Ադոլֆ Վյոլֆլի

շվեյցարացի նկարիչ

Ադոլֆ Վյոլֆլի (գերմ.՝ Adolf Wölfli, փետրվարի 29, 1864(1864-02-29)[1][2][3][…], Բեռն - նոյեմբերի 6, 1930(1930-11-06)[1][2][3][…], Վալդաու), շվեյցարացի նկարիչ-պրիմիտիվիստ, Ար բրյուտի ամենավառ ներկայացուցիչներից մեկը:

Ադոլֆ Վյոլֆլի
գերմ.՝ Adolf Wölfli
Adolf Woelfli.jpg
Ծնվել էփետրվարի 29, 1864(1864-02-29)[1][2][3][…]
ԾննդավայրԲեռն
Վախճանվել էնոյեմբերի 6, 1930(1930-11-06)[1][2][3][…] (66 տարեկան)
Մահվան վայրՎալդաու
ՔաղաքացիությունFlag of Switzerland.svg Շվեյցարիա[4]
Մասնագիտությունկոմպոզիտոր, նկարիչ, գրող և լուսանկարիչ
Adolf Wölfli Վիքիպահեստում

Կենսագրություն և ստեղծագործությունԽմբագրել

Յոթ տարեկան հասակում մասնագիտությամբ քարտաշ ալկոհոլիկ հայրը լքում է նրան: Ֆերմայում բատրակություն է անում, ոստիկանության կողմից ձերբակալվում է հասարակական բարքերն անարգելու համար, հիվանդության կրկնվելուց հետո ստուգվում է բժիշկների կողմից և ախտորոշվում մտագարություն:

 
Ադոլֆ Վյոլֆլի, Վալդաուի բուժարան , 1921

1895 թվականից մինչև կյանքի վերջն ապրել է Վալդաուի հայտնի հոգեբուժական կլինիկայում, տարբեր ժամանակներում, որի բուժվող հիվանդներից են եղել նաև Վացլավ Նիժինսկին, Ֆրիդրիխ Գլաուզերը և Ռոբերտ Վալզերը: Այստեղ նա երեսունհինգ տարեկան հասակում սկսում է նկարել, բանաստեղծություններ գրել, երաժշտություն հորինել: Հսկայական ժառանգություն է թողել տասնյակ հազարավոր նկարներ և կոլաժներ, ինչպես նաև երաժշտական և գրական ստեղծագործություններ (բանաստեղծություններ և արձակ):

ՃանաչումԽմբագրել

Վյոլֆլիի ստեղծագործությունները լայն մասսաներին ներկայացրել է շվեյցարացի խոշորագույն հոգեբան և հոգեբույժ Վալտեր Մորգենտալերը (1882-1965 թթ.), նրան նվիրված «Հոգևոր հիվանդը որպես նկարիչ» (1921 թ.) մենագրության մեջ: Այն, ինչպես նաև Հանս Պրինցհորնի (1886-1933 թթ.) «Հոգևոր հիվանդների արվեստը» (1922 թ.) գիրքը, գրավեցին սյուրռեալիստների ուշադրությունը, նրան գնահատել է Անդրե Բրետոնը և նկատել Ժան Դյուբյուֆեին, որը Վյոլֆլիի նկարները ընդգրկում է ար բրյուտի 1948 թվականի փարիզյան էքսպոզիցիայում: Վյոլֆլին դառնում է Բլեզ Սանդրար Մորավաժինի (1926 թ.) վեպի գլխավոր հերոսի նախատիպերից մեկը: 1972 թվականին նկարչի աշխատանքները մասնակցեցին Կասելի հինգերորդ, «Փաստաթուղթ» ցուցահանդեսին: 1975 թվականից Վյոլֆլիի նկարները և կոլաժներն ընդգրկվեցին Բեռնի գեղարվեստի թանգարանի էքսպոզիցիաներում: Վյոլֆլիի բանաստեղծությունների հիման վրա գերմանացի կոմպոզիտոր Վոլֆգանգ Ռիմը (1981 թ.) գրել է վոկալ շարք, ավստրիացի կոմպոզիտոր Գեորգ Ֆրիդրիխ Հաասին (1981 թ.) է պատկանում Ադոլֆ Վյոլֆլի կամերային օպերան: Վյոլֆլիի տեքստերի հիման վրա դանիացի կոմպոզիտոր Պեր Նյորգորը ստեղծել է «Տիվոլի աստվածային այգին» (1983 թ.) օպերան, 2007 թվականի մարտին այն ներկայացվեց Լյուբեկ քաղաքի թատրոնում[5]: Վյոլֆլիի բանաստեղծությունների հիման վրա Ժորժ Ապերգիսը (2006 թ.) գրել է հանդիսավոր խմբերգ:

ԳրականությունԽմբագրել

  • Сюрреализм (Иллюстрированная энциклопедия)./ Сост. И. Г. Мосин.-СПб.,2005. С.51-52.
  • The other side of the moon: the world of Adolf Wölfli. Philadelphia: Goldie Paley Gallery; Moore College of Art, 1988.
  • Morgenthaler W. Madness & art the life and works of Adolf Wölfli. Lincoln: University of Nebraska Press, 1992.
  • Spoerri E. Adolf Wölfli: draftsman, writer, poet, composer. Ithaca: Cornell UP, 1997.
  • Chanfrault-Duchet M.-F. Adolf Wölfli: Autobiographie und Autofiktion. Freiburg: Rombach, 1998.
  • Spoerri E. The art of Adolf Wölfli. New York: American Folk Art Museum; Princeton: Princeton UP, 2003.
  • Gomez E.M. Adolf Wölfli, master of his universe. St. Louis: Envision, 2003.

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Adolf Wölfli
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Adolf Wölfli — 2006.
  4. LIBRIS — 2018.
  5. ADOLF WÖLFLI (1864-1930)

Արտաքին հղումներԽմբագրել