Արմենակ Հայկունի

հայ գրող, մշակութային գործիչ

Արմենակ Հայկունի (Համբարձում Հարությունի Ճիզմեճյան , սեպտեմբերի 5, 1835(1835-09-05), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն և Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հոկտեմբերի 29, 1866(1866-10-29), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն և Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ գրող, մշակութային գործիչ։

Արմենակ Հայկունի
արմտ. հայ.՝ Արմենակ Հայկունի
Ծնվել էսեպտեմբերի 5, 1835(1835-09-05)
ԾննդավայրՍտամբուլ, Օսմանյան կայսրություն կամ Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն
Վախճանվել էհոկտեմբերի 29, 1866(1866-10-29) (31 տարեկան)
Վախճանի վայրՍտամբուլ, Օսմանյան կայսրություն կամ Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն
Մասնագիտությունգրող, խմբագիր և մշակութային գործիչ
Լեզուարեւմտահայերէն
Ազգությունհայ
ՔաղաքացիությունFlag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg Օսմանյան կայսրություն
ԿրթությունՊեզճյան մայր վարժարան
ԱշխատավայրՄուսայք Մասյաց, Ծաղիկ և Մեղու
Արմենակ Հայկունի Վիքիդարանում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Արմենակ Հայկունին ծնվել է 1835 թվականին, Կոստանդնուպոլսում։ Սովորել է ծննդավայրի Սուրբ Հովհաննես վարժարանում և Գում-Գափուի «Մայր վարժարանում», 1846-1953 թվականներին՝ Սայրըս Համլինի աստվածաբանական քոլեջում։ 1857-1958 թվականներին հրատարակել է «Մուսայք Մասյաց» թատերական պարբերականը, 1858 թվականին հիմնադրել «Հայկազյան ընկերությունը», որը գոյություն է ունեցել մինչև 1861 թվականը։ Գ. Չիլինկիրյանի հետ հրատարակել է «Ծաղիկ» հանդեսը (մինչև 1862)։ «Մուսայք Մասյաց»-ում տպագրել է թատերագիտական հոդվածներ և «Արա Գեղեցիկ», «Օղիմպիադա», «Երնջակ» պատմական ողբերգությունները, երկեր, որոնք գալիս էին հակադրվելու հայկական կլասիցիստական ողբերգությանը և հաստատելու նոր՝ ռոմանտիկական դրամատուրգիայի առկայությունը։

1861 թվականին լույս է տեսել նրա «Էլիզիա»-ն՝ նվիրված Ղրիմի պատերազմին, որը ռոմանտիկական երկրորդ վեպն է արևմտահայ գրականության մեջ (Մինաս Հիսարյանի «Խոսրով և Մաքրուհի» վեպից հետո)։ 1863 թվականին հանդես է եկել 4 գրքույկով՝ «Գարնան ծաղիկներ...», «Գաղտնիք բնության...», «Գերեզմանք երիտասարդաց...», «Աշնան տերևներ...», որոնցում քննել է առողջապահական հարցեր։ Գրել է շուրջ 30 բանաստեղծություն, հիմնականում՝ հայրենասիրական բնույթի։ 1861 թվականին Զմյուռնիայում ծանոթացել է Միքայել Նալբանդյանի հետ, պրոպագանդել նրա «Երկրագործության» հիմնադրույթները։ 1864 թվականին խմբագրել է «Մեղու» պարբերականը[1][2][3]։

ԵրկերԽմբագրել

  • Գարնան ծաղիկներ կամ երիտասարդաց արդի կացութիւնը, 1863[4]։
  • Ճերմակ կամ պարոն Ս. Փափազեան եւ իւր ժամանակը, 1863[5]։
  • Գաղտնիք բնութեան կամ սկզբունք մարդկային ծննդականութեան։ Եւրոպիոյ իմաստասիրաց արդի դրութեան համեմատ, 1863[6]։
  • Գերեզմանք երիտասարդաց կամ տռփական հիւանդութիւնք։ Եւրոպիոյ իմաստասիրաց արդի դրութեան համեմատ, 1863[7]։
  • Համառոտ պատմություն և աշխարհագրություն հայոց, Կոստանդնուպոլիս, 1864։

ԳրականությունԽմբագրել

  • Ստեփանյան Գ. Խ., Արմենակ Հայկունի, Երևան, 1955։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005 
  2. «Հայկունի Արմենակ | armenianlanguage.am»։ www.armenianlanguage.am։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-07-26-ին։ Վերցված է 2019-07-16 
  3. «AV Production - Արմենակ Հայկունի»։ avproduction.am։ Վերցված է 2019-07-16 
  4. Հայկունի Արմենակ (1863)։ Գարնան ծաղիկներ կամ երիտասարդաց արդի կացութիւնը։ Կ. Պօլիս: Տպարան Ա. Համազգային 
  5. Հայկունի Արմենակ (1863)։ Ճերմակ կամ պարոն Ս. Փափազեան եւ իւր ժամանակը։ Կ. Պոլիս: Տպարան Ա. Համազգային 
  6. Հայկունի Արմենակ (1863)։ Գաղտնիք բնութեան կամ սկզբունք մարդկային ծննդականութեան։ Եւրոպիոյ իմաստասիրաց արդի դրութեան համեմատ։ Կ. Պօլիս: Տպարան Ա. Համազգային 
  7. Հայկունի Արմենակ (1863)։ Գերեզմանք երիտասարդաց կամ տռփական հիւանդութիւնք։ Եւրոպիոյ իմաստասիրաց արդի դրութեան համեմատ։ Կ. Պօլիս: Ի Համազգային տպարան 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 196