (2001-2002 թթ.): Որպես հրավիրված դասախոս և պրոֆեսոր աշխատել է Մեծ Բրիտանիայի Հալի համալսարանի ճարտարագիտության ամբիոնում՝ համատեղ ծրագիր իրականացնելով Օքսֆորդի համալսարանի ֆիզիկայի դեպարտամենտի հետ (Հալ, 2000 թ., 2003 թ.), Իտալիայի Միլանի պոլիտեխնիկական համալսարանի ֆիզիկայի ամբիոնում (Քոմո, 2004-2005 թթ.), Գերմանիայի Բրեմենի համալսարանի ֆիզիկայի ամբիոնում (Բրեմեն, 2002 թ., 2006 թվական), Գերմանիայի Բեռլինի ազատ համալսարանի ֆիզիկայի ամբիոնում՝ Նոբելյան մրցանակակիր­ների լաբորատորիաներից մեկում (Բեռլին, 2011 թ.), Իռլանդիայի Դուբլինի համալսարանի Թրինիթի քոլեջի «Նանոկառուցվածքներ և նանոսարքեր» հետազոտական կենտրոնում (Դուբլին, 2012 թ.), Իսպանիայի Սանտյագո դե Կոմպոստելայի համալսարանի ֆիզիկական քիմիայի ամբիոնում (Սանտյագո դե Կոմպոստելա, 2013-2014 թթ.), Հունաստանի «Նանոգիտություն և նանոտեխնոլոգիա» ինստիտուտի «Դեմոկրիտոս» ազգային գիտահետազոտական կենտրոնում (Աթենք, 2017 թ.), Ֆրանսիայի Սերժի-Պոնտուազի համալսարանի ֆիզիկայի ամբիոնում (Սերժի-Պոնտուազ, Փարիզ, 2016 թ., 2017 թ.)` համատեղ ծրագիր իրականացնելով «Լուվ­ր» թանգարանի գիտահե­տա­զո­տա­կան լա­բո­րատորիայի, Φարիզի ֆիլհարմոնիայի և ֆրանսիական ատոմային էներգիայի գործա­կա­լու­թյան (Սաքլեյ) հետ, Գերմանիայի Տյուբինգենի համալ­սա­րանի «Կիրառական ֆիզիկա» ինստիտուտում (Տյուբինգեն, 2019 թ.)­:

Նա ներգրավված է ՆԱՏՕ-ի, ՄԱԿ-ի Արդյունաբերական զարգացման կազմակերպության, «Ֆիլիպ Մորրիս» կազմակերպության, Ժառանգության գիտության հիմնադրամի (Փարիզ, Ֆրանսիա), Քարիպլո հիմնադրամի (Իտալիա), Աբդուս Սալամի տեսական ֆիզիկայի միջազգային կենտրոնի (Տրիեստե, Իտալիա), Հայաստանի և Բելառուսի գիտական կոմիտեների կողմից ֆինանսավորվող գիտահետազոտական ծրագրերի ղեկավարման և խորհրդատվության աշխատանքներին։

2004 թ.-ին նա արժա­նա­ցել է ՆԱՏՕ-ի գիտական դրամաշնորհի, կազ­մա­վոր­ել նանո­տեխնո­լո­գիա­կան  գի­տա­հետազո­տա­կան խումբ, որը ՄԱԿ-ի արդյու­նա­բե­րու­թյան զարգաց­ման կազ­մակերպության Մա­քուր տեխ­նո­­լո­գիա­­նե­­րի բիզ­նես գա­ղա­փար­­ների (նորա­րա­րու­թյան) մրցույ­թում 2014 թ.-ին արժանացել է «Մաքուր տեխ­նո­լոգիաներ» մրցանակի, իսկ 2015 թ.-ին՝ «Մաքուր տեխ­նո­լոգիաների Օսկար» մրցա­նա­կի։ Այդ խմբի հի­ման վրա ստեղծվել է Հայաստանում առաջին նանո­տեխնո­լո­գիա­կան կազմակեր­պու­թյու­նը՝ «ՆանոՀայԹեք» ասո­ցիացիան։

Հեղի­նակ և հա­մա­հեղինակ է ազդեցության մեծ գործակից ունեցող պարբերականներում հրա­տա­րակ­ված ավե­լի քան 200 գիտական աշ­խա­տանք­ների, որոնք ներառում են 50 գիտա­կան հոդ­ված, 20 ար­տո­­նագիր (հայկական և իսպանական (ընդլանված է ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում)), 130 միջազգային և հանրապետական գի­տա­ժո­ղով­նե­րի զե­կույցների նյու­թե­ր, ինչպես նաև 3 ու­սում­նա­կան ձեռնարկ, 1 դասագիրք, 1 խնդրա­գիրք և 1 մենագրություն, ինչպիսիք են.

  • կի­սա­հա­ղոր­դիչների ֆիզիկային և նա­նո­տեխ­նոլոգիաներին նվիրված հայալեզու առաջին լայնածավալ խնդրա­­գիրքը,
  • նանո­տեխ­նո­լո­գիա­ներին (նանոէլեկտրոնիկային) նվիրված հայալեզու առաջին ու­սում­նա­կան ձեռ­նար­կը,
  • «Օպ­տի­կա­կան նանոսպեկտրոսկոպիա» եռ­հա­տոր անգլալեզու դասա­գիրքը (De Gruyter հրա­­­տա­րակ­չություն), ուր եվրո­պա­կան ԲՈւՀ-երի ավատական ուսանողներին և մասնագետներին ա­ռա­ջին անգամ համակողմանի ներ­կա­յաց­վել է նանո­սպեկտ­րո­սկո­պիայի ոլորտը՝ նե­րա­ռելով էլեկտրա­դի­նա­միկայի հի­մունք­ներից մինչև նանոմետ­­րա­կան թույլ­տվու­թյամբ մանրազննման և սպեկտ­րո­սկո­պիական մեթոդ­ները։

Նա Հայաստանում առաջին գիտնականներից է, ով զբաղվել է գրաֆինի և երկչափ ատոմական նյութերի սինթեզման և հատկությունների հետազոտման աշխատանքներով։ Իր մտահաղացմամբ Իսպանիայում նա մշակել է աշխարհում նմանակը չունեցող գրաֆինի և երկչափ ատոմական նյութերի զանգ­վածային ար­տա­դրու­թյան ոչ ավանդական տեխնոլոգիա (Հարթակների տրորման տեխնոլոգիա)[7][8][9], որը հնարավորություն է տալիս ստանալ եզակի, յուրահատուկ նանոբծերով շերտեր ունեցող հարթակներ, ինչպես նաև փոշի և դիսպերսիա։ Այս ոչ ավանդական պարզ (միաքայլ), էժան (ամենաէժան), կարճատև (2 րոպե), էկոլոգիապես մաքուր և ունիվերսալ տեխնոլոգիան գերազանցել է Նոբելյան մրցանակակիներ Ա. Գեյմի և Կ. Նովոսյոլովի մշակած նմանատիպ՝ միկրոմեխանիկական շերտազատման տեխնոլոգիային։ Մշակված տեխնոլոգիան արտոնագրվել է Իսպանիայում, ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում, դրա մասին տեղեկատվությունը զեկուցվել է տարբեր միջազգային գիտաժողովներում (ԱՄՆ, Ճապոնիա, Իսպանիա, Նիդեռլանդներ, Չեխիա, Պորտուգալիա, Ռումինիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Արաբական Միացյալ Էմիրություններ, Թայլանդ, Ուկրաինա և այլն) և տեղ է գտել «Օպ­տի­կա­կան նանոսպեկտրոսկոպիա» եռ­հա­տոր անգլալեզու դասագրքում (De Gruyter), ինչպես նաև հղում է կատարվել հայտնի «Գրաֆինի գիտություն՝ կիրառություն և արդյունաբերականացում» անգլալեզու ձեռնարկում։ Տեխնոլոգիան ստացել է «Մաքուր տեխ­նո­լոգիաների Օսկար» և ԱՐՓԱ ինստիտուտի նորարարական մրցանակներ։ Ներկայումս տեխնոլոգիան առևտրայնացվում է (պատրաստ է գրա­ֆի­նի և երկչափ ատո­մա­կան նյութերի զանգ­վա­ծային ար­տա­դրության սարքավորման նախատիպը), որը հաջողությամբ ավարտին հասցնելու դեպքում մշակված տեխնոլոգիայով կկազմակերպվի էժան և որակյալ գրաֆինի զանգվածային արտադրություն ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ արտերկրում։ Արտադրված գրաֆինը կարող է կիրառվել էլեկտրոնային սարքերում, բժշկությունում, կենցաղային սարքերում, տրանսպորտում և այլն։

Բացի այդ, նրան հաջողվել է հա­մադրել գի­տու­թյունը և արվեստը։ Նա առաջիններից էր, ով ֆրան­սիա­ցի արվես­տա­գետ­ների և պրո­ֆե­սոր­ների հրա­վերով Ֆրանսիայում ձեռ­նա­մուխ եղավ իր մշակած տեխնոլոգիայով մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գության արժեքների պահպանման, ծե­րացման կան­խար­գել­մա­­նը և եր­կա­րա­կե­ցու­թյան ավելացմանը նպաս­տող գիտական փորձարկումների (խո­­նա­վու­թյուն, ջեր­­մաս­տիճան և այլն) ի­րա­կանացմանը։ Օրինակ՝ տար­բեր ազդեցություններից կանխարգելելու (կոռոզիա, բակտե­րիա­ներ) և ծերա­ցու­մից պահպանելու նպատակով նա ձեռ­նա­մուխ եղավ Փարիզի «Լուվր» թան­գա­րանի ազնիվ մե­տաղ­­նե­րից, կտա­վից, փղոսկ­րից, ճենապակուց, քարից, կերամիկայից, փայ­տից, թղթից, կտորից և այլ նյու­թերից պատ­րաստ­ված հնաոճ և արժեքավոր ցուցա­նմուշ­նե­րի (նկար­ներ, ար­ձան­ներ և այլն), Փարիզի ֆիլհարմոնիայի և երաժշտական թանգարանի երաժշտական գործիքների և Ստրասբուրգի տաճարի 200-ամյա տանիքի գրաֆինապատմանը՝ մեծացնելով մեխանիկական ամրու­թյունը՝ չվնա­­սե­լով դրանց ար­տա­քին տես­քը։

Նա նաև համահեղինակ է.

  • նոր սերնդի կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքային օպտոէլեկտրոնային սարքերի նախագծմանը և պատրաստմանը.
    • արևային տարրեր,
    • ջեր­մա­ֆո­տո­վոլ­­տա­յին տարրեր,
    • միա­­հա­ճա­խա­կա­նա­յին կիսահաղորդչային լազերներ,
    • երկ­­հա­ճա­խա­կա­նա­յին կիսահաղորդչային լազերներ,
    • գերլայնա­շերտ կիսահաղորդչային օպտիկական ուժեղարարներ)[10],
  • առաջին մեխանիկական գնդիկավոր մատիտի և մեխանիկական գնդիկավոր նանոմատիտի պատրաստմանը,
  • երեք նոր նանոերևույթի հայտնաբերմանը.
    • թեք ալի­քա­­տա­րում լա­զե­րային ճա­ռա­գայթված լույ­սի ուղղորդման երևույթ,
    • օպ­տիկական փոխ­ան­ջատ­ման երևույթը կիսահաղորդչային օպտիկական ուժեղարարում,
    • առանձ­նաց­ված սահմանափակման հետերոկա­ռուց­ված­­քա­յին շերտի երևույթ։

Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանել են թեկ­նա­­­ծուա­կան ատե­­նա­խոսություն։ Նա եղել է Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի և Երևանի պետական համալսարանի բակալավրիատի և մագիստրոսական ուսանողների ավարտական քննու­թյունների նախագահ և անդամ, Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի ասպի­րանտ­­­­նե­րի ընդու­նե­լու­թյան քննություն­ների հանձ­­­­­նաժողովների նախագահ և անդամ, «Կիբեռնե­տի­կա» ֆակուլ­տե­տի խորհրդի, միջազգային գիտաժողովների կազմկոմիտեների և միջազգային գիտական ամսագրերի խմբագրական խորհուրդների ան­դամ, ինչպես նաև դոկ­տո­րա­կան և թեկ­նա­ծուա­կան ատենախոսու­թյուն­ների պաշ­տո­նական ընդ­դի­մա­խոս ան­դամ։

Զբաղվել է նաև հասարակական գործունեությամբ։ 1997-1998 թթ.-ին եղել է «Հայ ոսկերիչների միություն» միջազգային կազմա­կեր­պու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը Հայաստանում, 2000 թ.-ից Սանկտ-Պետերբուրգի գիտ­նականների և դա­սա­խոս­ների միության ներկայացուցիչը Հայաստանում, 2004-2005 թթ.-ին՝ Հնդկաստանի Կալկաթայի հայկական քո­լեջի և մարդասիրական ակադեմիայի ներկայացուցիչը Հայաստանում, ինչպես նաև «Հայաստան-Մեծ Բրիտանիա» հասա­րա­կա­կան կազմակերպության պատաս­խա­նա­տու քար­տու­ղա­րը (1994-1996 թթ.), գիտության բաժնի վարիչը (1996-2001 թթ.) և ընկերության նախա­գահը (2001-2018 թթ.): Ներկայումս «ՆանոՀայԹեք» նանոտեխնո­լո­գիա­կան ասո­ցիա­ցիա­յի հիմնադիր-նախագահն է։

ՄրցանակներԽմբագրել

  • «Մաքուր տեխ­նո­լոգիաների Օսկար» մրցանակ «Գրաֆինային ջեր­մա­ֆո­տո­վոլ­­տա­յին տարրեր» ծրագրի համար (Սան Ֆրանցիսկո, Սիլիկոնյան հովիտ, ԱՄՆ, 2015 թ.)[11][12]:
  • ՄԱԿ-ի արդյունաբերության զարգացման կազմակերպության «Մաքուր տեխ­նո­լոգիաներ» նորարարության մրցանակ «Գրաֆին և գրաֆինե էլեկտրոնիկա» ծրագրի համար, Երևան, 2014 թ.:
  • ԱՐՓԱ ինստիտուտի նորարարության մրցանակ «Ոչ ավանդական, էժան, և պարզ տեխնոլոգիա մեծ չափերի գրաֆինի արտադրման համար» ծրագրի համար, Լոս Անջելես, ԱՄՆ, 2014 թ..
  • ԱՐՓԱ ինստիտուտի նորարարության մրցանակ « Հետերոկառուցվածքային ջերմաֆոտովոլտային տարրեր» ծրագրի համար, Լոս Անջելես, ԱՄՆ, 2013 թ..
  • Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի «2004-2005 թթ. հրատարակված լավագույն գիտական աշխատություն» մրցանակ` նանոէլեկտրոնիկայի բնագավառում հրատարակած հոդվածների շարքի համար (2005 թ.):

ԱնդամակցությունԽմբագրել

  • ՀՀ հանրային խորհրդի «Գիտության, կրթության հարցերի» հանձնա­ժո­ղո­վ,
  • «Եվ­րո­­պական համա­գոր­ծակ­ցու­­թյուն՝ գի­­­տու­­թյուն և տեխ­նոլոգիա» ըն­կե­­րու­թյան կառա­վար­ման խոր­հուրդ, Բրյուսել, Բելգիա,
  • Ֆիզիկայի ինստիտուտ, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա,
  • Ամերիկայի ֆիզիկոսների միություն, Վաշինգտոն, ԱՄՆ,
  • Աթենքի Կրթության և գիտության ինստիտուտ, Աթենք, Հունաստան,
  • Սանկտ Պետերբուրգի գիտնականների և դասախոսների միություն, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան։

Երկեր (ընտրովի)Խմբագրել

  • López-Quintela M.A., Shmavonyan G.Sh., Vázquez Vázquez C. Method for producing sheets for graphene, Spanish patent ES2575711 B2, Nov. 3, 2016, WIPO patent WO/2016/107942 A1, July 7, 2016. EPO patent EP15875286.5, Nov. 22, 2017. US patent US2019/0152783 A1, May 23, 2019.
  • Shmavonyan G.Sh., Vázquez Vázquez C., López-Quintela M.A. Single-step rubbing method for mass production of large-size and defect-free two-dimensional material nanostripes, films and hybrid nanostructures on any substrate, Transl. Mater. Res., IOP Publishing, 4 (2), 025001, 2017.
  • Shmavonyan G.Sh. Monograph Chapter Graphene and two-dimensional atomic materials and their hybrid structures in the 3-Volume Textbook Optical Nanospectroscopy, McMillan N., Sheremet E., Fleischer M. (Eds.), Publisher De Gruyter, 2021.
  • Նանոէլեկտրոնային տարրեր և սարքեր, Ուսումնական ձեռնարկ, Պետրոսյան Օ.Հ., Շմավոնյան Գ.Շ., Վարդանյան Ա.Ա., Երևան։ ՀՊՃՀ հրատ., Ճարտարագետ, 326 էջ, 2017 թ.:
  • Նանոտեխնոլոգիաների հիմունքներ։ Ուսումնական ձեռնարկ, Շմավոնյան Գ.Շ., Երևան։ ՀՊՃՀ հրատ., Ճարտարագետ, 224 էջ, 2011 թ.:
  • Կիսահաղորդիչների ֆիզիկա, Խնդիրների ժողովածու, Իսպիրյան Ն.Պ., Շմավոնյան Գ.Շ., Երևան, ՀՊՃՀ հրատ., «Ճարտարագետ» 110 էջ, 2010 թ.
  • Պինդմարմնային էլեկտրոնային և օպտոէլեկտրոնային նյութերի ու կառուցվածքների հետազոտման եղանակները։ Ուսումնական ձեռնարկ, Բունիաթյան Վ.Վ., Շմավոնյան Գ.Շ., Մարտիրոսյան Ն.Վ., Երևան։ ՀՊՃՀ հրատ., Ճարտարագետ, 418 էջ, 2005 թ.:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Учёный из Армении создал и запатентовал способ получения «материала будущего»»։ golosarmenii.am։ Վերցված է 2017-12-18 
  2. «Հայ գիտնականն «ապագայի նյութ» ստանալու տնտեսող և էկոլոգիական միջոց է ստեղծել ու պատենտավորել»։ news.am (անգլերեն)։ Վերցված է 2017-12-18 
  3. Mediamax։ «Cleantech. Բիզնես՝ մաքուր տեխնոլոգիաների օգնությամբ»։ iTel.am։ Վերցված է 2017-12-18 
  4. «ՊԱՐԳԵՎԱՏՐՈՒՄ՝ ՀԱՊՀ-Ի ՌԵԿՏՈՐԱՏԻ ՆԻՍՏՈՒՄ - Հայաստանի Ազգային Պոլիտեխնիկական Համալսարան»։ Հայաստանի Ազգային Պոլիտեխնիկական Համալսարան (en-US)։ 2015-12-08։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-08-17-ին։ Վերցված է 2017-12-18 
  5. «Победителем Национального конкурса бизнес-идей в сфере чистых технологий в Армении стала компания Nano Hi»։ arka.am։ Վերցված է 2018-01-27 
  6. «Հայ գիտնականն «ապագայի նյութ» ստանալու տնտեսող և էկոլոգիական միջոց է ստեղծել ու պատենտավորել»։ news.am։ Վերցված է 2018-01-27 
  7. По нанотехнологии армянского учёного защитят шедевры Лувра(չաշխատող հղում)
  8. Gagik Shmavonyan
  9. «Arminfo: Подведены результаты Национального конкурса бизнес-идей - 2016 в сфере чистых технологий в Армении» (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-08-17-ին։ Վերցված է 2018-01-27 
  10. «Создан экономичный и экологичный способ получения «материала будущего»»։ ВСЛУХ.net։ Վերցված է 2018-01-27 
  11. «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ՊՈԼԻՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ «ՆԱՆՈՀԱՅ» ԹԻՄԸ ԱՐԺԱՆԱՑԱՎ «ՄԱՔՈՒՐ» ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ «ՕՍԿԱՐ» ՄՐՑԱՆԱԿԻ - Հայաստանի Ազգային Պոլիտեխնիկական Համալսարան»։ Հայաստանի Ազգային Պոլիտեխնիկական Համալսարան (en-US)։ 2015-12-08։ Վերցված է 2018-01-27 (չաշխատող հղում)
  12. «Nano Hi wins Armenia’s national Cleantech Business Ideas Competition 2015»։ arka.am։ Վերցված է 2018-01-27 

Արտաքին հղումներԽմբագրել