Բորի օքսիդ

քիմիական միացություն

Բորի օքսիդ, քիմիական բանաձևն է B2O3, բորաթթվի անհիդրիդն է, բավականին դժվարահալ ապակենման կամ բյուրեղային նյութ է, ունի դառը համ, դիէլեկտրիկ է։ Բորի ապակենման օքսիդը ունի շերտավոր կառուցվածք (շերտերի միջև հեռավորությունը 0.185 նմ)< շերտերում բորի ատոմները դասավորված են հավասարակողմ եռանկյունների ներսում ВО3 (d В—О=0.145 նմ)[4]։ Այս ձևափոխությունը գործում է 325-450 °C ջերմաստիճաններում և շատ ամուր է։ Այն ստացվում է օդում բորը մինչև 700 °C տաքացնելիս կամ օրթոբորաթթվի դեհիդրատացումից։ Բյուրեղային В2О3-ը, որը ստանում են զգույշ կերպով մետաբորաթթվից (НВО2) ջուր պոկելով, հանդես է գալիս երկու ձևափոխություններով, հեքսագոնալ և մոնոկլին բյուրեղավանդակներ։ Հեքսագոնալ բյուրեղավանդակը 400 °C և 2200 ՄՊա ճնշման պայմաններում փոխակերպվում է մոնոկլինային ձևի[5]։

Բորի օքսիդ
Ընդհանուր տեղեկություններ
Դասական անվանակարգումբորի օքսիդ
Այլ անվանումներբորի օքսիդ
Ավանդական անվանումբորի օքսիդ
Քիմիական բանաձևB₂O₃
Ռացիոնալ բանաձևB2O3
Մոլային զանգված1,2E−25 կիլոգրամ[1] գ/մոլ
Խտություն2,46 գ/սմ³[2] գ/սմ³
Իոնիզացման էներգիա2,2E−18 ջոուլ[2] և 2,2E−18 ջոուլ[3] կՋ/մոլ
Հալման ջերմաստիճան842 ℉[2] և 450 °C[3] °C
Եռման ջերմաստիճան3380 ℉[2] °C
Գոլորշու ճնշում0 Pa[2]
Քիմիական հատկություններ
Լուծելիությունը ջրում2,2 գ/100 մլ
Դասակարգում
CAS համար1303-86-2
PubChem518682
EINECS համար215-125-8
SMILESB(=O)OB=O
ЕС215-125-8
RTECSED7900000
ChEBI452485
IDLH2000 mg/m³[2]
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Հատկություններ

խմբագրել
  • Բորի անհիդրիդը հիգրոսկոպիկ միացություն է։ Այն բուռն կերպով լուծվում է ջրում, սկզբում առաջացնելով (НВO2)n բանաձևով մետաբորաթթուեր, իսկ հետո վեր է ածվում օրթոբորաթթվի H3BO3։ Մանրեցված B2O3-ը լուծում է շատ տարրերի օքսիդներ։
  • B2O3-ը հանդիսանում է թթվային անհիդրիդ, սակայն ցուցաբերում է բավականին թույլ երկդիմի հատկություններ[6]։

 

  • Բորի օքսիդը չի վերականգնվում ածխածնով, նույնիսկ մաքսիմալ տաքացման պարագայում, սակայն քայքայվում է, եթե միաժամանակ ռեակցիայի մեջ դրվի մի նյութ, որը կարող է տեղակալել թթվածնի ատոմը (քլոր կամ ազոտ

 

  • Բորի օքսիդի և բորի համատեղ 1000 °C շիկացնելիս, առաջացած գոլորշիներում առաջանում են գծային մոլեկուլներ O=B—B=O, որոնք շատ ջերմակայուն են։ Գոլորշիները արագ սառեցնելիս 300 °C-ից ցածր, կարելի է ստանալ սպիտակ պինդ պոլիմեր (B2O2)n, որը խիստ ռեակցիոնունակ է։ 60 հազար մթնոլորտ ճնշման և 1500 °C ջերմաստիճանում բորի օքսիդը փոխազդում է բորի հետ։

 
Բորի այս ցածրագույն օքսիդը գրաֆիտի նման ունի շերտավոր կառուցվածք։

Ստացում

խմբագրել
  • Կարելի է ստանալ բորը թթվածնի մթնոլորտում կամ օդում տաքացնելիս։

 

  • Կարելի է ստանալ բորաթթվի քայքայումից։

 

Կիրառություն

խմբագրել

Օգտագործվում է բորաթթվի եթերներում։

Գրականություն

խմբագրել
  • Карапетьянц, Михаил Христофорович|Карапетьянц М. Х. Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. М.: Химия 1994
  • Реми Г. «Курс неорганической химии» М.: Иностранная литература, 1963

Ծանոթագրություններ

խմբագրել
  1. 1,0 1,1 Boric oxide
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0060.html
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 David R. Lide, Jr. Basic laboratory and industrial chemicals: A CRC quick reference handbookCRC Press, 1993. — ISBN 978-0-8493-4498-5
  4. Aziz, M. J.; Nygren, E.; Hays, J. F.; Turnbull, D. (1985). «Crystal Growth Kinetics of Boron Oxide Under Pressure». Journal of Applied Physics. 57 (6): 2233. doi:10.1063/1.334368.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
  5. Effenberger, H.; Lengauer, C. L.; Parthé, E. (2001). «Trigonal B2O3 with Higher Space-Group Symmetry: Results of a Reevaluation». Monatshefte für Chemie. 132 (12): 1515–1517. doi:10.1007/s007060170008.
  6. Strong, S. L.; Wells, A. F.; Kaplow, R. (1971). «On the crystal structure of B2O3». Acta Crystallographica B. 27 (8): 1662–1663. doi:10.1107/S0567740871004515.
 Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բորի օքսիդ» հոդվածին։