Արշալույս (Արմավիրի մարզ)

գյուղ ՀՀ Արմավիրի մարզում
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արշալույս (այլ կիրառումներ)

Արշալույս (մինչև 1935թ․` Քյորփալու), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։ Գյուղը 1828-1930թթ. հիմնադրվել է Քյորփալու անվամբ, 1935 թվականին այն վերանվանվել է Արշալույս: Գտնվում է մարզկենտրոնից 14 կմ հյուսիս-արևելք։ Գտնվում է Քասաղ (գետ)-ից 6կմ հյուսիս արևմուտք : Քաղաքամայր Երևանից գտնվում է մոտավորապես 19կմ հեռավորության վրա: Գտնվում է Վաղարշապատից քաղաքից 4.6 կմ հեռավորության վրա: Բնակավայրը տեղակայված է ծովի մակերևույթից 860 մ բարձրության վրա։ Մայրուղով ունի ուղիղ ճանապարհ դեպի Վաղարշապատ, Երևան: Ինչպես նաև Էջմիածնին միանում է 2-3 փոքր գյուղերով:

Գյուղ
Արշալույս
Արշալույս (Արմավիրի մարզ).jpg
Կոորդինատներ: 40°10′8″ հս․ լ. 44°12′51″ ավ. ե. / 40.16889° հս․. լ. 44.21417° ավ. ե. / 40.16889; 44.21417
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԱրմավիրի
ՇրջանՎաղարշապատի տարծաշրջան
Հիմնադրված է1828-1830թթ թ.
Այլ անվանումներնախկինում Քյորփալու
Մակերես17.56 կմ²
ԲԾՄ865 մ
Կլիմայի տեսակՉոր, Խիստ ցամաքային
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն4136 մարդ (2008)
Խտություն236 մարդ/կմ²
Ազգային կազմՀայեր,
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականունարշալույսցի
Ժամային գոտիUTC+4
Հեռախոսային կոդ+374 (23)
Փոստային ինդեքս1122[1]
##Արշալույս (Արմավիրի մարզ) (Հայաստան)
Red pog.png
##Արշալույս (Արմավիրի մարզ) (Արմավիրի մարզ)
Red pog.png

Արշալույսը մտնում է ՀՀ 50 ամենախոշոր գյուղերի մեջ և գտնվում առաջատար տեղերի մեջ:Խմբագրել

ԲնակչությունԽմբագրել

Բնակիչների նախնիները 1828-1829 թվականներին գաղթել են Խոյից, կան Երևանի շրջակայքից եկածներ։

Արշալույս գյուղի ազգաբնակչության փոփոխությունը[2]։

Տարի 1831 1897 1926 1939 1959 1970 1979 2001 2004 2008
Բնակիչ 419 1275 1216 1206 2102 2945 3032 4162 4200 4136

Արշալույս գյուղը խիտ է բնակեցվաց: Պատճառը մերձերևանյան և տրանսպորտային բարենպաստ աշխարհագրական դիրքը, բերի հողերի և ջերմության առատությունը, ոռոգման հնարավորությունների, ազատ աշխատանքային ռեսուրսների առկայությունը, ինչպես նաև ճանապարհների և բնակավայրերի խիստ ցանկն են:

ՄշակույթԽմբագրել

Արշալույսում կա 1 միջնակարգ դպրոց, 1 մանկապարտեզ, 2 արվեստի դպրոց,1 երաժշտական դպրոց,2 սպորտ դպրոց:

Այրարատ նահանգի մասինԽմբագրել

նախկինում Հայաստանը բաժանված էր Նահանգների, իսկ Արմավիրի մարզ]ը և Արարատի մարզը կազմել են պատմական Հայաստանի Այրարատ նահանգի մի մասը, հատկապես Արմավիրի մարզում Էջմիածնից-Արմավիր ընկած հատվածը: Իսկ Արշալույսը ընկած է եղել նահանգի կենտրոնական հատվածներում

Սահմանակից գյուղերԽմբագրել

Արշալույսին սահմանակից գյուղերն են – Տարոնիկ, Ակնալիճ, Հայթաղ

ԱրդյունաբերությունԽմբագրել

Արշալույսում ներկայումս գործում է միայն 1 գործարան` <<Արփենիկ>> գինու գործարանը, որը չնայած միակն է, բայց խոշոր է:

Նախկին անվանումներԽմբագրել

Ըստ տվյալները գյուղը նախկինում կոչվել է Քյորփալու: Այն պատճառով որովհետև հին ժամանակներում այստեղ ապրել են ադրբեջանցիներ, անվանել են գյուղը Քյորփալու, այդտեղիցել անվանվել է Քյորփալու:

ՏնտեսությունԽմբագրել

Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Տարածքում զարգացած է խաղողագործությունը, որը պայմանավորված է աշխարհագրական հարմար դիրքով, ինչպես նաև Արտիզանյան ջրով որը շատ է նպաստում նաև բանջարաբուծությանը:

Բանջարեղենից ամենա տարածվածը կարտոֆիլն է, որը համարվում է նաև «երկրորդ հաց», ամեն տարի այստեղից և այստեղի գյուղերից դեպի Վրաստան արտահանվում է ավելի քան 50 հազար տոննա կարտոֆիլ, ամբողջ Հայաստանից՝ ավելի քան 250 հազար տոննա, իսկ ոնջ Հայաստանում կարտոֆիլի համախառն բերքն անցնում է 600. հազար տոննան:

Աշխարհագրություն և կլիմաԽմբագրել

Գյուղի համար շատ կարևոր հանգամանք է Մայրաքաղաք Երևանի հարևանությունը և Էջմիածնի հարևանությունը : Տարածքը Համարյա ամբողջովին հարթավայրային է:

Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, ձմռանը միջին ջերմաստիճանը հասնում է -2-ից -6։ Ամառը մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ջերմությունը հասնում է 24 °C-ից 26 °C, իսկ առավելագույնը՝ 42 °C, գրեթե նույն կլիման ինչ Վաղարշապատում:

Պատմական կառույցներԽմբագրել

Ունի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (կառուցվել է 19-րդ դարի 70-ական թվականներին)։ Գյուղից մոտ 2 կմ հարավ գտնվում է Սուրբ Կարապետ սրբավայրը։Այստեղ է գտնվում Գերմանական պատը, որի ներսում որտեղ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ պահվել են գերիները, նաև որպես բանտ, Ներկայումս պատերի ներսում գտնվում է նախկին գործարանը (ներկայումս պահեստ):

Արմավիրի մարզի Արշալույս համայնքի ներկայիս տարածքի վրա անհիշելի ժամանակներից գտնվել է բնակավայր, որը ստեղծված չէ հնագետների կողմից, և այժմ նախկին բնակավայրի հետքերը ավերված են, ներկայումս պահպանվել են 4 դամբարանադաշտեր, որոնք նույնպես հնագիտական լուրջ ուսումնասիրություն են պահանջում:

ՊատկերասրահԽմբագրել

 
Արշալույս գյուղի դեպի Արմավիր Հյուսիս Արևելք ընկած հատվածը
 
Արշալույս գյուղի դեպի կենտրոն հատվածը վերևից
 
Արշալույսի Համայնքապետարանը
 
Դեպի ԱԷԿ նայով կողմից

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել