Բացել գլխավոր ցանկը

Ամուլսարի հանքավայր (նաև՝ Ամուլսարի ոսկու հանք), ոսկու հանքավայր Հայաստանի Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերի սահմանին՝ Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հյուսիսային (Ամուլսար), հյուսիս-արևմտյան ճյուղավորումների մասում: Հանքային երևակումները գտնվում են 2500-2988 մ բացարձակ բարձրությունների վրա[1][2]:

Համաձայն Լիդիան Արմենիա ընկերության տարածած տեղեկատվության՝ Ամուլսարի հանքավայրի հաստատված ընդհանուր պաշարները կազմում են 89376.3 հազար տոննա հանքաքար, 73733 կգ ոսկի, 294.367 տոննա արծաթ[1]:

Ամուլսարի հանքի շահագործումն արժանացել է հայաստանյան հասարակական, մասնագիտական որոշակի շրջանակների սուր քննադատությանը[3][4][5][6][7][8][9][10]:

Հանքավայրի շահագործումԽմբագրել

Երկրաբանական հետազոտություններԽմբագրել

2005 թվականին Ամուլսարի հանքավայրի տարածքում երկրաբանահետախուզական աշխատանքներ է կատարել «Գեոթիմ» ընկերությունը[2]: Չնայած ընկերության տարածած տեղեկատվության համաձայն Ամուլսարի ոսկու հանքը հայտնաբերել են իրենք[2]՝ այնուամենայնիվ, հանքավայրը հայտնի է դեռևս ԽՍՀՄ գոյության ժամանակներից: Խորհրդային տարիներին հանքավայրի շահագործումը աննպատակահարմար է համարվել[11][12]:

Շահագործման թույլտվություն և Լիդիան ԱրմենիաԽմբագրել

2014 թվականին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից Գեոթիմ ՓԲԸ («Լիդիան Արմենիա»-յի իրավանախորդ) երկրաբանահետախուզական կազմակերպությանը տրվել է Ամուլսարի հանքավայրի շահագործման թույլտվություն[2]: Համաձայն 2018 թվականի հուլիսի 20-ին Հայաստանի Հանրապետության Քննչական կոմիտեի տարածած տեղեկատվության՝ ՀՀ բնապահպանության նախարարության համապատասխան պաշտոնատար անձինք, տեղեկացված լինելով Ամուլսարի հանքավայրի շահագործման դեպքում շրջակա միջավայրի քիմիական աղտոտման վտանգավոր ռիսկերի մասին, բնակչությունից դիտավորությամբ թաքցրել են մարդկանց կյանքի և առողջության համար վտանգավոր քիմիական նյութերով շրջակա միջավայրի աղտոտման վերաբերյալ տեղեկությունները և 2016 թվականի ապրիլի 29-ին տվել են շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության դրական եզրակացություն[13][14]:

«Լիդիան Արմենիա» ընկերությունը հանդիսանում է «Լիդիան Ինթերնեյշնլ»-ի դուստ ընկերությունը, որի բաժնետերերի շարքում են Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան, Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկը ինչպես նաև բարեգործական համարվող մի շարք հայկական կազմակերպություններ[15]։ Մասնավորապես, ըստ «Հայկական բնապահպանական ճակատ» քաղաքացիական նախաձեռնության տեղեկության՝ «Լիդիան Ինթերնեյշնլ» ընկերության բաժնետերեր կամ ֆինանսական գործարքների մասնակից են Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը (ՀԲԸՄ, AGBU), «Հայաստանի Զարգացման Նախաձեռնություններ» (IDeA) հիմնադրամը, Ամերիաբանկը, Հայաստանի Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանը, խոշոր գործարար Ռուբեն Վարդանյանը, ձեռնարկատեր Նուբար Աֆեյանը, բանկիր, Արցախ ՀԷԿ-ի սեփականատեր, խոշոր բիզնեսմեն Ժոզեֆ Ուղուրլյանը, խոշոր գործարար, Դիլիջան միջազգային դպրոցի ֆինանսավորողներից Վահան Քոլոլյանը[15]։

Ընկերության գործունեության վնասներ և հնարավոր ռիսկերԽմբագրել

«Լիդիան Արմենիա» ընկերությունն ի գործունեության համար բազմիցս ենթարկվել է սուր քննադատության։ Մասնավորապես, ընկերության կողմից Ամուլսարում հանքավայրի շինարարության ընթացքում մի քանի անգամ վնասվել է մոտակա բնակավայրերի (Ջերմուկ, Գնդեվազ) խմելու ջրի խողովակը, աղտոտվել են խմելու ջրերը, ոռոգման համար նախատեսված ջրամբարները, հանքավայրից տարածվող փոշուց վնասվել են և անպիտան են դարձել խոտհարքներըն ու ցանքատարածությունները, կեղտաջրեր են լցվել մոտակա առվակներն ու գետերը (այդ թվում նաև՝ Արփա)[3]։ «Լիդիան Արմենիա» ընկերության կողմից իրականացված Ամուլսարի հանքի շահագործման նախապատրաստական աշխատանքների հետևանքով փոշոտվել են Ջերմուկ, Գնդեվազ, Կեչուտ համայնքները (շենքեր, շինություններ, փողոցներ, պտղատու այգիներ, ցանքատարածություններ), ինչի պատճառով բնակչությանը հասցվել է առողջական, սոցիալ-տնտեսական վնաս[3]։

«Լիդիան Արմենիա» ընկերության կողմից Ամուլսարի հանքի շահագործման հնարավոր ռիսկերի վերաբերյալ հասարակական տարբեր շերտեր, փորձագետներ, բնապահպաններ իրենց մտահոգություններն են բարձրաձայնել, որոնք կապված են Ջերմուկի հանքային ջրերի աղտոտման, մոտակա ջրամբարների (այդ թվում՝ Կեչուտի ջրամբարի), գետերի (Արփա), գետակների, Սևանա լճի աղտոտման և թունավորման, շրջակա միջավայրի թունավորման, ցիանիդի օգտագործման հետ կապված աղետի, բնակչության առողջական վիճակի հետ[3][4][5][6][7][8][9][10]։

«Լիդիան Արմենիա» ընկերության գործադիր տնօրեն Հայկ Ալոյանը նշված վնասների և հնարավոր ռիսկերի առկայությունը հերքել է՝ դրանք անվանելով խեղաթյուրումներ[16]։

Լիդիան Ինթերնեյշնլի խոշոր բաժնետերերը, այդ թվում՝ ՎԶԵԲ-ը, ի պատասխան «Հայկական բնապահպանական ճակատ» քաղաքացիական նախաձեռնության մտահոգությունների, «Անկախ խորհրդատվական խումբ» կազմակերպությանը պատվիրել են կատարել ուսումնասիրություններ և հայտարարել, որ թթվային ապարների դրենաժի խնդրին պատշաճ լուծումներ են տրված, և Լիդիանի պատասխանն ունի տեխնիկական և բնապահպանական ամուր հիմք[17]:

Հանքավայրի շահագործման դեմ պայքարԽմբագրել

Հայաստանյան հասարակական, այդ թվում՝ բնապահպանական, սոցիալ-տնտեսական տարբեր խմբեր, իրենց մտահոգությունը հայտնելով Հայաստանի բնության, տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական, բնակչության առողջության և ժողովրդագրական հնարավոր ռիսկերն ու վտանգները, երկար տարիներ պայքարում են Ամուլսարի հանքավայրի շահագործման դեմ:

2018 թվականին, երբ հանքավայրի շահագործման թույլտվություն ստացած «Լիդիան Արմենիա» ընկերությունն արդեն ավարտին էր հասցնում հանքավայրի շինարարական աշխատանքները, հանքի բացման դեմ հանդես եկող շարժումը սկսեց առավել ակտիվացնել իր պայքարը: Այդ հանգամանքին նպաստեցին այն, որ «Լիդիան Արմենիա» ընկերության կողմից իրականացվող շինարարական աշխատանքների ընթացքում վնասեցին Գնդեվազ գյուղ տանող խմելու ջրագիծը, ընկերության բեռնատարի կողմից մահացու ավտովթար տեղի ունեցավ, հարակից բնակավայրերը սկսեցին պատվել հանքավայրից տարածվող փոշու շերտով, արձանագրվեցին շինարարության հետևանքով ջրային ռեսուրսների վրա ազդեցություն:

Հարակից համայնքների բնակիչները փակեցին դեպի հանքավայր տանող ճանապարհներ, որպեսզի «Լիդիան Արմենիա» ընկերությունը չկարողանա հանքավայրի շահագործումը սկսելու համար շինարարական աշխատանքներն ավարտին հասցնի[18]։

2018 Հուլիսի 28-ի առավոտյան, երբ լրացավ Ամուլսարի հանքավայրի շահագործման դեմ բողոքող մոտակա բնակավայրերի (Ջերմուկ, Գնդևազ, Կեչուտ) բնակիչների և նրանց միացած բնապահպանների ու ակտիվիստների կողմից դեպի հանքավայր տանող ճանապարհների շրջափակման 7-րդ օրը, «Լիդիան Արմենիա» ընկերության աշխատակիցները փակեցին դեպի Ջերմուկ քաղաք տանող ճանապարհն ու Երևան - Գորիս ավտոճանապարհը: Նրանց դրսևորել են ագրեսիվ վարք դեպի առողջարանային քաղաք հանդիսացող Ջերմուկ գնացող զբոսաշրջիկների և այցելուների նկատմամբ՝ կոտրելով նաև մեկ ավտոմեքենայի ապակիները:

Խնդրի լուծման համար իշխանությունները մի շարք միջոցներ են ձեռնարկել՝ հանդիպել են ցուցարարների հետ[19][20], վարչապետի մակարդակով կոչ է արվել բացել հանք տանող ճանապարհները[21], մի շարք պաշտենյաներ մեկնել են դեպքի վայր խնդիրը հասկանալու համար[22], կազմակերպվել է եռակողմ հանդիպումներ[22][23]:

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 «Հանքավայրի նկարագրությունը Լիդիան Արմենիա ընկերության պաշտոնական կայք էջում, lydianarmenia.am, (արխիվացված):
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Լիդիան Արմենիա ընկերության մասին իր պաշտոնական կայք էջում, lydianarmenia.am, (արխիվացված):
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «Բացահայտվեց Ամուլսարի մասին Լիդիանի հերթական սուտը․ Արփա գետը վտանգված է », armecofront.net, (արխիվացված):
  4. 4,0 4,1 «Ամուլսարում ոսկու արդյունահանման ծրագիրն այս տեսքով մեծ սպառնալիք է շատ լավ որակի ջրերի համար և լուրջ խնդիր է լինելու ձեր թոռների համար». միջազգային անկախ փորձագետներ», armecofront.net, (արխիվացված):
  5. 5,0 5,1 «ՀՀ կառավարությունը և քաղաքացիները պետք է դադարեցնեն Ամուլսարի ոսկու ծրագիրը․ միջազգային փորձագետներ», armecofront.net, (արխիվացված):
  6. 6,0 6,1 «Բրոնոզյանի խորհրդատուների հայտարարությունն Ամուլսար այցից հետո», armecofront.net, (արխիվացված):
  7. 7,0 7,1 «Ոսկի՞, թե՞ հիվանդածին ապագա Ամուլսարից. մաս 1», hetq.am, (արխիվացված):
  8. 8,0 8,1 «Ոսկի՞, թե՞ հիվանդածին ապագա Ամուլսարից. մաս 2», hetq.am, (արխիվացված):
  9. 9,0 9,1 «Ոսկի՞, թե՞ հիվանդածին ապագա Ամուլսարից.մաս 3», hetq.am, (արխիվացված):
  10. 10,0 10,1 «Ոսկի՞, թե՞ հիվանդածին ապագա Ամուլսարից», hetq.am, (արխիվացված):
  11. «Ամուլսարի ծրագիրն ունի անկառավարելի ռիսկեր, ՀՀ-ում նրա իրականացումն անթույլատրելի է», armecofront.net, (արխիվացված):
  12. «Ամուլսարի ծրագիրն ունի անկառավարելի ռիսկեր, ՀՀ-ում նրա իրականացումն անթույլատրելի է», asparez.am, (արխիվացված):
  13. «ՔԿ. ԲՆ պաշտոնյաները բնակչությունից թաքցրել են առողջության համար վտանգավոր քիմիական նյութերով շրջակա միջավայրի աղտոտման վերաբերյալ տեղեկությունները», panorama.am, (արխիվացված):
  14. «Եվ կրկին Ամուլսարը. Քննչական կոմիտեն քրեական գործ է հարուցել», armeniasputnik.am, (արխիվացված):
  15. 15,0 15,1 Գտեք բարեգործների կապը հանքակերների հետ։
  16. «Լիդիան Արմենիայի» գործադիր տնօրենը պատասխանում է Ամուլսարի վերաբերյալ հրապարակված հոդվածաշարին», hetq.am, (արխիվացված):
  17. Հայկական բնապահպանական ճակատի մտահոգություններն անպատասխան չեն մնացել:
  18. ««Աստված էլ վերեւից իջնի`հանքը չենք բացելու». Ամուլսարի ոսկու հանքի շահագործման դեմ ցույցը շարունակվում է»։ Առավոտ – Լուրեր Հայաստանից 
  19. «Ամուլսարի տարածքում բողոքի ակցիա իրականացնողները Երևան են գալիս վարչապետի հետ հանդիպման»։ www.shantnews.am 
  20. «Ամուլսարի խնդիրը խորությամբ հետազոտելու համար կկազմավորվի խումբ. Արարատ Միրզոյան»։ 168.am 
  21. «Փաշինյանը կոչ է անում բացել փակ փողոցները, դադարեցնել անհնազանդության ակցիաները (Տեսանյութ) - Այսօր` թարմ լուրեր Հայաստանից»։ www.aysor.am (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-07-07 
  22. 22,0 22,1 Varujan Danielyan (2018-07-07), Վարչապետի այցը Ք.Ջերմուկում,հանդիպում բնակիչների հետ 06.07.2018, https://www.youtube.com/watch?v=5AonaAsbz_o, վերցված է 2018-07-07 
  23. «Վարչապետը ուղղաթիռից տեսավ իրական պատկերը. Լիդիանի փուչիկները պայթում են»։ lragir.am 


Արտաքին հղումներԽմբագրել