Անտոնիո դե Նեբրիխա

Անտոնիո դե Նեբրիխա (իսպ.՝ Antonio de Nebrija, կամ de Lebrija, իսկական անուն Antonio Martínez de Cala y Harana del Ojo, 1441[1], Լեբրիխա - հուլիսի 5, 1522[2], Ալկալա դե Էնարես, Կաստիլիա և Լեոն[3]), իսպանացի բանասեր, պատմաբան, ուսուցիչ, հումանիստ և բանաստեղծ։ Որպես լեզվաբան՝ մեծ ավանդ է ներդրել հատկապես քերականության և բառագիտության ուսումնասիրման բնագավառում։ Հեղինակել է իսպաներեն առեաջին քերականության գիրքը (Gramática de la lengua castellana, 1492) և իսպաներենի առաջին բառարանը (1495)։ Նրա տպագրած քերականության գիրքը ոչ միայն իսպաներենի, այլև ժամանակակից եվրոպական բոլոր լեզուների թվում քերականության առաջին հրատարակված ուսումնասիրությունն է։ Նեբրիխայի հիմնական աշխատությունները բազմիցս հրատարակվել ու վերահրատարակվել են թե՛ նրա կենդանության օրոք, թե՛ հետմահու և մեկ դարից ավելի զգալի ազդեցություն են գործել և՛ Իսպանիայում, և՛ իսպանական ընդարձակ կայսրության այլ վայրերում[4][5]։

Անտոնիո դե Նեբրիխա
Antonio de Nebrija
Retrato de Antonio de Nebrija (fondo blanco).jpg
Ծնվել է1441[1]
Լեբրիխա
Մահացել էհուլիսի 5, 1522[2]
Ալկալա դե Էնարես, Կաստիլիա և Լեոն[3]
Բնակության վայր(եր)Լեբրիխա, Սալամանկա, Բոլոնիա և Ալկալա դե Էնարես
ՔաղաքացիությունԻսպանիա
ՈւղղությունՀումանիզմ
Մասնագիտությունլեզվաբան, թարգմանիչ, գրող, բանասեր, քերական, համալսարանի դասախոս, աստվածաշնչի թարգմանիչ, բառարանագիր և մարդասեր
Հաստատություն(ներ)Սալամանկայի համալսարան, Ալկալի համալսարան և Բոլոնիայի համալսարան
Ալմա մատերՍալամանկայի համալսարան և Բոլոնիայի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինիտալերեն, լատիներեն, Old Spanish? և իսպաներեն[2]
Հայտնի աշակերտներAndré de Resende? և Cristóbal Escobar?
Երեխա(ներ)Francisca de Lebrija?
Antonio de Nebrija Վիքիպահեստում

Ուսումնասիրողներից ոմանք հնարավոր են համարում, որ Ժամանակակից Կոլումբիայի տարածքները 16-րդ դարում նվաճած Անտոնիո դե Լեբրիխան եղել է Նեբրիխայի թոռը[6]։

ԱշխատություններԽմբագրել

  • Introductiones latinae, 1481
  • Gramática de la lengua castellana, 1492
  • Diccionario latino-español, 1492
  • Vocabulario español-latino, ca. 1495
  • Iuris civilis lexicon 1506
  • Artis rhetoricae, 1515
  • Reglas de ortografía española, 1517
  • Հետմահու հրատարակված Reglas de ortografía en la lengua castellana, 1523

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Early Modern Letters Online
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118980955 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  4. Perona 2004
  5. Hamann 2015
  6. Rodríguez Freyle, 1638, p.69

ԳրականությունԽմբագրել

  • Grendler Paul F., ed. (2000)։ «Antonio de Nebrija»։ Encyclopedia of the Renaissance։ Charles Scribner's Sons 
  • Hamann Byron Ellsworth (2015)։ The Translations of Nebrija։ University of Massachusetts Press 
  • Perona José (2004)։ «Antonio de Nebrija»։ in Dominguez Frank A.։ Castilian Writers, 1400-1500։ Dictionary of Literary Biography 286։ Gale 
  • Nebrija, Antonio De; Armillas-Tiseyra, Magalí (2016/01). "On Language and Empire: The Prologue to Grammar of the Castilian Language (1492)". PMLA. 131 (1): 197–208. doi:10.1632/pmla.2016.131.1.197
  • Juan Rodríguez Freyle, Juan Achury Valenzuela, 1979 (1859) (1638) El Carnero - Conquista i descubrimiento del nuevo reino de Granada de las Indias Occidentales del mar oceano, i fundacion de la ciudad de Santa Fe de Bogota https://books.google.com/books?id=s8NMZiVFRBMC, Fundacion Biblioteca Ayacuch, accessdate=2017-03-11
  • Urbano González de la Calle, 1945, Elio Antonio de Lebrija (Aelius Antonius Nebrissensis) - Notas para un bosquejo biográfico http://cvc.cervantes.es/lengua/thesaurus/pdf/01/TH_01_001_080_0.pdf, Instituto Cervantes, accessdate=2017-03-11
  • Nicolás Antonio, Bibliotheca Hispana Nova, i. 132 (1888)
  • Prescott, History of Ferdinand and Isabella, i. 410 (note)
  • Thomas M'Crie the Elder, The Reformation in Spain in the Sixteenth Century (1829)
  • Ivan Illich's essay Vernacular Values on the significance of Nebrija's Grammar

Արտաքին հղումներԽմբագրել