Բացել գլխավոր ցանկը
Արքայախնձոր
Ananas.comosus1web.jpg
Դասակարգում
Թագավորություն  Բույսեր (Plantae)
Ինֆրաթագավորություն Streptophyta
Վերնաբաժին Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta)
Տիպ/Բաժին Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta)
Ենթատիպ Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytina)
Կարգ Հացածաղկավորներ (Poales)
Ընտանիք Բրոմելազգիներ (Bromeliaceae)
Ցեղ Արքայախնձոր (Ananas)
Mill., 1754

Արքայախնձոր, հայտնի է նաև որպես անանաս (լատ.՝ Ananasխոտաբույսերի ցեղ։ Հայրենիքը հարավային Ամերիկայի հյուսիս-արևելքն է։ Այս տեսակը՝ արքայախնձոր (Ananas comosus) կարևոր պտուղ է, լայնորեն տարածված է արևադարձային երկրներում։

Կենսաբանական նկարագիրԽմբագրել

Բազմաթիվ կողմնակի արմատները մշակելիս անմիջապես տերևը կլանում, խոնավություն հավաքում է այնտեղ։ Դարձնում է մսոտ հյութալի (վերապահելով խոնավության), եզրերը փշոտ ատամնավոր, երկարությունը մինչև 80 սմ է, ծածկված հաստ հյուսվածքներով։ Համաձայն խորին բջջային շերտի մեծ բջիջների գտնվող հյուսվածքի՝ պտուղը անձրևոտ սեզոնին խոնավություն է կուտակում։ Ձևավորված է վարդագույն տերևներով, բարձրությունը հասնում է մինչև 60 սմ, խիտ ծածկված է երկսեռ ծաղիկներով։

Ծաղկումը տևում է 15-20 օր, և արդյունքն այն է, միանվագ ոսկեգույն-դեղին է, որը հանդիսանում է խթան, ծաղկակիցը (լուսաբանող տերևներ, ծաղիկներ) և առանցքը ծաղկավոր։ Վերևում միշտ զարգանում է, վեգետատիվ թողնում - «կատարը»։

ՏարածվածությունԽմբագրել

Հայտնի է 8-9 տեսակ, տարածված է արևադարձային երկրներում, Բրազիլիայում, Գվինեայում, Պարագվայում։ Բրազիլիայում դեռևս աճում է արքայախնձորի վայրի տեսակը, իսկ Հոլանդիայում այն սովորել են աճեցնել ջերմոցում։

Նշանակություն ու օգտագործումԽմբագրել

Արքայախնձորը արժեքավոր սննդի տեսակ է։ Զարմանալի բուժական հատկությունները պայմանավորված են միջուկում պարունակվող սննդարար նյութերով։ Նրա մեջ պարունակվող ամենաօգտակար նյութը համարվում է բրոմելիայինը։

Շնորհիվ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի արքայախնձորն ունի օգտակար հատկություններ։ Այս ֆերմենտը կարգավորում է սպիտակուցների յուրացումը, սա էլ իր հերթին նպաստում է ստամոքսին, խթանում է մարսողությունը, մաքրում է աղիները, նվազեցնում է արյան մածուցիկությունը, մաքրում է արյունը բարձրացնում դիմադրողականությունը։ Սակայն, պետք է նաև հիշել, որ արքայախնձորը ունի մի սուր արտադրանք, որը ստամոքսային հիվանդությունների ժամանակ օգտագործել խորհուրդ չի տրվում։

Տերևների մեջ կան բազմաթիվ ամուր մանրաթելեր, որի շնորհիվ արքայախնձորը մշակում են նրանից թել ստանալու նպատակով[1]:

ԱրտադրությունԽմբագրել

Անանասի առաջատար արտադրողը 2012 թվականին Միացյալ Նահանգներն էր (12.3%), Թաիլանդը (11.4%) և Ֆիլիպինները (10,9%)։

ՏեսակներԽմբագրել

Ըստ բազայի գործարանի տվյալների ցանկը ներառում է 9 տեսակներ։

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել